12 obserwujących
49 notek
81k odsłon
  471   0

Nasze Największe Święto

 Krzywda wam, meze zmarli,
Zeszliscie bez nadziei,
Bysmy sie jak oparli
Srogich losow kolei.
Odzyjcie, skrzeple braty,
Stan Polski odmieniony!

Franciszek Karpinski - Na dzien Trzeci Maja

 

     O szostej wieczorem dnia trzeciego maja 1791 roku, krol Stanislaw August, wezwany choralnym okrzykiem wiekszosci czlonkow Izby Poselskiej Sejmu oraz licznych tlumow i wojska na podworzu, zaprzysiagl wlasnie odczytany w Izbie tekst "Ustawy Rzadowej". Zaraz potem ruszyl na czele wielkiego pochodu do pobliskiej Katedry Sw. Jana, aby powtorzyc tekst przysiegi przed oltarzem. Tlum wiwatowal, a ustawione na Placu Zamkowym dziala grzmialy salwami.

     Prasa europejska byla pelna zachwytu. Parlament w Londynie postanowil czcic kazda rocznice nowej polskiej konstytucji, a premier rzadu brytyjskiego, slynny Edmund Burke przemawial o Polsce z ogromnym uznaniem. Rewolucyjna Francja wiwatowala i w kilka miesiecy przygotowala podobna, wlasna konstytucje. W kazdym zakatku Europy, nawet w dalekiej Portugalii, wychwalano kraj, ktory w sposob pokojowy, bez zadnych zamieszek przeprowadzil tak wielka reforme. W Polsce, sejmiki relacyjne jeden po drugim przyjmowaly nieomal jednoglosnie nowe prawo i nawet, co nie nalezalo do normalnego obyczaju ustawodawczego, slaly do Sejmu pisma dziekczynne. Zdawalo sie, ze wracaja swietne czasy Renesansu, a ustroj polityczny Rzeczpospolitej Obojga Narodow znowu jest zrodlem swiatla i drogowskazem dla innych.

     Jednakze dzielo 3-go Maja bylo nie do strawienia dla despotycznych wladcow panstw sasiadujacych z Rzeczapospolita. Atak z zewnatrz mial wkrotce zdusic nie tylko sama Konstytucje, ale i niepodlegly byt oraz wolnosc Polakow. Jeszcze nie przebrzmialo echo wiwatow oraz huk salw armatnich na Placu Zamkowym, kiedy w Petersburgu zaczeto mowic o wojnie. 18 maja 1792 roku posel Katarzyny II Bulhakow dostarczyl pisemne zawiadomienie o wkroczeniu wojsk rosyjskich w granice Rzeczypospolitej. Prawie rok trwajaca wojna rozpoczela sie pieknym zwyciestwem 18 czerwca pod Zielencami, pierwsza od czasow Sobieskiego bitwa wygrana przez wojsko polskie. Przewaga zaborczej armii byla jednak zbyt wielka i wiosna nastepnego roku Rosja i Prusy dokonaly drugiego rozbioru Polski.

 

 

 

* * *

     Trzeci Maj jest dzis najwiekszym swietem Polakow. Dzielo Sejmu Czteroletniego stalo sie inspiracja dla wszystkich pokolen zyjacych w niewoli, pomoglo nam przetrwac zabory i pomaga takze dzisiaj. Najwazniejsze postanowienia tamtej Konstytucji nie stracily nic na aktualnosci. Wrecz przeciwnie, mamy dzis, w czasach znowu wolnej Rzeczypospolitej, dluga droge do przebycia, zanim tak zrozumiemy wolnosc, jak rozumialo ja pokolenie Kollataja i Konarskiego i zanim nasza organizacja wladz panstwowych dorowna tamtej, ustanowionej przed dwustu laty.

* * *

     Konstytucja 3-go Maja, pierwsza w Europie ustawa zasadnicza, wzorem praktyki trwajacej od stu lat w Anglii, oddzielila wladze wykonawcza od ustawodawczej i poddala indywidualnych ministrow kontroli parlamentu. Przyklad stosujacych dzis bardzo wiernie te zasade czolowych demokracji swiata: USA, Wielkiej Brytanii i Niemiec jest dowodem tworczej efektywnosci organizmu panstwowego, w ktorym calkowita separacja funkcji tworzenia prawa od jego wykonywania chroni wolnosc, utrudnia naduzycia i mobilizuje pozytywne sily dla dobra publicznego. 

     W rozdziale VII Konstytucji 3-go Maja czytamy:

     "Wladza wykonawcza nie bedzie mogla praw stanowic ani tlumaczyc, podatkow i poborow pod jakimkolwiek imieniem nakladac, dlugow publicznych zaciagac, rozkladu dochodow skarbowych przez Sejm zrobionego odmieniac, wojny wydawac, pokoju ani traktatu i zadnego aktu dyplomatycznego definitive zawierac. Wolno jej tylko bedzie tymczasowe z zagranicznymi prowadzic negocjacje oraz tymczasowe i potoczne dla bezpieczenstwa i spokojnosci kraju wynikajace potrzeby zalatwiac, o ktorych najblizszemu Zgromadzeniu sejmowemu doniesc winna."

     Te zasady nie sa obecnie w Polsce w pelni przestrzegane, chociaz w wielu krajach Zachodu uwaza sie je za niewzruszony fundament demokracji. Ustroj III Rzeczypospolitej nie spelnia przede wszystkim zasady oddzielenia kompetencji ustawodawczych od wykonawczych wyrazonej w Konstytucji majowej slowami: "wladza wykonawcza nie bedzie mogla praw stanowic." Jednak na mocy Art. 87 nowej polskiej konstytucji, od pazdziernika 1997 roku ukazuja sie w Dziennku Ustaw prawodawcze rozporzadzenia (tj. dekrety) ministerialne. Najwieksze szkody wywolane odsunieciem Sejmu od decyzji prawodawczych odczuwa sie w dziedzinie gospodarowania majatkiem panstwa. Demokracja zanika, jesli parlament choc czesciowo traci wladze nad narodowym portfelem.

     Kiedy w polowie lat 80-ch rzad brytyjski pod przywodztwem Margaret Thatcher przeprowadzal program prywatyzacji przedsiebiorstw panstwowych, bylo dla wszystkich oczywiste, ze kazda decyzja prywatyzacyjna musi zostac uchwalona przez Parlament. Takie postepowanie jest zgodne z trwale zakorzenionym w Anglii pogladem, ze gospodarka finansami publicznymi musi zawsze odbywac sie z udzialem dwoch niezaleznych od siebie organow wladzy: decyzje podejmuje jeden organ, a wykonuje ja inny. Jest to esencja zasady oddzielenia mocy stanowienia prawa od jego wykonywania. Gleboki sens tej zasady polega na tym, ze ten, kto decyduje o finansach publicznych (tj. prawodawca) nie ma mozliwosci bezposredniego skorzystania z tej decyzji, a ten kto decyzje wykonuje, nie moze nic w niej zmienic. W Polsce decyzje prywatyzacyjne podejmuje i wykonuje ministerstwo Skarbu, co wydaje sie wynikac z wyniesionego z totalitaryzmu blednego przekonania iz im bardziej skoncentrowana jest wladza, tym bardziej jest ona skuteczna. Bardzo szkodliwe jest takze przesuniecie innych decyzji ustawodawczych na wladze wykonawcza, takich jak ratyfikacja niektorych umow miedzynarodowych, lub prerogatywa tworzenia instytucji oraz stanowisk administracyjnych i ministerialnych. Pierwsza z tych anomalii zagraza suwerennosci panstwa, druga prowadzi do niekontrolowanego rozrostu administracji.

Lubię to! Skomentuj2 Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Komentarze

Inne tematy w dziale