Blog
Nie rozumiem, dlaczego ....
Anka K
Anka K Niezależnie myśląca
7 obserwujących 74 notki 215630 odsłon
Anka K, 23 grudnia 2017 r.

Wigilia - dzień, kiedy gasną wszelkie spory

180 2 0 A A A

Naród  bez przeszłości,
bez tradycji,  bez kultury,
nie  jest  szanowany  przez  nikogo.

/Kardynał Stefan Wyszyński/


Dla większości z nas wieczór wigilijny wiąże się z barwnymi wspomnieniami z dzieciństwa, choinką, wypatrywaniem pierwszej gwiazdki, dzieleniem się opłatkiem, kolędami, św. Mikołajem, często z wyprawą zaśnieżoną drogą o północy na pasterkę.


Wigilia w polskiej tradycji

Tradycja Świąt Bożego Narodzenia na świecie sięga IV wieku.  W notce tej ograniczam się jedynie do kilku wypowiedzi, obrazów, kolęd związanych z polskimi zwyczajami. 

Julian Ursyn Niemcewicz (1758-1841) w swoich pamiętnikach tak wspominał wigilię: „Była wielką uroczystością. Od świtu wychodzili domowi słudzy na ryby. Dnia tego jednakowy po całej Polsce był obiad. Trzy zupy, migdałowa z rodzynkami, barszcz z uszkami, grzybami i śledziem, kucja dla służących, krążki z chrzanem, karp do podlewy, szczupak z szafranem, paluszki z makiem i miodem... Obrus koniecznie zasłany być musiał na sianie. W czterech kątach izby jadalnej stały cztery snopy jakiegoś niemłóconego zboża. ... Niecierpliwie czekano pierwszej gwiazdy, gdy ta zajaśniała, zbierali się goście i dzieci, rodzice wychodzili z opłatkiem na talerzu, a każdy z obecnych, biorąc opłatek, obchodził wszystkich zebranych, nawet służących i łamiąc go, powtarzał: Bodajbyśmy na przyszły rok łamali go ze sobą”. [źródło]

Cyprian Kamil Norwid (1821-1883) napisał wiersz „Opłatek”.

Jest w moim kraju zwyczaj, że w dzień wigilijny,
Przy wzejściu pierwszej gwiazdy wieczornej na niebie,
Ludzie gniazda wspólnego łamią chleb biblijny
Najtkliwsze przekazując uczucia w tym chlebie.

Opłatek jest zwyczajem wyłącznie polskim. zwyczaj ten pojawił się na dworach szlacheckich na przełomie XVIII i XIX wieku.

Władysław Reymont [1867-1925] w „Chłopach” przedstawia następujący opis wigilii: „W każdej chałupie, zarówno u bogacza, jak i u komornika, jak i u tej biedoty ostatniej, przystrajano się i czekano z namaszczeniem” ,   Boryna się przeżegnał, podzielił opłatek, pojedni go ze czcią, kieby ten chleb pański.


W dawnych czasach powstało wiele obrazów związanych z tradycjami wigilijnymi.

image
Wigilia w chłopskiej chacie", 1878

image
Wigilia na Syberii", 1892, Jacek Malczewski 

image
„Wigilia we Lwowie", 1914, Tadeusz Rybkowski

image
„Szopka", Władysław Skoczylas (1883-1934)

Juliusz Słabiak, Na pasterkę
Na pasterkę", Juliusz Słabiak (1917-1973)

Pierwszą szopkę bożonarodzeniową zbudował św. Franciszek z Asyżu w grocie koło Greccio w 1223 roku. Początkowo szopki powstawały przy klasztorach franciszkańskich, z czasem tradycja ta przeszła do innych kościołów katolickich. W Polsce tradycja ta rozpoczęła się u schyłku XIII wieku w klasztorach franciszkanów.

Najstarsza zachowana ruchoma szopka znajduje się się w Wambierzycach. Obecna szopka pochodzi z 2 połowy XIX wieku. Inicjatorem jej budowy był Longin Wittig. Witting urodził się w 1824 roku w rodzinie, w której budowa szopek była tradycją przekazywaną z pokolenia na pokolenie. Prace nad sceną przedstawiającą narodzenie Jezusa  rozpoczął około 1850 roku.

image
Najstarsza w Polsce zachowana szopka ruchoma, Wambierzyce 1882 r.

W roku 1882 przybył do Wambierzyc i zaczął ją pokazywać mieszkańcom. W ciągu 28 lat wyrzeźbił około 800 postaci, w tym 300 ruchomych. Napęd dla szopki oparty jest na zegarze wagowym, który zachował się do dzisiaj w dobrym stanie.

Od 1937 roku w Krakowie organizowany jest konkurs szopek bożonarodzeniowych. W tym roku w 75 konkursie wygrała szopka Marka, Renaty, Edwarda i Artura Markowskich.


Od XV wieku powstało wiele kolęd. Najstarsza polska kolęda zaczyna się od słów "Zdrow bądź, krolu anielski". Tekst zapisany został w kazaniu  z roku 1424 Jana Szczekny, spowiednika królowej Jadwigi.



Badacze literatury oceniają, że na przestrzeni wieków mogło powstać ok. 10 tys. kolęd. Ksiądz Piotr Skarga (1536-1612) jest autorem tekstu „W żłobie leży”, poeta Franciszek Karpiński (1741-1825) napisał tekst kolędy „Bóg się rodzi”, zaś Leonard Lenartowicz (1822-1893) tekst „Mizerna, cicha ...".


W każdej rodzinie, w każdym regionie kraju zachowanych jest wiele miejscowych zwyczajów, które przez lata z sentymentem wspominany. Często jest to jedyny wieczór w roku, kiedy całe rodziny spotykają się przy jednym stole.


Niszczenie tradycji katolickich we współczesnym świecie

Od wielu lat na świecie prowadzona jest konsekwentnie polityka kasowania tradycji katolickich. Wprawdzie dla celów komercyjnych wprowadzane są nowe zwyczaje, ale one nie mają nic wspólnego z atmosferą Świąt Bożego Narodzenia.

W wielu państwach zabroniono już  budowania tradycyjnych szopek, w innych wprowadza się gejowskie motywy.


image

Tegoroczna szopka przed Bazyliką św. Piotra w Rzymie

W mediach ostatnio często słyszymy o aktach wandalizmu w obiektach sakralnych oraz o burzeniu kolejnych świątyń. Na stronie Carte des actes christianophobes en France Métropolitaine na bieżąco odnotowywane są takie czyny. Co miesiąc powstaje nowa mapka, na której zaznaczone są kolejne przypadki wandalizmu miejsc kultu katolickiego na terenie Francji. Jest ich zaskakująco dużo.

Opublikowano: 23.12.2017 09:46. Ostatnia aktualizacja: 23.12.2017 10:27.
Autor: Anka K
Skomentuj Obserwuj notkę Napisz notkę Zgłoś nadużycie
NEWSY - TOP 5

O mnie

Interesuję się współczesną historią, psychologią społeczną i turystyką.

Ostatnie notki

Obserwowane blogi

Ostatnie komentarze

  • Dziękuję.
  • Każdy z nas ma COŚ, co dla niego przedstawia szczególną wartość. Przychodzi złodziej i to...
  • Ksiądz Stanisław jest dzisiaj autorytetem dla wielu Polaków. Gdyby poprosił jednego z braci o...

Tematy w dziale Kultura