Gandalf Iławecki Gandalf Iławecki
12
BLOG

Czego nie widzi system? O pracy, która nie daje zarobku

Gandalf Iławecki Gandalf Iławecki Społeczeństwo Obserwuj notkę 1
Masz etat, masz wartość – nie masz umowy, nie istniejesz. W świecie, który ubóstwia słupki PKB, miliony ludzi wykonują gigantyczną pracę, której algorytmy i urzędy po prostu nie widzą. Kto zapłaci za niewidzialny trud, bez którego społeczeństwo rozsypałoby się w jeden dzień? Przeczytaj ten reportaż-felieton.
„Prawdziwa miara ludzkiego wysiłku mierzona jest nie cyframi na koncie, lecz bliznami na sercu i światem, który trzyma się w ryzach dzięki cichej trosce.”

 Poranek w przeciętnym polskim domu nie zaczyna się od dźwięku budzika w korporacji ani od stukotu klawiatury w urzędzie. Zaczyna się ciszą, w której ktoś pochyla się nad wózkiem inwalidzkim, ktoś inny podaje leki starszej osobie, a jeszcze ktoś bezinteresownie organizuje pomoc sąsiedzką. Ta praca nie ma grafiku, nie generuje faktur, nie figuruje w rejestrach ZUS-u ani w statystykach Głównego Urzędu Statystycznego. Dla współczesnego, opętanego kultem produktywności systemu to tak, jakby jej nie było. A jednak – gdyby zabrakło tego niewidzialnego fundamentu, cała machina gospodarcza zatrzymałaby się w kilkadziesiąt godzin.

Niewidzialni architekci rzeczywistości. Dlaczego system nie widzi pracy, która trzyma świat w całości?

Co zyskuje czytelnik:

  1. Głębsze zrozumienie mechanizmów, przez które współczesny system marginalizuje pracę opiekuńczą i nieformalną.
  2. Kompleksowe spojrzenie łączące psychologię społeczną, aksjomat moralny oraz perspektywę socjaldemokratyczną.
  3. Narzędzia do krytycznej refleksji nad pojęciem sukcesu, użyteczności i realnej wartości ludzkiego wysiłku w codziennym życiu.

1. Labirynt metryk a ludzka rzeczywistość

 Żyjemy w epoce, w której miarą człowieka stała się jego rynkowa użyteczność. Socjologia i psychologia społeczna od lat alarmują o zjawisku redukcjonizmu ekonomicznego. W tym ujęciu jednostka jest postrzegana niemal wyłącznie przez pryzmat pozycji w hierarchii zawodowej: „Kim jesteś?” oznacza najczęściej „Gdzie pracujesz i ile zarabiasz?”.

 Podskórnie stosujemy mechanizmy poznawcze, które automatycznie zakładają, że brak formalnego zatrudnienia jest tożsamy z bezczynnością. Gdy jednak przyjrzymy się bliżej strukturze codzienności, zauważymy drastyczny dysonans. Wniosek o wartości człowieka na podstawie samego paska wypłaty przypomina ocenę solidarności mostu po tym, jak zważymy tylko samochody, które po nim przejeżdżają, ignorując zupełnie beton, stal i fundamenty. System widzi tylko ruch, ignorując stabilizację.

 Miliony osób – w miażdżącej większości kobiet – wykonują tzw. pracę reprodukcyjną i opiekuńczą. To opieka nad dziećmi, chorymi i seniorem, prowadzenie domu, wspieranie lokalnych wspólnot. To trud, który wymaga nie mniejszych kompetencji niż zarządzanie średniej wielkości przedsiębiorstwem: odporności psychicznej, logistyki, empatii i fizycznej wytrzymałości. Dlaczego więc w oczach biurokracji i opinii publicznej te osoby są często traktowane jako „niepracujące”?

2. Psychologiczne koszty niewidzialności

 Skutki takiej narracji dla zdrowia psychicznego społeczeństwa są opłakane. Kiedy człowiek słyszy od otoczenia, a przede wszystkim od instytucji państwowych, że jego wysiłek nie ma znaczenia gospodarczego, w jego psychice rodzi się głębokie poczucie alienacji. Poczucie własnej wartości ulega erozji.

 Osoby wykonujące nieformalną pracę opiekuńczą często doświadczają przewlekłego wypalenia, stanów lękowych i depresji. Towarzyszy temu wszechobecne poczucie winy, że „nic w życiu nie osiągnęły”, mimo że ich dni wypełnione są bezustanną, wyczerpującą walką o godne funkcjonowanie swoich bliskich. Społeczeństwo, które premiuje wyłącznie zysk kapitałowy, wytwarza kulturę bezwzględnej rywalizacji, w której solidarność międzyludzka zostaje zepchnięta do rangi hobby, a nie fundamentu egzystencji.

3. Moralny i biblijny fundament godności

 Zagłębiając się w korzenie naszej kultury, nietrudno zauważyć, że współczesny fetysz produktywności stoi w drastycznej sprzeczności z uniwersalnymi aksjomatami moralnymi. W tradycji judeo-chrześcijańskiej godność człowieka nie wynika z jego zdolności generowania PKB, lecz z samego faktu bycia stworzonym imago Dei – na obraz i podobiznę Boga. Praca w ujęciu biblijnym ma wymiar twórczy i wspólnotowy, ale miarą moralną czynu jest miłość bliźniego, troska i miłosierdzie.

 W przypowieści o ubogiej wdowie wrzucającej do skarbony dwa grosze Chrystus wskazuje na miarę wysiłku, która wymyka się wszelkim rynkowym kalkulacjom. To, co w oczach świata ma najmniejszą wartość materialną, w porządku moralnym okazuje się bezcenne. Ignorowanie trudu opieki i poświęcenia słabszym to moralna ślepota nowoczesności, która zagubiła zdolność dostrzegania sacrum w codziennej, cichej ofiarności.

4. Perspektywa demokratyczna: zmiana horyzontu

 Z perspektywy socjaldemokratycznej i krytycznej refleksji kulturowej musimy postawić fundamentalne pytanie o sprawiedliwość dystrybucyjną. Gospodarka rynkowa nie przetrwałaby ani jednego dnia bez zasobów ludzkich, które są nieustannie odtwarzane właśnie w sferze pracy nieopłacanej. Kto szkoli przyszłych pracowników? Kto dba o to, aby starzejące się społeczeństwo miało zapewnioną opiekę? Kto podtrzymuje więzi społeczne?

 Feminizm ekonomiczny od dekad domaga się włączenia pracy opiekuńczej do oficjalnych rachunków narodowych oraz wprowadzenia mechanizmów doceniających ten wysiłek – czy to w formie godnych świadczeń, emerytur obywatelskich, czy gruntownej redefinicji podatków i transferów społecznych. Prawdziwa demokracja i nowoczesne państwo opiekuńcze nie mogą opierać się na wyzysku niewidzialnego trudu milionów obywateli.


Rozwiązanie tego kryzysu nie leży wyłącznie w nowych ustawach, choć te są niezbędne. Leży ono w głębokiej korekcie naszej wrażliwości społecznej. Musimy odrzucić fałszywą dychotomię między „ludźmi sukcesu” a „biernością”. Czas najwyższy zrozumieć, że największym bogactwem narodu nie są słupki giełdowe, lecz międzyludzkie więzi, empatia i gotowość do niesienia pomocy tam, gdzie kończą się paragrafy kodeksu pracy. Jeśli jako społeczeństwo nie dostrzeżemy tych, którzy trzymają ten świat w ramionach, pewnego dnia obudzimy się w rzeczywistości, w której nikt już nie będzie miał siły go podtrzymywać.


| Praca Niewidzialna | Etyka Troski | Socjologia | Godność Ludzka | Solidarność Społeczna |


Przeczytaj również:


Udostępnij Udostępnij Lubię to! Skomentuj1 Obserwuj notkę

Łączę lokalne zakorzenienie w Górowie Iławeckim (pruskie pogranicze Natangii, 12 km na północ od Warmii) z uniwersalnym przesłaniem związanym z ikoniczną postacią Gandalfa, ma to podkreślać zarówno symboliczny jak etyczny charakter działalności. To forma budowania mojej tożsamości, która działa aktywnie na rzecz swojej małej ojczyzny, a jednocześnie aspiruję do roli świadka obserwowanej rzeczywistości...

Nowości od blogera

Komentarze

Pokaż komentarze (1)

Inne tematy w dziale Społeczeństwo