9 obserwujących
87 notek
53k odsłony
  479   0

Jak Aleksander Jabłonowski zakładał Związek Jaszczurczy

Dokładnie 624 lata temu, 24 lutego 1397 roku w Radzyniu Chełmińskim pruska szlachta utworzyła Towarzystwo Jaszczurcze znane też jako Związek Jaszczurczy. Była to organizacja, która miała chronić interesy szlachty w Zakonie Krzyżackim. Jednak najbardziej prawdopodobnym celem jej działalności była walka z zakonem oraz chęć przyłączenia ziemi chełmińskiej do państwa polskiego. Organizacja ta miała istnieć do lat 50-tych XV wieku i odrodzić się na krótki czas w trakcie wojny trzynastoletniej. 

Z nieco nowszej historii znamy inną strukturę o tej samej nazwie. W październiku 1939 roku w Warszawie kilku byłych działaczy Obozu Narodowo-Radykalnego utworzyło Organizację Wojskową Związek Jaszczurczy. Jej nazwa rzecz jasna nawiązywała do Towarzystwa Jaszczurczego z końca XIV wieku. Celem działania OW ZJ było wyzwolenie Polski spod okupacji, zarówno tej niemieckiej jak i sowieckiej oraz odbudowa naszego kraju w duchu katolicko-narodowym.  

Jednak pomiędzy ZJ z XIV i XV wieku a tym z czasów drugiej wojny światowej wysunięto koncepcję powołania organizacji o takiej samej nazwie, która miała podlegać tajnym służbom wojskowym II Rzeczpospolitej. 

W drugiej połowie lat 20-tych XX wieku Ekspozytura II Oddziału II Sztabu Głównego Wojska Polskiego a więc przedwojenny wywiad wojskowy planując intensyfikację działalności dywersyjnej na obszarze Prus Wschodnich, zgodził się poprzeć pewną inicjatywę mazurskich działaczy plebiscytowych z 1920 roku czego skutkiem było powołanie w 1928 roku do życia organizacji pod nazwą Zrzeszenie Rodaków z Warmii, Mazur i Ziemi Malborskiej. Jej założycielami byli Paweł Sowa oraz Stanisław Nowakowski. 

Paweł Sowa był polskim działaczem narodowym na Warmii i Mazurach a także wieloletnim współpracownikiem wojskowych służb specjalnych. Nowakowski, podobnie jak Sowa, także był polskim działaczem narodowym z tym, że na obszarze Warmii oraz Pomorza.

Teoretycznym celem działalności Zrzeszenia było niesienie pomocy moralnej i materialnej Polakom mieszkającym na obszarze Prus Wschodnich, budzenie polskiej świadomości narodowej, sprzeciw wobec germanizacji oraz postulowanie o połączenie Prus Wschodnich z Polską. Jednak, jak nie trudno się domyśleć, wobec agenturalności założyciela owej organizacji, realizowała ona także interesy wojskowych służb specjalnych II RP.

Oddział II Sztabu Głównego WP dzięki istnieniu Zrzeszenia mógł liczyć na większe możliwości penetracji obszaru Prus Wschodnich, lepsze maskowanie działalności swojej agentury oraz infiltrację ludności w celu selekcjonowania jednostek przydanych do ewentualnego werbunku.

Najlepszym przykładem antyniemieckiej działalności Zrzeszenia była rezolucja przyjęta przez jego władzę, która domagała się ogłoszenie Prus Wschodnich wolną republiką o ustroju kantonalnym.

Zrzeszenie organizowało liczne manifestacje narodowe oraz rozszerzało swoją działalność o kolejne miasta. Najważniejszym nowym ośrodkiem był Grudziądz (siedzibą ZRzWMiZM był Toruń) lecz powstawały one także w mniejszych miastach, takich jak Działdowo, Tczew, Brodnica a także w Poznaniu.

Sekretarzem Generalnym Zrzeszenia był Sowa natomiast Nowakowski pełnił funkcję jego prezesa. W 1931 roku tego drugiego zastąpił Tadeusz Odrowski.

image

Tadeusz Odrowski był wieloletnim współpracownikiem wojskowego wywiadu II RP, zwerbowanym (być może) przez majora Aleksandra Jabłonowskiego, jednego z czołowych oficerów przedwojennych wojskowych służb specjalnych. Odrowski pod koniec lat 30-tych założył na Pomorzu, na zlecenie Ekspozytury 2, siatkę agenturalną "Odra".

Siatka agenturalna "Odra" była częścią regionalnej sieci dywersyjnej na bazie miejscowego Pomorskiego Okręgu Wojskowego. Oprócz niej utworzono także oddzielną sieć dywersyjną pod kryptonimem "Grunwald".

Powróćmy jednak do majora a na początku lat 30-tych kapitana Aleksandra Jabłonowskiego.

Aleksander Jabłonowski był jednym z najważniejszych oficerów przedwojennego wywiadu wojskowego.

W 1932 roku doszło do reorganizacji wojskowych służb specjalnych. Oprócz redukcji etatów wprowadzono również zmiany organizacyjne, takie jak m.in. zmiana nazewnictwa poszczególnych struktur Referatu Terenowego Ekspozytury 2. Od tej pory podział na grupy zamieniono na podział na podreferaty. I tak: Podreferat XI zajmował się kwestiami społeczno-politycznymi; Podreferat XII działał na odcinku krajów bałtyckich oraz Prus Wschodnich i Wolnego Miasta Gdańska; Podreferat XIII odpowiadał za antysowiecką dywersję i działał na odcinku rosyjskim; Podreferat XIV odpowiadał za kwestie techniczne natomiast XV za Rzeszę Niemiecką i państwa zachodnie.

Według opracowania "Tajne wojny służb specjalnych II RP" autorstwa Roberta Witaka w 1932 roku kierownikiem Podreferatu XII odpowiedzialnego za kraje bałtyckie, Prusy Wschodnie oraz Wolne Miasto Gdańsk był kapitan Aleksander Jabłonowski. Według tego samego źródła po kolejnej reorganizacji wojskowych służb, która miała miejsce w roku 1933, na czele owego podreferatu stał już ktoś inny, a mianowicie rotmistrz Stanisław Gliński. Po następnej reorganizacji Ekspozytury II Oddziału II SG WP władza nad podreferatem odpowiedzialnym za kraje bałtyckie, Prusy Wschodnie oraz Gdańsk wróciła do kpt. Jabłonowskiego.

Lubię to! Skomentuj Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Salon24 news

Komentarze

Inne tematy w dziale