42 obserwujących
3535 notek
880k odsłon
  156   0

Należy do tej lepszej części historii stosunków polsko-ukraińskich

Znacznie więcej, choć wymienię tylko małą część spośród nich, znalazło się zwolenników teorii o pozytywnym charakterze Wernyhory, podkreślających związek Wyspiańskiego z tradycją romantyczną. Były wśród tych krytyków nazwiska mniej znaczące aniżeli Pigonia czy Grzymały-Siedleckiego. Nie zabrakło jednak i takich, jak Estreicher czy Feldman. Dla Estreichera Wyspiański konstruował dramat nie ze względu na chęć podjęcia walki z romantyzmem, ale jedynie po to, by szukać wątpliwości w potraktowaniu przez romantyzm niektórych problemów.

Feldman odnajdywał w postaci Dudar tylko cechy pozytywne. Jest on zdaniem Feldmana, przed wszystkim, nosicielem idei zmartwychwstania państwowości.

Kotowicz zaś uważał Wernyhorę za element łączący patriotów epoki romantyzmu i współczesnych mu, a złoty róg za symbol walki, przekazywany z pokolenia na pokolenie. Złoty róg – uosobienie idei niepodległościowych, przekazuje reprezentant romantyzmu – Wernyhora, Gospodarzowi – przedstawicielowi społeczeństwa.

Jan Augustowicz upatruje w czym innym dodatnich cech Dudara. Przede wszystkim w chęci ostrzeżenia inteligencji polskiej przed zagrażającym jej chłopstwem, które wziąwszy ster kierowniczy państwa w swoje ręce, może zaprzepaścić osiągniętą niepodległość. Augustowicz pisał to w 1920 roku, gdy premierem był reprezentant Stronnictwa Ludowego – Witos. Wernyhory złoty róg dostaje się w ręce chłopa, który ten święty, narodowy symbol gubi.

Nie tylko krytycy interpretowali złoty róg jako symbol dodatni, ale i poeci. Przykładem może być „Rota” Konopnickiej, gdzie złoty róg jest hasłem zmartwychwstania Polski. 

W okresie, gdy rozgorzała dyskusja o „Wesele” i Wernyhorę znaleźli się także i tacy, którzy nie opowiedzieli się po żadnej ze stron. Jedni, a należał do nich Henryk Życzyński, usiłowali pogodzić oba nurty, lub jak Makowiecki lub Pawelski szukali całkiem innych interpretacji Wernyhory.

Wśród utworów XIX-wiecznych na szczególną uwagę zasługuje wizja Wernyhory w twórczości Słowackiego. Słowacki przedstawia go bowiem jako człowieka podkreślającego przy każdej okazji swą przynależność do narodu ukraińskiego. Jednak w momencie, gdy dochodzi do konfliktu polsko-rosyjskiego, bez wahania staje po stronie szlachty polskiej, walczącej o niepodległość. Wynika więc stąd wniosek, że celem Słowackiego było przedstawienie Wernyhory jako postaci przedkładającej ideę walki niepodległościowej nad różnice narodowościowe.

Natomiast w twórczości Siemieńskiego i Goszczyńskiego można zauważyć, że interpretuje on postać Wernyhory jako tego, który uosabia sojusz ukraińsko-polski. Interpretacja ta znajduje również zwolennika w osobie Czajkowskiego.

Postać Wernyhory powtarzała się na kartach literatury i historii Polski, aż wreszcie zawędrowała na karty dramatu Wyspiańskiego. Postać ze względu na swój charakter stymulowała dyskusje polityczne. Wernyhora uważany w okresie Konfederacji Barskiej przez Kozaków za odszczepieńca, pozostał wierny sprawie sojuszu polsko-ukraińskiego do końca.


Bibliografia  

I. „Wesele” Wyspiańskiego w krytykach, wspomnieniach i omówieniach.

1/ J.Augustowicz, Polska fałszowana i Polska prawdziwa, „Tygodnik Ilustrowany”, 1920. Nr 24

2/ P.Chmielewski, Stanisław Wyspiański, „Studium Literackie”, 1902

3/ St.Cywiński, Długie narodowe noce, „Myśl Narodowa”, 1931, Nr 57

4/ I.Daszyński, Pokolenie frazesu, „Naprzód”, 1901 Nr 77

5/ St.Estreicher, Narodziny „Wesela”, „Przegląd Współczesny”, 1926, Nr 48

6/ W.Feldman, Ozłoty róg, „Krytyka”, 1901

7/ W.Gostomski, Arcytwór dramatyczny Wyspiańskiego „Wesele”, „Pamiętnik Literacki”, 1908

8/A.Grzymała-Siedlecki, U kolebki ”Wesela”, „Pamiętnik Teatralny”, 1953, Nr 4

9/ A.Grzymała-Siedlecki, Z nieprzebranej studni „Wesela”, „Kurier Warszawski”, 1932, Nr 111

10/ A. Grzymała-Siedlecki, Kościuszko i Wernyhora u Wyspiańskiego., „Myśl Narodowa”, 1932, Nr 52

11/ E.Kucharski, Wernyhora i zloty róg, „Przegląd Współczesny”, 1932, Nr 128

12/ W.Kwiatkowski, Wychowanie państwowe i twórczość Wyspiańskiego, Lwów 1932

13/ St.Lack, O hipokryzji, „Nowe Słowo”, 1902, Nr 7

14/ A.Łada-Cybulski, Wernyhora i profesor Kleiner, „Zet”, 1934, Nr 19

15/ A.Łempicka, „Wesele” we wspomnieniach i krytyce, Kraków 1961

16/ T.Makowiecki, Muzyka w twórczości Wyspiańskiego, Toruń 1955

17/ J.Pawelski, „Wesele” Wyspiańskiego, „Przegląd Powszechny”, 1901

18/ St.Pigoń, Goście z Zaświatów na „Weselu”, „Nauka i Sztuka”, 1946, Nr 2

19/ K.Puzyna, Zagadnienia „Wesela”, „Przegląd Kulturalny”,1955, Nr 29

20/ R.Straszewski, „Wesele”, „Czas”, 1901, Nr69-70

21/ K.Zwodziński, W obronie tradycyjnej interpretacji „Wesela”, „Przegląd Współczesny”, 1933

22/ H.Życzyński, Wernyhora Wyspiańskiego, 1933, Nr 129

23/ T.Żeleński-Boy, Plotka o „Weselu”, Warszawa 1924

II. Utwory, w których występuje Wernyhora

1/ M.Czajkowski, Wernyhora wieszcz ukraiński, Warszawa 1924

2/ L.Siemieński, Legendy i podania ruskie, litewskie i polskie, Warszawa 1975

3/ L.Siemieński, Trzy wieszczby, Paryż 1832

4/ J.Słowacki, Beniowski, Kraków 1920

5/ J.Słowacki, Sen srebrny Salomei, Kraków 1923

6/ M.Wernyhora, Treść teologicznej nauki obyczajowej, Poczajów 1787

III. Opracowania historyczne

1/ S.Giżycki, Status cause o zabójstwie J.W. Bartłomieja Giżyckiego Kasztelana Wyszogrodzkiego dnia 6 grudnia 1768 roku zaszłe jako odpowiedź i zbicie po twarzy rzuconej w powieści „Wernyhora” przez Michała Czajkowskiego autora, Lipsk 1848

2/ W.Klinger, Wernyhora i jego proroctwa w świetle krytyki historycznej, „Przegląd Współczesny”, 1934

3/ W.Klinger, Jeszcze o czasie powstania przepowiedni Wernyhory, „Przegląd Współczesny”, 1938

4/ W.Klinger, Polskie przepowiednie Wernyhory i czas ich powstania, „Pamiętnik Literacki”, 1951

5/ Kostruba, Wernyhora zarys historii, „Pamiętnik Literacki”, 1935

6/ St.Pigoń, Wśród twórców- Studia i Szkice z dziejów literatury i oświaty, Karków 1947

7/ St. Pigoń, Jeszcze o przepowiedni Wernyhory, „Pamiętnik Literacki” 1960

Lubię to! Skomentuj1 Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Komentarze

Inne tematy w dziale Kultura