Szpargały
Świat przedwojenny przeobraża się na naszych oczach w legendę, dla jednych przetkaną światłem i barwą, dla innych – wrażliwych na propagandę – pełną cieni. Edward hrabia Raczyński, 1991
9 obserwujących
87 notek
21k odsłon
594 odsłony

Spółki akcyjne na Górnym Śląsku, cz I

Wykop Skomentuj5

image

   Uwolnienie spod kurateli państwa, obniżenie kosztów transportu, rozszerzenie rynków zbytu i wreszcie postęp techniczny stanowiły przyczyny rozwoju górnośląskiego przemysłu. Rozwój ten wiązał się jednak z ponoszeniem coraz większych nakładów finansowych. Wysokość niezbędnych nakładów coraz częściej przekraczała możliwości finansowe pojedynczych przedsiębiorców. Zrodziła się konieczność koncentracji kapitału. Dwa czynniki: potrzeba zgromadzenia znacznych kapitałów oraz konieczność rozłożenia ryzyka na większą liczbę przedsiębiorców wpłynęły na powstawanie spółek akcyjnych. Kształtowanie się prawa spółek było procesem wieloletnim. Doświadczenie lat minionych i postępujące zmiany polityczne, gospodarcze i techniczne wymuszały jego aktualizację. Do późnych lat 30-tych XIX wieku działalność spółek w Prusach regulowały indywidualne przywileje. 3 listopada 1838 r. weszła w życie ustawa o spółkach akcyjnych w kolejnictwie, a następnie napisana w oparciu o nią 9 listopada 1843 r. ustawa o spółkach akcyjnych. Została zastąpiona 18 lipca 1884 r. ustawą o spółkach komandytowych i spółkach akcyjnych. Kompletne rozwiązania prawne w zakresie prawa spółek zawierał ostatecznie kodeks handlowy wprowadzony w życie 1 stycznia 1900 r. Obowiązywał on nawet w polskiej części Górnego Śląska do 1934 r., kiedy wprowadzono 27 czerwca rozporządzeniem Prezydenta RP polski kodeks handlowy. Pierwszą powstałą na Górnym Śląsku spółką akcyjną była Schlesische A.G. für Bergbau und Zinkhüttenbetrieb, której założycielem i dozgonnym prezesem był hrabia Guido Henckel von Donnersmarck. Akcje spółek górnośląskich notowane były na giełdzie berlińskiej, która istniała już od 1760 r..

   Powstawanie spółek akcyjnych miało miejsce na gruncie powiązań kapitału prywatnego z bankowym. Początkowo bardzo istotną rolę w inwestycjach przemysłowych Górnego Śląska odgrywali bankierzy żydowscy. Do najważniejszych należeli Rudolf Pringhein (twórca A.G. Ferrum, 1874 r.), Fryderyk von Friedländer-Fuld (założyciel i główny udziałowiec Oberschlesische Kokswerke und Chemische Fabriken A.G., 1890 r.), Oskar Caro (założyciel Oberschlesische Eisenindustrie A.G. für Bergbau und Hüttenbetrieb, 1887 r.). Z czasem ich rolę przejęły banki akcyjne, takie jak Schlesische Bankverein lub Oberschlesische Bank, a przede wszystkim Deutsche Bank i Dresdner Bank oraz wiele innych.

image

   Proces przekształcania przedsiębiorstw śląskich w spółki akcyjne nabrał szczególnego rozmachu po 1870 r., to jest po zjednoczeniu Niemiec. W wielu wypadkach dotychczasowi właściciele majątków stawali się prezesami tworzących się na ich gruncie spółek (m.in. hr. Hugo Henckel von Donnersmarck, Albert Borsig, hr. Guido Henckel von Donnersmarck, hr. Hubert Tiele-Winckler). Niektóre przedsiębiorstwa przekształcały się w spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, zachowując w rzeczywistości charakter rodzinny (m.in. Gräflich Schaffgotsche Werke G.m.b.H.). Ponadto w górnictwie występowały gwarectwa (np. Rybniker Steinkohlen Gewerkschaft). Majątek gwarectwa dzielił się na tzw. kuksy, początkowo na 128, a z biegiem czasu na 1000 lub jego wielokrotność, maksymalnie na 25000 kuksów. Ze 128 kuksów 122 należały do gwarków, a 6 było wolnych. Zysk dzielono między wszystkie 128 kuksów, przy czym zyski z wolnych kuksów otrzymywali właściciele gruntów (2 kuksy), szkoły i kościół, w parafii którego leżała kopalnia (2 kuksy) i spółka bracka (również 2 kuksy).

   Z czasem spółki zaczęły tworzyć koncerny, składające się z odrębnych prawnie przedsiębiorstw należących do wspólnego właściciela. Ich celem było najczęściej uzyskanie lepszej, często monopolistycznej, pozycji na rynku. Przedsiębiorstwa tworzyły również kartele, w których, nie tracąc samodzielności prawnej i finansowej, ujednolicały warunki produkcji i sprzedaży lub dzieliły rynki zbytu. Rozwój gospodarczy prowincji przerwał wybuch I wojny światowej.

Część II tekstu znajduje się TU.

Wykop Skomentuj5
Ciekawi nas Twoje zdanie! Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Salon24 news

Co o tym sądzisz?

Inne tematy w dziale Gospodarka