Niedługo mamy poznać wyniki prac ekspertów próbujących ustalić portret psychologiczny pilotów Tu-154M. Według „Naszego Dziennika” ukazują ich one jako osoby o silnej psychice i tym samym osłabiają opinie mówiące o uległości pilotów na rzekome naciski pojawiające się na pokładzie samolotu. Wynika z tego, że toczące się od lipca 2011 r. prace biegłych z Instytutu Kliniki Psychiatrii i Stresu Bojowego Wojskowego Instytutu Medycznego będą inne niż „ustalenia” niektórych dziennikarzy, polityków i tzw. niezależnych komentatorów poszukujących przyczyn właśnie w stanie umysłów osób znajdujących się na pokładzie – jedni mieli naciskać, a inni tym naciskom ulegać.
Pomimo, że obrazki pojawiające się w mediach każdego dnia szybko wyparowują, są też takie, które potrafią zapisać się w głowie na dłużej. Do dziś pamiętam stanowisko zajęte w TVP Info przez „dziennikarza” Romana Imielskiego komentującego wspólnie z dziennikarzem Cezarym Gmyzem, publikację raportu MAK tuż po zakończeniu transmisji tego wydarzenia.
Imielski w ogóle z rosyjskim raportem nie dyskutował, dla niepoznaki przyczepiał się tylko do szczegółów, za to raczył się przede wszystkim ustosunkować do pilotów i do prezydenta. Do poglądów obecnych w środowisku Imielskiego już od pierwszej chwili po katastrofie i sprowadzających się w zasadzie wyłącznie do dylematu: „Kto bardziej winien? Prezydent-despota czy piloci, którzy dali się zastraszyć?” Imielski był łaskaw dodać parę szczegółów żeby „ujawnić” nam „kulisy” zdarzenia nie podając przy tym jednak źródła przekazywanych informacji: prezydent tak bardzo chciał lądować w Smoleńsku na czas, bo zamierzał szybko wrócić do kraju i zależało mu na braku opóźnień wynikających z korzystania z zapasowego lotniska.
[Odniosłem wrażenie, że „dziennikarz” zdając sobie sprawę z wysokiej oglądalności, pomimo, że była to wczesna pora dnia, oraz z roli jaką odgrywają komentarze w ramach tzw. framingu opinii publicznej, chciał za wszelką cenę przedstawić tzw. newsa pozwalającego uwiarygodnić informacje rosyjskie. Nie mógł przecież powtórzyć tego co chwilę wcześniej padło z ze strony Tatiany Anodiny – teoria propagandy podpowiada, że informacja by dała efekt musi być zróżnicowana.]
Głównym nasuwającym się wnioskiem z wypowiedzi Imielskiego było to, że prezydent miał po prostu wyklepać parę żałobnych zdań i wrócić szybko do kraju, bo jakieś tam zajęcie było ważniejsze dla prezydenta znanego z nabożnego stosunku do naszej historii. Przyjmując (chociaż na jakiej podstawie? To ukłon w stronę „dziennikarza” i moja dobra wola), że wiadomość przez niego podana miała jakąś podstawę, „dziennikarz” ten nie raczył uwzględnić, że każdy punkt dnia może być przełożony lub odwołany i to nawet w ostatniej chwili, nie wspominając już o tym, że uroczystości rocznicowe w Katyniu były wydarzeniem przyćmiewającym pod względem rangi wszystkie inne, które są dla kultywującego historię prezydenta niczym w dniu uroczystych obchodów zbrodni katyńskiej. Imielski twierdził, o ile dobrze pamiętam, że zaraz po powrocie do kraju prezydent miał ogłosić, że będzie ubiegał się o reelekcję i nie chciał żadnych opóźnień żeby informacja ta zdążyła się pojawić w dzienniku telewizyjnym jeszcze tego samego dnia. Również nie podał źródła tej informacji, która – zgodnie ze wspomnianą wyżej teorią propagandy – miała na celu, w moim odczuciu, dalsze różnicowanie argumentacji (na marginesie, takie wiadomości należałoby przekazać prokuraturze – kiedy Pan to zrobił?).
Osoba, która prośbę o skomentowanie raportu MAK rozumie jako prośbę o opowiedzenie się po stronie jego autorów powołując się przy tym na informacje „z pewnych źródeł”, „źródeł znanych tylko sobie” lub na inne „widzi mi się” pokazuje przy tym swój emocjonalny i wrogi stosunek do prezydenta własnego kraju, który zginął w tragicznych okolicznościach (co ogranicza mu pole poznawcze i czemu on się skądinąd nie przeciwstawia) może być nazwana najwyżej „dziennikarzem”, pismakiem lub nieślubnym dzieckiem Urbana (proszę mi wybaczyć chwilę uniesienia i tę metaforę).
Imielski należy do grona „dziennikarzy”, którzy od początku poszukiwali przyczyn w głowach, umysłach, usposobieniu, osobowości, itp. a więc w tych sferach, które powinny stać się absolutną ostatecznością, bowiem główna uwaga powinna być skierowana w stronę drobiazgowych analiz technicznych całego zdarzenia, a gdy wyczerpujące rozpoznanie przeprowadzone w tym zakresie i nie przybliży nas do odpowiedzi, można, a i to pod warunkiem, że będzie to czynione z należytą starannością, odwoływać się do innych czynników wyjaśniających.
Podstawowym argumentem grupy „dziennikarskiej” (ale też innych środowisk), do której należy Imielski, stało się wspomnienie tzw. incydentu gruzińskiego. Źle się stało, że przywoływanie tego przypadku jest dziś powszechnie uznawane za wsparcie twierdzenia, że to prezydent lub generał ponoszą odpowiedzialność za katastrofę lub też walnie się do niej przyczynili. Poza tym, że nie ma na to żadnych dowodów, a już wiadomo, że upublicznione przed wyborami prezydenckimi fragmenty rozmów z kokpitu mające potwierdzać to przypuszczenie okazały się jawnym fałszerstwem stosowanym prawdopodobnie dla pognębienia jednego kandydata i wsparcia drugiego (i kto tu gra katastrofą smoleńską?), przykład gruziński powinien być interpretowany całkowicie odmiennie. (Nie jestem zwolennikiem interpretacjonizmu zakładającego, że istnieją tylko interpretacje i nic poza tym – jest to koncepcja obecna w humanistyce i u niektórych rozgadanych akademików, ale doświadczenie życiowe wyraźnie pokazuje, że ludzie są zwolennikami prawdy widzianej jako zjawisko niezależne od człowieka, do którego ten musi się zbliżyć, nawet jeśli nigdy nie będzie mu dane w pełni jej osiągnąć. Prawda w odczuciu społecznym rozumiana jest klasycznie jako związek myśli z rzeczywistością i nakazuje nam dążyć do osiągnięcia jak najściślejszej bliskości między jednym i drugim – jest to również oczekiwanie wobec polityków, prokuratorów, policjantów, sędziów, dziennikarzy i innych, słowem – każdego. W przypadku katastrofy smoleńskiej jest dokładnie tak samo – miał miejsce pewien ciąg zdarzeń, z których nie wszystkie na obecnym etapie są znane. To co należało robić od samego początku to zbliżać się krok po kroku do sensualnego poznania faktów. Z tego punktu widzenia przedstawiam inne spojrzenie na tzw. incydent gruziński, a ocenę pozostawiam czytelnikom. Choć jest to również interpretacja nie popadam tu w sprzeczność z przedstawionym wyżej bliskim mi stanowiskiem – uważam, że interpretacje są lepsze i gorsze, dlatego, że są lepiej uzasadnione lub gorzej, a interpretacjoniści powiadają, że wszystkie interpretacje są jednakowe ponieważ nie ma kto rozstrzygać mocy tych uzasadnień. Twierdzę, że ludzie potrafią to robić – każdego dnia ktoś stara się nas do czegoś przekonać i czasem od razu widać, że niektóre argumenty są po prostu słabe).
Krótkie przypomnienie wydarzeń w Gruzji: prezydent chciał nakłonić pilotów do lądowania, co oni uznali za zbyt niebezpieczne i odmówili. Po powrocie do kraju na prezydenta posypały się gromy, a minister obrony narodowej uznał za stosowne odznaczyć pilotów, którzy zachowali się tak jak przystało na profesjonalistów (nie bez znaczenie były powody polityczne tych odznaczeń, ale one w tym momencie nie są ważne). Wrzawa w kraju była ogromna – krytykowanie prezydenta i chwalenie pilotów miało swoje uzasadnienie.
W takich warunkach pilot, który po trzech latach ponownie, mając w pamięci Gruzję, w której sam uczestniczył, kieruje samolotem z tym samym prezydentem na pokładzie miałby nie okazać odporności psychicznej? Jakim cudem? Skoro będąc bogatszy o doświadczenie sprzed kilku lat, kiedy jego zachowanie spotkało się z niemal powszechnym uznaniem, miałby ulec naciskom? Od tamtego czasu stało się przecież jasne, że odmowa nie ogranicza odmawiającemu pilotowi szans na rozwój zawodowy (co starano się społeczeństwu wmówić twierdząc, że pilociw Smoleńsku mogli ulec rzekomym naciskom w obawie przed utratą pracy) lecz przeciwnie - może odmawiającemu pilotowi pomóc w ustabilizowaniu swojej pozycji zawodowej jako osobie sumiennej i mimo presji postępującej po prostu zgodnie z instrukcjami (tym bardziej, że chodziło o prezydenta, którego traktowano jak popychadło).
Jak widać wszystko sprzyjało uznaniu argumentu gruzińskiego za mocno naciągany w ustach zwolenników odpowiedzialności prezydenta lub generała (wola ewentualnych nacisków powinna zostać u nich, a w szczególności u prezydenta, zredukowana do zera pod wpływem niedawnego doświadczenia – czyż nie jest to wywód o wiele bardziej przekonujący, pomimo, że snuty przez domorosłego psychologa jakim jestem podobnie do Imielskiego? Takiego statusu wywód ten jednak nie uzyskał – wbrew zdrowemu rozsądkowi i zwyciężył Imielski z kumplami.
W teatrze życia jesteśmy aktorami, którzy, w przeciwieństwie do teatru klasycznego, samodzielnie wybrali sobie role grane w życiu publicznym i nie zostały one w nich obsadzone. Postawa każdego z nas wynika z naszego poczucia przyzwoitości. W życiu publicznym występują aktorzy pierwszego i drugiego planu – pierwsi mają podstawowe znaczenie dla rozwoju wydarzeń. To co mówią i robią ma największe znaczenie, chociaż z moralnego punktu widzenia nie jest ważne to na którym jesteśmy planie – wszyscy podlegamy temu samemu kryterium.
PS.
Chciałbym jeszcze nawiązać do blogowego wpisu Janusza Korwina-Mikke pt. „Rzeczpospolita goni w piętkę”, w którym skrytykował on „katastroflarów” (określenie jednej ze stron sporu wokół katastrofy smoleńskiej) i nieprzekonująco przypisał im słowa Mickiewicza: „Czucie i wiara silniej mówi do mnie niż mędrca szkiełko i oko”.
Rozumiem stanowisko Korwina-Mikke następująco: katastrofa smoleńska była nieszczęśliwym wypadkiem, ale tych, którzy kierują się „czuciem” nic nie przekona do zerwania ze stereotypowym spojrzeniem każącym w Rosjanach upatrywać wroga winnego katastrofie smoleńskiej. Sądzę, że Korwin-Mikke nie dostrzega tego co go otacza przez co dochodzi on do błędnych wniosków.
Otóż od samego początku żyjemy wśród ogromu pytań pozostających bez odpowiedzi i szeregu niezrealizowanych inicjatyw przedstawianych przez „katastroflarów”, które dowodzą raczej kierowania się „szkiełkiem i okiem” niż „czuciem”. Bo tym właśnie jest krytyka takich zaniechań w śledztwie jak: niezbadanie wraku i przyzwolenie na jego niszczenie, brak oględzin miejsca zdarzenia, brak danych na temat łączności kontrolerów z pilotami, niewiedza o czynnościach wykonywanych przez kontrolerow z Smoleńsku, nieznajomość rozmów kontrolerów z moskiewskim centrum i wiele innych (także rażących zaniedbań po stronie polskiego rządu). Domaganie się powołania międzynarodowej i bezstronnej komisji eksperckiej dającej gwarancję profesjonalizmu w posługiwania się „szkiełkiem i okiem” w procesie wyjaśniającym to wierzchołek góry lodowej. Niewygodne, ale uzasadnione pytania i oczekiwania przyczyniły się do sformułowania pogardliwego określenia "sekta smoleńska", które Korwin-Mikke stara się tworczo rozwijać.
Ostatnim razem kiedy „szkiełko i oko”, za którym opowiada się Korwin-Mikke, a którego stosowania nie dostrzega, pokazało swą obecność u „katastroflarów” była prezentacja typowo naukowej analizy ostatnich chwil lotu (oparta na czystej fizyce) przeprowadzona przez cenionych na świecie polskich profesorów oraz nieudana próba zaproszenia wybitnego amerykańskiego patologa do udziału w sekcji zwłok ekshumowanych ofiar wyłącznie w charakterze obserwatora. Czy nie są to mistrzowie od „szkiełka i oka”, których albo wyśmiano, albo którym w ogóle nie pozwolono działać? Takie przykłady można długo mnożyć.
Nurt pytań o charakterze technicznym jest wyraźny (nawet jeżeli towarzyszą mu pytania emocjonalne czy histeryczne, to można je pominąć i skupić się na technicznych – nawet trzeba to zrobić).
Zarzut kierowania się „czuciem” należy przedstawić raczej rządzącym i ich stronnikom, którzy dostrzegli w całym zdarzeniu metafizykę pozwalającą osiągnąć upragnioną, uczuciową bliskość miedzy narodem polskim i bratnim narodem rosyjskim.


Komentarze
Pokaż komentarze