Paweł Łęski Paweł Łęski
85
BLOG

POZNAŃSKA 38

Paweł Łęski Paweł Łęski Kultura Obserwuj notkę 0

POZNAŃSKA 38


Logline


Wielki aktor, który całe życie grał cudze role, w ostatnim tygodniu życia musi rozstrzygnąć, kim naprawdę jest jego żona: ofiarą, zdrajczynią, czy jego własnym wyrokiem śmierci. A kiedy rano 5 lipca 1943 roku dzwonek dzwoni do mieszkania przy Poznańskiej 38, okazuje się, że w tym domu każdy kłamie, a prawda ma trzy wersje.


Pytanie dramaturgiczne

Czy można kochać kogoś, o kim wiesz, czy cię zdradza? I czy można zginąć za kogoś, kogo może wcale nie trzeba było chronić?


Warszawa okupacyjna bez patosu i bez heroizmu. Duszne mieszkanie, nie front. Teatr jawny jako pułapka: jasne światła, głośny śmiech, a za kulisami strach.


Fabuła budowana nie akcją, tylko brakiem potwierdzenia. Widz nigdy nie dostaje sceny, która mówi: tak było naprawdę.


Kamera jest blisko twarzy. Lustra, drzwi, przedpokój. Wszystko, co ważne, dzieje się w przejściu: między salonem a sypialnią, między sceną a garderobą, między żoną a oficerem.


Mieszkanie przy Poznańskiej 38 to główny bohater. Salon zajmuje Niemiec. Sypialnia należy do morfinistki. Przedpokój to miejsce, w którym odczytuje się wyroki.


Teatr Komedia to drugie mieszkanie. Na scenie farsa, za kulisami listy ZASP z groźbą infamii dla aktorów grających w teatrach jawnych. Junosza gra dużo, bo musi płacić za leczenie żony. Środowisko go za to nienawidzi i jednocześnie go potrzebuje.


Warszawa, czerwiec i lipiec 1943 roku. Dwa tygodnie po śmierci generała Sikorskiego. Wszyscy czekają na następny wyrok, następną wsypę, następny dzwonek.


Struktura Prolog: 5 lipca, godzina 12:00

Lecznica Omega. Junosza umiera po postrzale w brzuch. Przy łóżku lekarka. On szepcze jedyne zdanie, które zostanie po nim: „Niewinnie umieram, przez tę narkomankę”.


Cięcie. Cofamy się o 14 dni.

Akt I: Ostatnie dwa tygodnie

Junosza gra, wraca do domu, udaje, że nie widzi ampułek, paczek, kartek z nazwiskami. Jaga obiecuje matce aresztowanego chłopaka, że przez Filmutha wyciągnie go z Pawiaka. Bierze paczkę. Paczka znika.


W teatrze szept: przyszło ostrzeżenie. Najpierw dla niej, potem dla niego. Korzeniewski mówi mu wprost: ZASP ukarze was infamią, jeśli nie przestaniecie. Junosza lekceważy. Jest wielkim panem, ma znajomości w różnych sferach, myśli, że go to nie dotyczy.


W nocy Jaga ma głód. Wychodzi. Wraca z morfiną. Junosza nie pyta, skąd. To jest jego grzech: nie pytanie. Paranoja rośnie z tego, czego on nie chce wiedzieć.


W tle dwie sprzeczne informacje, które widz usłyszy, ale nie będzie wiedział, która jest prawdziwa: że wyrok jest na niego za germanofilstwo, i że wyrok jest na nią za donoszenie.


Akt II: Poranek, trzy wersje tego samego dzwonka

To jest serce filmu. Ten sam poranek opowiedziany trzy razy, za każdym razem inaczej, bez rozstrzygnięcia, która wersja jest prawdziwa.


Wersja 1, Korzeniewskiego: Jagi nie ma w domu. Przychodzą ludzie podziemia. Junosza skacze do pokoju Niemca po pistolet. Potem przychodzą drugi raz, przebrani za pracowników gazowni. Junosza ginie, kiedy mierzy z broni. Przypadek, obrona własna.


Wersja 2, meldunków: Przychodzi czterech ludzi, w tym listonosz. Godzina raz 7:00, raz 9:30. Pada strzał, ranny jest Filmuth, rewolwer się zacina, Jaga dostaje kolbą. Chaos, krzyk, nikt nie wie, kto strzelał do kogo.


Wersja 3, Niewiarowicza i Wekera: Przychodzi dwóch ludzi. Wchodzą spokojnie. Proszą panią Stępowską. Odczytują wyrok w imieniu Rzeczypospolitej. W ułamku sekundy Doktor wyciąga broń, celuje w serce Jagi, a Junosza zasłania ją własnym ciałem. Drugi strzał trafia ją, ale ona ucieka. Likwidatorzy wychodzą i z pierwszego telefonu wzywają pogotowie niemieckie.


Widz nie dostaje wersji czwartej, obiektywnej. Dostaje tylko to, co zostaje po strzałach: Junoszę na podłodze i pusty przedpokój.


Akt III: Po śmierci

Pogrzeb 8 lipca. Horwath, pijany, wygłasza płomienne przemówienie o Junoszy jako wielkim patriocie. Tego samego dnia podziemie grozi, że zamknie teatr.


Jaga ukrywa się w Tworkach. Nie wytrzymuje bez morfiny. Wraca do Warszawy. 22 marca 1944 roku Kedyw wykonuje na niej wyrok, o który chodziło od początku.


Doktor nie może sobie darować. Pije. Zgłasza się do najniebezpieczniejszych akcji. Ginie rozstrzelany przez Niemców w styczniu 1944 roku.


Epilog: 1946 rok. Dziennikarz Jacek Jantar pisze sensacyjny artykuł, że Junosza był zdrajcą, który doprowadził do aresztowania Grota-Roweckiego, przyznał się i sam zażył truciznę. Propaganda komunistyczna dostaje gotową historię: aktor z teatrów jawnych musiał być zdrajcą. Prawda znika pod czwartą wersją, tą najgłośniejszą.


Ostatni obraz: puste mieszkanie przy Poznańskiej 38. Dzwonek. Nikt nie otwiera.


Mechanizm 

W tym treatmentcie paranoja nie polega na tym, że ktoś kogoś śledzi. Polega na trzech zasadach:


1. Każda scena ma dwie interpretacje. Jaga donosi, bo jest zmuszona, albo donosi, bo lubi władzę, jaką daje morfina. Junosza nie widzi, bo kocha, albo nie widzi, bo się boi. Doktor strzela przypadkiem, albo strzela celowo, żeby zatuszować pomyłkę.


2. Nikt nie mówi prawdy wprost. ZASP grozi infamią, ale nie mówi, kogo naprawdę chce ukarać. Podziemie wydaje wyrok, ale nie mówi, czy na męża, czy na żonę. Niemcy dają morfinę, ale nie mówią, za co.


3. Historia jest pisana przez tego, kto przeżyje. Korzeniewski przeżyje. Jantar przeżyje. Doktor nie. Junosza nie. Dlatego ich wersje zostaną, a wersja Doktora i Junoszy zniknie.


Kluczowe sceny do napisania • Paczka: Kobieta przynosi paczkę dla syna z Pawiaka. Jaga obiecuje, że ją przekaże. Kamera zostaje na paczce, kiedy kobieta wychodzi. Jaga otwiera ją sama. • Garderoba: Junosza przed lustrem, przed wejściem na scenę. Słyszy za ścianą, jak żona błaga o czas na modlitwę. Nie wie, czy to gra, czy prawda. • Odczytanie wyroku: Jedna scena, bez muzyki, w przedpokoju. Wyrok czytany jak rola. Junosza i Jaga słuchają jak widzowie. • Telefon Doktora: Po strzałach Doktor wychodzi na ulicę i z budki wzywa pogotowie niemieckie dla człowieka, którego właśnie postrzelił. To jest najbardziej ludzka scena w filmie. • Pogrzeb: Horwath pijany mówi o patriocie, a aktorzy z teatru nie przychodzą, bo boją się Niemców. Pogrzeb wielkiego aktora, na którym nikt nie wie, czy wolno płakać.  

Nota historyczna i fikcja

Treatment opiera się na faktach spornych: dacie, miejscu, śmierci Junoszy, uzależnieniu i donosach Jagi, jej późniejszej likwidacji, sprzecznych meldunkach Ikara i Zenona oraz sprzecznych relacjach Korzeniewskiego, Niewiarowicza i Wekera. Świadomie nie rozstrzyga, która relacja jest prawdziwa. To jest temat filmu: niepewność jako wyrok.


Jarema Stępowski pojawia się tu tylko jako bratanek, młody chłopak, który po wojnie będzie musiał nosić to nazwisko i zdecydować, czy chce być Junoszą-Stępowskim, czy tylko Stępowskim

Udostępnij Udostępnij Lubię to! Skomentuj Obserwuj notkę

There have been many comedians who have become great statesmen and vice versa.

Nowości od blogera

Komentarze

Pokaż komentarze

Inne tematy w dziale Kultura