36 obserwujących
1566 notek
605k odsłon
1052 odsłony

Mity litewskiego nacjonalizmu

Wykop Skomentuj4
Jeśli szukać by przypadków pojedynczych zdań, które wbrew intencjom autorów słów były później wykorzystywane na przekór ich znaczeniu, to wzorcowym przykładem byłaby kariera inwokacji polskiego poematu narodowego „Pan Tadeusz”.


 Adam Mickiewicz, uważając Litwę za „Ojczyznę swoją”, został później zinternacjonalizowany na wszystkie możliwe sposoby – pełnił już w poprzednim ustroju rolę „poety rewolucyjnego”, dziś stał się poetą właściwie beznarodowym, ewentualnie poetą co najwyżej republikańskim. Jak bowiem inaczej wytłumaczyć uporczywe mówienie o „Republice”, czyli w tłumaczeniu na język polski „Rzeczypospolitej” po prostu, ewentualnie o abstrakcyjnej Republice/Rzeczypospolitej z dopełnieniem „Obojga Narodów” jako całościowej Ojczyźnie wieszcza? Do jakich narodów właściwie odwoływał się Mickiewicz, a jakie narody odwołują się do niego dzisiaj?  
  
W istocie rzeczy Adam Mickiewicz nie uważał się za nikogo innego jak za człowieka o polskiej tożsamości narodowej i to bez żadnych zastrzeżeń, oboczności czy uściśleń odwołujących się mitu tzw. „Rzeczypospolitej Obojga Narodów”. Piękne imię Litwy wykorzystał w poemacie jako określenie małej ojczyzny, krainy lat dzieciństwa, miejsca skąd wyrastają korzenie poety. Pełną Ojczyzną wieszcza, którą obejmował sercem i umysłem chociażby z perspektywy tułacza-emigranta, była Polska.

Stwierdzenie, że Mickiewicz pochodził z Polski, jest kontrowane przez wielu myślących schematycznie ludzi automatyczną i niemal wyuczoną na pamięć reakcją – no przecież „Litwo, Ojczyzno moja…!”. Czy trudno jest zrozumieć fakt, iż Litwa jawiła się częścią Polski nie tylko wg udokumentowanej źródłami prawdy historycznej, ale też w samej świadomości poety? Rok 1848 to przecież ważne w życiu Mickiewicza wydarzenie – utworzenie we Włoszech Legionu Polskiego. Czy Mickiewicz, mając na uwadze ojczystą Litwę, tworzyłby taki Legion, gdyby nie uważał jej za kraj polski?
  
Warto dodać, iż autor „Pana Tadeusza”, jakby samemu przewidując możliwe nieporozumienia na ten temat w przyszłości, wyjaśnił znaczenie terminu „Litwin”, którym sam się czuł, nie pozostawiając w tym względzie żadnych wątpliwości:
 Litwin i Mazur [tutaj chodzi o Mazowszanina]bracia są;
 czyż kłócą się bracia o to, iż jednemu na imię Władysław, drugiemu Witowt?
Nazwisko ich jedne jest: nazwisko Polaków.”
[Adam Mickiewicz, Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego]

Mówi się dziś wiele o „Rzeczypospolitej Obojga Narodów” – wymieniając jako „Obydwa Narody” Polaków i Litwinów. Dlaczego tylko dwóch w takim razie, skoro na tej samej skali co Litwinów umieszcza Mickiewicz też mieszkańców bezspornie polskiego aż do dziś dnia Mazowsza? Czemu nie dodać do tego kolejnych krain geograficznych i ich mieszkańców jako kolejnych narodów Rzeczypospolitej? Mnożenie ich nazw (nazwisk – powiedzielibyśmy po mickiewiczowsku) prowadzić musi do absurdu, w którym pojęciu „Polaków” można przeciwstawić nazwę każdej po kolei grupy regionalnej.  Największą pod tym względem karierę z uwagi na wymienienie w inwokacji „Pana Tadeusza” i nie tylko z tego powodu, zrobiło pojęcie „Litwini”.

Co oznaczało pojęcie Litwina? 

Litwin to mieszkaniec Litwy – powiedzielibyśmy. I jest to wytłumaczenie zupełnie poprawne, teraz jednak należy się nam wyjaśnienie, czym jest Litwa. Wedle „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich” [Warszawa, 1880-1914], który jest owocem 34-letnich badań, w tym m.in. etnograficznych, „pod nazwą Litwa rozumiemy zarówno ziemie, które są siedzibą szczepu litewskiego, jak niemniej dawne posiadłości. w. ks. litewskich, co się zjednoczyło z Polską w r. 1386 i tworzyło z nią jednę całość państwową aż do dni upadku polskiej rzplitej [gdzie jest mowa o ‘Rzeczypospolitej Obojga Narodów’?]”. Dalej czytamy: „W. ks. lit., śród prowincji rzplitej polskiej, od czasów unii 1569r., stanowiło trzecią prowincją po W. Polsce i Małej Polsce.”

Dla podsumowania tej części posłużmy się jeszcze raz „Słownikiem…”: „Akt ten [koronacja Jagiełły], zespalając dynastyę litewską z Polską, jednoczy, kojarzy plemiona i ziemie tworzące w.ks. lit. z Polską i jest zarazem zamknięciem dziejów L. jako odrębnego państwa.”  Wydawałoby się, że uwieńczeniem tego procesu była unia lubelska z 1569 roku, o której czytamy: „[…]jest  akt unii lubelskiej, zawartej w lipcu 1569 r. L. odtąd staje się składową cząstką rzplitej; ziemie dawnej Polski dla odróżnienia nazywają się „koroną”. ” Powstaje więc Rzeczpospolita Polska składająca się z Korony i Litwy, chociaż tak naprawdę ich odrębność zniesiono już 5 lat wcześniej:

Zygmunt August w r. 1564 na sejmie walnym w Warszawie, zaniechawszy wszelkiej dziedzicznej sukcesji na w. xięstwo Litewskie, dobrowolnie Rzeczypospolitej, sławnej koronie polskiej odstępuje, i wyrzeka się na wieczne czasy — tak, iż już te państwa nie są dwa ciała, a jedna rzeczpospolita z tych narodów spojona.” (A. Przeździecki, Podole, Wołyń, Ukraina. Obrazy miejsc i czasów, Lwów 1861; zaczerpnięto z HARVARD COLLEGE LIBRARY). Oczywiście widać tutaj pojęcie „obojga narodów”, ale nie świadczy ono o niczym innym, jak o istnieniu dwóch narodów politycznych wśród szlachty – stąd naród szlachecki Korony i naród szlachecki Litwy, stąd też występowały urzędy koronne i urzędy litewskie (a nie: polskie i litewskie!).  
Wykop Skomentuj4
Ciekawi nas Twoje zdanie! Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Salon24 news

Co o tym sądzisz?

Inne tematy w dziale