W pierwszych latach polskiej transformacji po 1989 r. popularny był pogląd, że giganty gospodarcze pozbawione są zdolności szybkiego dostosowywania się do zmienności rynku i dlatego nie mogą się w nim odnaleźć. Giganty gospodarcze porównywano do wielkich statków potrzebujących dużych akwenów morskich, umożliwiających manewrowanie. Na przykład manewr zawrócenia jest spowolniony i wymaga dużo miejsca. Zaś statek mniejszy wykona to szybko i sprawnie.
Tak właśnie popularyzowano małą przedsiębiorczość (small business) jako sprawną formę odradzającej się polskiej gospodarki rynkowej.
Pamiętamy te małe firemki głównie w handlu, przetwórstwie spożywczym, produkcji wszelkiej galanterii, itd., które błyskawicznie zapełniały „puste półki” odziedziczone po socjalizmie.
W tym samym czasie gospodarka światowa rozwijała model korporacyjny, preferujący przedsiębiorstwa duże, których zyskowność uzależniono od wielkości produkcji na skalę masową, obniżającą cenę jednostkową produktu, a planowany zysk osiągającą dzięki masowości sprzedaży (mała marża duży obrót). Pęd do maksymalizacji zysku powoduje ciągłe zwiększanie produkcji, a to inicjuje systematyczną rozbudowę środków wytwarzania.
W przemyśle są to fabryki, w rolnictwie areał gruntów i ilość zwierząt hodowlanych, a w finansach banki.
Taki system zadawala konsumentów (tani towar), polityków (stanowiska pracy, podatki), a przede wszystkim korporacje niebotycznie mnożące swoje zyski.
Ryzykowność systemu korporacyjnych gigantów (żeby nie powiedzieć słabość) obnażył jednak kryzys gospodarczy w 2008 roku, kiedy to bankructwo amerykańskiego giganta bankowego Lehman Brothers spowodowało lawinę niewypłacalności innych banków, co wywołało kryzys całej gospodarki światowej powiązanej gigantyczną siecią gospodarczych naczyń połączonych.
System bankowy USA otrzymał 150 mld USD pomocy publicznej od rządu federalnego (http://www.audytryzyka.com/index.php?inc=14&id_arty=12866568527375) powodowanego obawą kryzysu społecznego. Kryzys ten zażegnano, choć nie zlikwidowano jego przyczyn. A przyczynami są nadmierne skondensowanie finansów i środków produkcji w gigantycznych podmiotach gospodarczych o zasięgu globalnym, których upadek ma takież negatywne, globalne skutki na całokształt gospodarki.
Europejski przykład Grecji potwierdza to w całe rozciągłości, co red. Agnieszka Mitraszewska opisuje w GW (20 czerwiec) pod wymownym tytułem: „Grecja, Lehman Brothers Europy”.
Strach świata przed bankructwem Grecji jest wywołany obawą, że spowoduje to kryzys gospodarki całej zjednoczonej Europy (i częściowo USA), co zmusza kraje tego gigantycznego, wspólnego rynku do udzielania Grecji wsparcia finansowego w kwocie 110 mld euro (i to nie jest kwota ostateczna) ze wspólnej kasy podatników UE.
O braku świadomości Europejczyków dotyczącej groźby kataklizmu gospodarczego, świadczą obecne protesty mieszkańców Europy przeciwko konieczności „zaciskania pasa” ograniczający ich dobrobyt, zbudowany na fundamentach tej wielkiej gigantomanii wytwarzania i konsumpcji. Przypomina to końcowy okres socjalizmu, którego wielkie kombinaty „socjalistycznej gospodarki”, ociężałe siłą swojej bezwładności, nie mogły zaspokoić potrzeb społecznych i spowodowały ich bunt ostatecznie obalający socjalizm.
Obecnie inna, bo kapitalistyczna gigantomania zaplątana w mechanizmy ślepej pogoni za zyskiem przez dziesięciolecia „kupowała” spokój społeczny dobrobytem fundowanym społeczeństwom z pobudek politycznych na poziomie nie mającym żadnego uzasadnienia w efektach gospodarczych. Kiedy fakt ten dłużej ukrywać niepodobna, jawi się bunt społeczny, który wyraźnie zmierza do unicestwienia systemu w imię walki o „godne życie” cokolwiek by to nie znaczyło. Taka jest logika psychologii tłumu.
W przypadku wolnorynkowej gospodarki wolnej od gigantomanii międzynarodowych wielkich korporacji, obniżających mechanizm konkurencyjności ( a właściwie ją zwalczającej) istnieje większa groźba kryzysu globalnego i niewspółmiernie większe zagrożenie kryzysem społecznym o zasięgu odpowiadającemu globalnemu oddziaływaniu owych gigantów gospodarczych.
Może warto więc wrócić do pomysłu mniejszych podmiotów gospodarczych, których ilość z powodzeniem może zastąpić potencjał rynkowy podmiotów wielkich. Ożywi to konkurencyjność rynkową, która jest najskuteczniejszym barometrem nastrojów gospodarczych pełniących rolę mechanizmów wczesnego ostrzegania przed kryzysami.
Może czas odkurzyć powiedzenie z pierwszych lat polskiej transformacji gospodarczej „małe jest piękne”!


Komentarze
Pokaż komentarze