Zawiązanie Platformy Oburzonych w Gdańsku wywołało wiele różnych, bardziej i mniej krytycznych, interpretacji. Chciałbym tutaj odnieść się przede wszystkim do tych krytycznych głosów, z których wiele razi swoim anachronizmem i nieadekwatnością. Z góry przepraszam za długość notki, ale wymaga tego wyjaśnienie mojego stanowiska.
Wśród wspomnianych głosów krytycznych dominują dwa podstawowe poglądy.
Pierwszy z nich jest wyrazem zdziwienia udziałem we wspólnym przedsięwzięciu ludzi i środowisk, którzy w zasadzie nie posiadają żadnego wspólnego celu. Sprzeczne są ich interesy oraz pomysły na ich realizację. Pojawiają się więc pytania o to, czy te różne środowiska mogą stworzyć jakiś spójny program lub wizję.
Drugi pogląd wyraża przekonanie, że za pomocą Platformy Oburzonych niektórzy przywódcy tworzących ją środowisk chcą zdobyć kapitał polityczny, zyskać głosy poparcia dla swego środowiska, aby wykorzystać je w politycznej walce o władzę. Inicjatywa ta sprowadzałaby się więc wyłącznie do politycznego charakteru i związana byłaby z planami przejęcia władzy.
Wydaje mi się jednak, że te dwa głosy nie tylko niczego nie tłumaczą, a częściowo także fałszują rzeczywistość.
Inicjatywa ta wpisuje się bowiem w główny nurt funkcjonowania współczesnego społeczeństwa zwanego pluralistycznym, sieciowym lub ponowoczesnym. Jedną z jego cech charakterystycznych jest zdolność wyłaniania się wewnętrznie zróżnicowanych ruchów łączących dość przypadkowe grupy i środowiska wokół wspólnych celów bądź postulatów. Cele te nie zawsze bywają jasno określone i nie zawsze są w pełni zgodne z interesami poszczególnych środowisk tworzących dany ruch. Niemniej jednak inicjatywy takie tworzą się i dysponują realną siłą oddziaływania. Niekiedy ich głównym czynnikiem spajającym jest opór.
Społeczeństwo ma to do siebie, że nigdy nie chce zaakceptować pełnego podporządkowania się władzy, posiada coś w rodzaju genu anarchii. Uaktywnienie tego genu nie zależy od tego czy władza ma charakter totalitarny, czy demokratyczny, czy została narzucona, czy wyłoniona przez samo społeczeństwo, czy sprawowana jest za pomocą instrumentów politycznych i aparatu państwowego czy narzędzi rynkowych i komercyjnego uwodzenia. Opór wobec władzy pojawia się wtedy, kiedy jest postrzegana ona jako opresywna. Powoduje to obudzenie tego genu anarchii i oporu.
Władza i reprezentowany przez nią system nie zawsze są w stanie dostrzec to ożywienie oporu. Trwają czasem w błogim przekonaniu, iż ciągle reprezentują interesy grup i kategorii dominujących w społeczeństwie, a więc posiadają niezbędna legitymizację. Wystarczy przypomnieć sobie zaskoczenie oporem wobec ACTA czy kłopoty globalnych korporacji z wprowadzaniem na rynek niektórych produktów.
W przypadku Platformy Oburzonych prawdopodobnie kluczowe znaczenie ma ten właśnie mechanizm, typowy dla ponowoczesnego społeczeństwa. Chodzi o stworzenie platformy oporu wobec skompromitowanego systemu i degradującej się władzy, które nie są w stanie zagwarantować zaspokojenia najważniejszych potrzeb ludzkich. Niewątpliwie mamy dziś do czynienia z poważnym kryzysem procedur demokratycznych, nie tylko w Polsce, ale właściwie w większości wysoko rozwiniętych państw. Obywatele mają poczucie, że coraz mniej spraw od nich zależy, coraz częściej decyzje podejmowane są za ich plecami i wbrew ich interesom, a obowiązujące reguły są narzucone i z nikim nie negocjowane, i w tym sensie nieprawomocne. Ponieważ te reguły dotyczą bardzo różnych dziedzin, nowoczesne ruchy społeczne grupują w sobie podobnie zróżnicowane środowiska. Dostrzegają one nieprawidłowości w działaniu systemu i degenerację władzy, więc podejmują próby nacisku na system, aby wymusić w nim zmiany. Niekoniecznie musi prowadzić to do stworzenia własnego programu czy działań w kierunku przejęcia władzy. Chodzi w wyrażenie potrzeby zmiany poprzez obywatelski nacisk na władzę.
Platforma Oburzonych jest więc formą przejawiania się społeczeństwa obywatelskiego w spluralizowanej, niejednolitej postaci. Trudno jednak uznać ją za sposób walki o władzę.


Komentarze
Pokaż komentarze