GENEWA

GENEWA

Logline: Lipiec 1938. W Teatrze Polskim w Warszawie aktor Józef Węgrzyn zakłada wąsik i po raz pierwszy na świecie gra Hitlera - jako groteskowego Herr Battlera w antyfaszystowskiej komedii Shawa. Rok później prawdziwy Hitler przychodzi zobaczyć, kto się z niego śmiał. I pamięta jego twarz.

 Duszny, klaustrofobiczny. Cały czas jesteśmy w środku teatru, który udaje świat. A potem świat zaczyna udawać teatr.

BOHATEROWIE

JÓZEF WĘGRZYN (55) - nasz protagonista. Największy aktor II RP. Gustaw-Konrad, Hamlet. Człowiek, który całe życie grał bogów i królów. Teraz ma zagrać bufona. Na początku bawi się rolą. Potem zaczyna się jej bać. Wierzy, że charakteryzacja go zdradza.

BOGUSŁAW SAMBORSKI (40) - filmowy czarny charakter. Przed wojną "ten zły" w 30 filmach. W Genewie gra Bombardone - Mussoliniego. Ma żonę Żydówkę, Stellę z łódzkich Tarapanich. Żyje w chronicznym strachu, który przykrywa brawurą. Dla niego aktorstwo to już tylko przetrwanie.

DOBIESŁAW DAMIĘCKI (40) - Flanco - Franco. Najmłodszy, ideowy, twardy. Pierwszy pójdzie do konspiracji. Dla niego scena to przysięga.

ARNOLD SZYFMAN - Dyrektor Teatru Polskiego. Wizjoner. To on ściągnął prapremierę Shawa do Warszawy zamiast do Londynu. Wierzy, że teatr może zatrzymać wojnę śmiechem.

IGO SYM (44) - Najprzystojniejszy mężczyzna Warszawy, austriacki akcent, agent Gestapo. Dyrektor Theater der Stadt Warschau i rekruter do filmów Goebbelsa. Uśmiecha się, gdy proponuje zdradę.

STELLA SAMBORSKA - Tłumaczka. Doskonały niemiecki. Jedyna, która rozumie, co naprawdę mówią Niemcy na planie Heimkehr.

AKT I: PREMIERA - LATO 1938

Warszawa jest "miastem shawiańskim". Genewa to najgorętszy towar w Europie. Shaw co tydzień przysyła nowe sceny, bo Hitler co tydzień robi coś nowego.

Próba generalna. Węgrzyn pierwszy raz w pełnej charakteryzacji - wąsik, grzywka, histeria. Za kulisami: Samborski jako Bombardone z poduszką na brzuchu, Damięcki jako Franco. Śmiech. Szyfman mówi: "Panowie, gramy dyktatorów, żeby świat się przestał ich bać".

25 lipca 1938 - światowa prapremiera. Sukces. Potem Malvern, potem Londyn. Spektakl idzie 300 razy. Węgrzyn staje się w Warszawie "tym, co gra Hitlera". Na ulicy dzieci wołają za nim "Heil Battler!".

Zaczyna się paranoja. Węgrzyn dostaje anonimowe listy po niemiecku. Ktoś robi mu zdjęcia pod teatrem. W garderobie znajduje niedopałek zagranicznego papierosa. Czy Abwehra naprawdę interesuje się farsą?

AKT II: 1 WRZEŚNIA 1939 - DZIEŃ, W KTÓRYM TEATR NIE ZAGRAŁ

Sierpień 1939. Teatr gra Genewę codziennie. To już nie komedia, to kronika.

31 sierpnia - wieczorny spektakl odwołany. Mobilizacja.

1 września, 5:00 rano. Syreny. Węgrzyn, Samborski i Damięcki spotykają się w pustym Teatrze Polskim. Są już w połowie charakteryzacji. Węgrzyn w mundurze Battlera. Za oknem na Karasia słychać detonacje. Telefon milczy. Szyfman nie przyszedł.

Ikoniczna scena: Węgrzyn w pełnym kostiumie Hitlera wychodzi bocznym wyjściem na ulice Warszawy 1 września. Nikt go nie zatrzymuje. Ludzie uciekają do schronów. On idzie, bo nie wie, kim ma być, jeśli nie jest już Battlerem.

Teatr zostaje zamknięty. Kilka tygodni później to już Theater der Stadt Warschau.

Grudzień 1939. Węgrzyn zostaje aresztowany. Trzy miesiące na Pawiaku. Oficer Gestapo, który go przesłuchuje, widział Genewę w 1938. Mówi po polsku: "Pan tak dobrze grał naszego Führera. Teraz pan zagra dla nas jeszcze raz, bez charakteryzacji". Węgrzyn nie wie, czy ma go rozstrzelać, czy się z nim śmiać.

Wychodzi w marcu 1940. Łysy, chudszy. Wraca do domu i pali wszystkie fotosy z Genewy. Od tej pory odmawia grania. Chce, by Niemcy mu zapomnieli.

AKT III: HEIMKEHR - ZIMA 1940/41

Równolegle: Samborski.

Igo Sym zaprasza go do kawiarni SiM. Na stoliku leży scenariusz. Heimkehr. Na okładce pieczątka: osobiście zatwierdzone projekty dekoracji przez Himmlera w styczniu 1940.

Sym mówi wprost: "Pan wie, kim jest pańska żona. Ja mogę o tym zapomnieć. Ale muszę mieć polskiego burmistrza". Samborski najpierw odmawia jak Junosza-Stępowski: "Pachołka niemieckiego ze mnie nie zrobią". Potem wraca. Stella tłumaczy.

Przenosimy się do Chorzel na Mazowszu. To jest serce paranoi.

Niemcy zbudowali tam fałszywy Wołyń. Fałszywy rynek, fałszywą szkołę, posadzili sztuczne drzewa. Kręcą film o tym, jak Polacy mordują Niemców, w miejscu gdzie 1/3 mieszkańców to Żydzi, którzy za chwilę zostaną zamordowani naprawdę. Austriacka ekipa Wien-Film jest uprzejma, częstuje dzieci czekoladą. Za chwilę wrócą łapanki.

Samborski w roli polskiego burmistrza krzyczy do kamery tekst, którego nigdy by nie zagrał w Teatrze Polskim: "Ten kraj był zawsze polski!". Obok niego - Józef Kondrat jako woźny, Michał Pluciński. Dostają 14 000 zł i bilety do Wiednia. Samborski jako jedyny dostaje 700 marek miesięcznie.

Kulminacja: 7 marca 1941. Zamach na Igo Syma w jego mieszkaniu przy Mazowieckiej. Wieść dociera na plan w Chorzelach. Samborski rozumie, że właśnie został skazany. Tej nocy ucieka do Wiednia. Nie wraca już nigdy.

Epilog:

Warszawa, 4 marca 1943. Na murze konspiracyjny Biuletyn Informacyjny. Obwieszczenie: wyrokiem Sądu Walki Cywilnej z 3 grudnia 1942 na karę infamii skazani: Samborski, Kondrat, Pluciński, Chodakowska.

Warszawa, 1945. Pusty Teatr Polski. Na wieszaku w garderobie wciąż wisi mundur Battlera. Wchodzi Damięcki w mundurze AK. Zdejmuje go i wyrzuca.

Ostatni napis:

Józef Węgrzyn przeżył wojnę w ukryciu. Zmarł w 1952.

Dobiesław Damięcki walczył w Powstaniu Warszawskim. Zmarł w 1945.

Bogusław Samborski został w 1948 zaocznie skazany na dożywocie za kolaborację. Zaginął w Austrii. Jego grób jest nieznany.

MOTYW WIZUALNY: Lustra. Charakteryzatornia. Węgrzyn patrzy w lustro i widzi Hitlera. Samborski patrzy w lustro w Chorzelach i widzi polskiego burmistrza, którym gardzi. Kamera nigdy nie pokazuje Himmlera i Goebbelsa wprost - tylko ich podpisy, pieczątki, cień na planie.