Blog
Świat od mniej znanej strony
ArturZ
ArturZ Ciekawią mnie dalekie kraje.
16 obserwujących 14 notek 82345 odsłon
ArturZ, 15 listopada 2012 r.

Holenderski kolonializm i świt niepodległej Indonezji.

3346 7 0 A A A
Zamek w Batawii wg obrazu Andriesa Beeckmana, ok. 1656 r., Domena publiczna, Wikimedia Commons.
Zamek w Batawii wg obrazu Andriesa Beeckmana, ok. 1656 r., Domena publiczna, Wikimedia Commons.

 

 

To o kolonialnych Indiach mówiło się, że nigdy w historii tak niewielu nie rządziło tak wieloma. Faktycznie, do kontrolowania 400-milionowej kolonii, Brytyjczykom wystarczyło jakieś 100 tys. urzędników i żołnierzy kolonialnych. Brytyjskie Indie nie były jednak wyjątkiem. Podobna sytuacja istniała w Indonezji, gdy kraj ten był znany jako Holenderskie Indie Wschodnie. Jak doszło do tego, że ten największy archipelag świata, składający się z 17508 wysp, w dodatku o starej i wyrafinowanej kulturze, stał się kolonią małej Holandii? I jakie były jego losy pod holenderskimi rządami? Wreszcie jak odzyskał niepodległy byt?

 

Postawmy sprawę jasno. Siłą napędową kolonializmu zawsze była chciwośc. Kolonializm holenderski był tego klasycznym, wręcz podręcznikowym przykładem. Holenderskie Indie Wschodnie zaistniały za sprawą ekspedycji finansowanych przez niderlandzkich (głównie amsterdamskich) kupców. Zaczeły się one zaraz po proklamowaniu przez Holendrów niepodległości od habsburskiej Hiszpanii w 1581 r. Wśród wypraw tych wymieńmy ekspedycje Jana Huygena van Linschotena w 1582 r., Jacoba van Necka w 1598 r. oraz Cornelisa de Houtmana w 1595 r. Ten ostatni dotarł do Bantamu, leżącego na zachodnim krańcu Jawy (obecnie indonezyjska prowincja Banten). Początkowo poczynania Holendrów były utrzymywane w tajemnicy, a to dlatego, że portugalsko-hiszpański Traktat z Tordesillas (zawarty jeszcze w 1494 r.) przydzielał ten obszar Portugalczykom. Jednak ceny jakie osiągano za przyprawy z tego regionu sprawiły, że holenderska penetracja tego rejonu świata postępowała bardzo szybko i wkrótce Holendrzy prystąpili do otwartych działań.

Holenderska Kompania Wschodnioindyjska (Verenigde Oostindische Compagnie, w skrócie VOC), która powstała w 1602 r., przyczyniła się do sprawnej realizacji holenderskich planów ekspansji handlowej. Umożliwiała podejmowanie większych przedsięwzięć dzięki połączeniu wysiłków indywidualnych kupców na zasadzie prawno-organizacyjną spółki akcyjnej. Szybkie i wysokie zyski jakie osiągano w handlu korzeniami sprawiły, że VOC szybko gromadziła fundusze na równie kosztowne co ryzykowne wyprawy zamorskie od coraz to nowych inwestorów zwabionych perspektywą łatwego zysku. W 1605 r. jedna z takich wypraw kupieckich zajęła portugalski fort na wyspie Ambon w Archipelagu Moluków (znanych jako Wyspy Korzenne; dziś wchodzi w skład Indonezji) i przekształciła go w pierwszą umocnione bazę VOC w tym rejonie. Z czasem Republika Holenderska wyrugowała portugalskie wpływy także w innych punktach Archipelagu Malajskiego, a nawet na Tajwanie, Cejlonie i na południu Indii. Nie udało się natomiast Holendrom przejęcie Makau, portugalskiej kolonii na południowym wybrzeżu Chin, oraz Filipin, będących pod władaniem Hiszpanów. Jednak hiszpańskie posiadłości na Molukach (będące rezultatem hiszpańsko-portugalskiego Traktatu z Saragossy podpisanego w 1529 r., a także unii Hiszpanii i Portugalii w latach 1581-1640) zostały przez Holendrów zajęte.

Punktem wypadowym, z którego wychodziły wszystkie przedsięwzięcia (wówczas bardziej kupieckie niż kolonialne) na wyspach Archipelagu Malajskiego, czyli w dzisiejszej Indonezji, stała się założona na Jawie faktoria w Batawii (obecna Dżakarta). Batawia miała połączenia handlowe z kluczowymi portami azjatyckimi (szczególnie intratny stał się handel z Chinami i Japonią). Imperium VOC jednak miało słaby punkt. Otóż - w przeciwieństwie do brytyjskiej East India Company VOC oszczędzała po holendersku - na czym się dało, m.in. na uzbrojeniu i żołnierzach. Efektem tego były późniejsze kłopoty Holandii podczas potyczek z Francją i Anglią (od 1707 r. Wielka Brytania), a także w starciach z niepokorną ludnością.

Niemniej stan posiadania Holendrów w XVII wieku systematycznie się zwiększał. Po kolei zajęli: Ambon (kluczowa wyspa Moluków) w 1605 r., Malakkę w 1641 r., sułtanat Aceh na Sumatrze w 1667 r., Makasar na Mindanao w 1669 r. i ostatecznie Bantam w 1682 r. Z trudem udało się też wyprzec Anglików z południowo-zachodniej Sumatry (Bencoolen). Szczególne zasługi w rozwoju kolonii położyli: Jan Pieterszoonn Coen (1587-1629), Antonio van Diemen (1593–1645) i Joan Maetsuyker (1606–1678). Podstawą holenderskiego handlu stał się zwłaszcza pieprz, który zyskał w Europie największą popularność. Duże zyski osiągano też z tzw. "handlu wyspiarskiego" (inlandse handel) pomiędzy poszczególnymi wyspami indonezyjskimi. Polegał on na wymianie towaru za towar, a przy każdej takiej transakcji osiągano zysk w postaci srebra z Ameryki, które było cenione nawet bardziej w Azji niż w Europie. Archipelag Malajski okazał się dla Holandii tym, czym wiek później były Indie dla Brytyjczyków - perłą w koronie imperium.

Opublikowano: 15.11.2012 00:02.
Autor: ArturZ
Skomentuj Obserwuj notkę Napisz notkę Zgłoś nadużycie
NEWSY - TOP 5

O mnie

"Gdy wieją wichry zmian, jedni budują mury, inni budują wiatraki" - przysłowie chińskie. "Zachód podbił świat nie dzięki wyższości swoich idei, wartości czy religii, lecz dzięki lepiej rozwiniętemu aparatowi zorganizowanej przemocy. Ludzie Zachodu często o tym zapominają, ludzie spoza Zachodu – nigdy." - Samuel Huntington.

Ostatnie notki

Obserwowane blogi

Ostatnie komentarze

  • @ProvoCatio Jakieś źródła czy tylko tak z nudów bździmy przy niedzieli?
  • @bravo01 W Hollywoodzie tego nie zobaczysz. Ale gdy np. zobaczysz kino z innych części świata,...
  • @bravo01 Też mi problem. Kinematografie innych krajów, te to dopiero hejtują same siebie....

Tematy w dziale Kultura