Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (tzw. wspólność ustawowa), obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich. Stanowi to majątek wspólny. Równocześnie jednak prawo, a dokładnie art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (KRO), wymienia składniki wchodzące w skład majątku osobistego każdego z małżonków. Do tej grupy należą przede wszystkim przedmioty i prawa majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej (czyli przed ślubem).
Zgodnie z literą prawa, przedsiębiorstwo – bez względu na to, czy jest to jednoosobowa działalność gospodarcza (JDG), czy udziały w spółce z o.o. – założone i funkcjonujące przed datą zawarcia związku małżeńskiego stanowi wyłączną własność tego małżonka, który je założył. Wchodzi ono w skład jego majątku osobistego.
Rozwód a podział majątku wspólnego
Co to oznacza w praktyce? W przypadku rozwodu i następującego po nim podziału majątku wspólnego, sama firma nie podlega podziałowi. Były współmałżonek nie ma prawa żądać połowy wartości samego przedsiębiorstwa, przejęcia nad nim kontroli, ani oddania mu części udziałów, ponieważ biznes ten nigdy nie stanowił wspólnego dorobku.
Choć sama struktura firmy jest bezpieczna, prawo kryje w sobie pewien niezwykle ważny niuans. Zgodnie z art. 31 § 2 pkt 1 i 2 KRO, do majątku wspólnego wchodzą w szczególności pobrane wynagrodzenia za pracę oraz dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków, a także dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego.
Oznacza to, że zyski, które "osobista" firma wygenerowała w trakcie trwania małżeństwa, zasilają majątek wspólny. Jeśli przed rozwodem wypracowane zyski zostały wypłacone i zaoszczędzone na koncie lub kupiono za nie dom, samochód czy inne dobra, podlegają one standardowemu podziałowi (najczęściej po połowie). To, co zostało zarobione przed ślubem, zostaje u przedsiębiorcy, ale owoce pracy firmy w trakcie małżeństwa są już wspólne.
Kolejnym powodem konfliktów na sali sądowej są tzw. nakłady. Jeśli przedsiębiorstwo istniało przed ślubem, ale w trakcie małżeństwa oboje małżonkowie inwestowali w nie swoje wspólne pieniądze (np. zaciągnięto wspólnie kredyt na maszyny, lub ze wspólnego konta domowego kupiono sprzęt firmowy), to przy rozwodzie drugi małżonek ma prawo domagać się zwrotu tych nakładów.
Sąd na wniosek jednego z małżonków rozlicza wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na majątek osobisty (firmę). Biegły wylicza, w jakim stopniu te inwestycje przyczyniły się do wzrostu wartości przedsiębiorstwa, a przedsiębiorca musi spłacić byłemu partnerowi stosowną kwotę.
Zwykle zagadnienie takie jak rozwód a wspólna firma budzi u przedsiębiorców ogromny niepokój, kojarząc się z paraliżem decyzyjnym, walką o władzę w spółce i licytacjami komorniczymi. O ile w przypadku biznesów zakładanych w trakcie małżeństwa ze wspólnych środków takie ryzyko jest bardzo realne i podział firmy staje się koniecznością, o tyle w przypadku firmy założonej przed ślubem przedsiębiorca ma nieporównywalnie mocniejszą pozycję. Były partner może walczyć jedynie o zwrot nakładów oraz podział zgromadzonych w trakcie małżeństwa zysków, a nie o sam rdzeń biznesu – markę, bazę klientów i struktury operacyjne. Istnieje jednak jeden przypadek szczególny: gdy forma organizacyjna firmy uległa zmianie w trakcie małżeństwa (np. przekształcenie JDG w spółkę kapitałową przy wykorzystaniu środków z majątku wspólnego), może to skomplikować jej "osobisty" status, wymagając dogłębnej analizy prawno-księgowej.
Jedynym skutecznym i bezdyskusyjnym sposobem na pełną ochronę dorobku, zarówno tego sprzed ślubu, jak i wypracowanego w trakcie małżeństwa, jest ustanowienie rozdzielności majątkowej u notariusza (tzw. intercyza).
Podpisanie intercyzy przed ślubem (lub w jego trakcie) sprawia, że majątek wspólny w ogóle nie powstaje. Przedsiębiorca zachowuje w swoim majątku osobistym nie tylko samą firmę, ale również wszystkie dochody, które ona przynosi. Dzięki temu, w przypadku rozwodu, byli partnerzy nie muszą rozliczać nakładów, wyceniać firmy ani toczyć wieloletnich sporów majątkowych, a przedsiębiorstwo funkcjonuje bez absolutnie żadnych zakłóceń.
Rozwód a wspólna firma FAQ
1. Czy jeśli współmałżonek pracował w mojej firmie za darmo, ma prawo do jej połowy po rozwodzie?
Fakt świadczenia pracy przez współmałżonka (tzw. małżonek współpracujący) nie czyni go z mocy prawa współwłaścicielem firmy wchodzącej w skład majątku osobistego. Małżonek może jednak w sądzie udowadniać, że jego darmowa praca stanowiła znaczny nakład na rozwój firmy i domagać się z tego tytułu rekompensaty (rozliczenia nakładów z majątku wspólnego na majątek osobisty).
2. Co z kredytem firmowym zaciągniętym w trakcie trwania małżeństwa?
Jeżeli kredyt został zaciągnięty na poczet działalności gospodarczej stanowiącej majątek osobisty (założonej przed ślubem), obciąża on przede wszystkim tego, kto tę firmę prowadzi. Jeśli jednak na umowie kredytowej figurują podpisy obojga małżonków (jako współkredytobiorców lub poręczycieli), przed bankiem odpowiadają oni nadal solidarnie, niezależnie od tego, że firma nie podlega podziałowi.
3. Czy mogę przekazać współmałżonkowi udziały w mojej firmie założonej przed ślubem?
Tak, jest to możliwe w drodze tzw. rozszerzenia wspólności majątkowej. Małżonkowie mogą u notariusza podpisać umowę majątkową małżeńską, na mocy której firma, stanowiąca pierwotnie majątek osobisty przedsiębiorcy, zostanie włączona do ich majątku wspólnego. Oznacza to jednak, że w razie ewentualnego rozwodu cała firma będzie podlegać podziałowi.
Komentarze
Pokaż komentarze (4)