Oskar58 Oskar58
108
BLOG

Złota obroża pierwszej wypłaty

Oskar58 Oskar58 Społeczeństwo Obserwuj notkę 17
Czy gruby portfel gwarantuje wolność myślenia? Dwadzieścia lat ostrych dyskusji na narciarskich stokach przekonało mnie, że awans społeczny bywa najtrwalszą ze wszystkich klatek.

Mam grupę kilku przyjaciół – a przynajmniej tak ich nazywam, choć sam nie jestem pewien, czy nie są to tylko znajomi z pracy w kopalni, a co najwyżej koledzy z rejonu. Przez dwadzieścia lat regularnie, dwa razy w roku, wyjeżdżamy razem na narty. Przez te dwie dekady prowadziliśmy zaciekłe dyskusje o polityce, religii, społeczeństwie i gospodarce. Ja – konserwatywny republikanin, oni – zagorzali obrońcy liberalnej demokracji. Nasze rozmowy najczęściej przeradzały się w emocjonalne spory. Rzucaliśmy sobie w twarz najcięższe argumenty. O jakimkolwiek kompromisie nie mogło być mowy – różnice w poglądach były zbyt duże. Nasze kłótnie były tak ostre, że w innych warunkach dawno rozsadziłyby każdą znajomość. My jednak jesienią znów będziemy odliczać dni do wyjazdu.

Podręcznikowy sukces i niewidzialna bariera

To dobrzy, porządni ludzie. Kariera każdego z nich jest podręcznikowym przykładem awansu: przeszli drogę od szeregowego pracownika do wyższego dozoru. Każdy stał się świetnym fachowcem w swojej dziedzinie i dzięki ciężkiej pracy osiągnął wysoki status materialny. Mają piękne domy, udane rodziny i stać ich na kilka wyjazdów w Alpy w sezonie.
Czasami, gdy rozmawiałem z nimi sam na sam, miałem wrażenie, że moje argumenty do nich trafiają. Kiedy jednak w dyskusji brała udział cała grupa, porozumienie stawało się niemożliwe. W takich sytuacjach włączał się specyficzny mechanizm grupowy: spontaniczne reakcje pełne ironii, dystansu i sarkazmu – klasyczny przykład sankcji rozproszonej, która ma na celu przywrócenie jednomyślności w stadzie. Podobnie jak molierowski Pan Jourdain nie wiedział, że mówi prozą, moi koledzy nie zdają sobie sprawy, że stosują przemoc symboliczną. Chociaż nigdy nie czytali Schopenhauera, z zadziwiającą wprawą używają jego figur erystycznych – od ataków ad personam po ośmieszanie oponenta. I choć nie widują się na co dzień, powtarzają dokładnie te same frazy, słowo w słowo wyjęte z mediów głównego nurtu.

Kod genetyczny „złotej obroży”

Długo zastanawiałem się, co sprawia, że inteligentni ludzie o różnych temperamentach dali się zamknąć w jednej bańce informacyjnej. Kluczem okazała się pewna wspólna opowieść, powtarzana przez każdego z nich z niemal nabożnym wzruszeniem: wspomnienie pierwszej wypłaty w kopalni, która była dwukrotnie wyższa od pensji ich ciężko pracujących ojców. To łączące ich ogniwo nazwałem „złotą obrożą pierwszej wypłaty”.
Fakt, że trafili do kopalni, był zrządzeniem losu – inni, w tym ich rodzice, nie mieli tego szczęścia. Jednak to szczęśliwe trafienie było zaledwie początkiem. Wielu zrezygnowało, a oni wytrwali. Wielokrotnie im powtarzałem: nie doceniacie samych siebie, nikomu nic nie jesteście winni. Wszystko, co macie, zawdzięczacie wyłącznie swojej ciężkiej pracy. Mimo to wciąż noszą w sobie podświadomy dług wdzięczności wobec systemu, który pozwolił im się wybić. Nieświadomie dali nałożyć sobie tę symboliczną obrożę i nie potrafią – lub nie chcą – jej zdjąć.

Ucieczka od wolności

Dziś widzę wyraźnie, dlaczego bezkrytycznie przyjmują niemal każdy przekaz płynący z głównych mediów – nawet wtedy, gdy czarno na białym widać w nim manipulację czy kłamstwo. Uważają, że wysoki status materialny automatycznie gwarantuje im prestiż i uznanie. Skoro ich ciężka praca zaowocowała sukcesem w tym konkretnym układzie społeczno-gospodarczym, to każde podważenie tego układu jest dla nich równoznaczne z zamachem na ich poczucie przynależności do elity. Obawiają się nowego porządku, w którym elitarność nie zależy już tylko od stanu posiadania.
W tym lęku przypominają bohaterów Ucieczki od wolności Ericha Fromma. Jak wyzwoleńcy, którzy po odzyskaniu niezależności panicznie szukają nowego pana, tak oni bronią starego układu – nawet jeśli ten sam układ przez dekady wyzyskiwał pokolenie ich ojców i całe środowiska, z których się wywodzą. Mam wrażenie, że podświadomie próbują odciąć się od tych korzeni. Ich pochodzenie z „blokowiska” nie przystaje, w ich mniemaniu, do pozycji elity replikującego się systemu.
Niezależnie od tego, czy przyczyną tej „ucieczki od wolności” jest obawa o utratę pozycji, czy strach przed brakiem akceptacji grupy, ich dystans wobec tradycji narodowej, religii oraz odkrywania rzeczywistości poza głównym nurtem jest uderzający. Ich poglądy pozostają pod silnym wpływem przekazu serwowanego przez dominujące media. I niczym niewolnicy z jaskini Platona, nagle wystawieni na światło prawdy, wolą cofnąć się w bezpieczny cień własnych przekonań. Reagują niechęcią wobec każdego, kto ośmieli się myśleć inaczej.
Czy do końca życia cienie na ścianach jaskini będą ich prawdziwym światem? Wystarczyłoby przecież tylko chcieć – docenić własną siłę i zdjąć tę symboliczną obrożę. Dopiero wtedy będzie można wyjść z bezpiecznego mroku medialnej jaskini. Chciałoby się powtórzyć za Wyspiańskim: „A, jak myślę, że panowie duża by już mogli mieć, ino oni nie chcom chcieć!”.

________________________________________
Mam nadzieję na kolejny wspólny wyjazd i jestem pewien, że nie tylko narty zostaną naostrzone.

Oskar58
O mnie Oskar58

Kocham góry. Pracuję pod ziemią.

Nowości od blogera

Komentarze

Pokaż komentarze (17)

Inne tematy w dziale Społeczeństwo