1968

Jutro czterdziesta rocznica demonstracji studentów w obronie „Dziadów” Dejmka. 30 stycznia 1968 roku zebrali się oni pod warszawskim pomnikiem Mickiewicza, rozpoczynając serię wydarzeń, które dla sporego środowiska uchodzą za najważniejsze w najnowszej historii Polski.

Po 30 stycznia doszło do represji wobec najbardziej zbuntowanych studentów - tych żądających zniesienia cenzury, poszanowania konstytucji PRL i „socjalizmu bez wypaczeń”. Kilku bezprawnie relegowano z uczelni. W ich obronie wystąpili koledzy, co z kolei doprowadziło do brutalnych pacyfikacji protestujących przez milicję i tzw. „aktyw robotniczy”. Apogeum konfliktu nastąpiło w marcu.

Równocześnie wewnątrz PZPR trwała walka o władzę. Pozycja Gomułki słabła, a rozmaite frakcje ścierały się między sobą. W siłę rośli Mieczysław Moczar i Edward Gierek. Niejako ubocznym skutkiem tarć w PZPR była antysemicka nagonka, której efektem miało być opuszczenie kraju przez tysiące Polaków żydowskiego pochodzenia.

Ostatecznie, po kilku miesiącach Gomułce udało się (z wielkim trudem) opanować sytuację. Studenci zostali rozgromieni, a partyjni konkurenci powstrzymani. Moskwa potwierdziła swoje poparcie dla aktualnego namiestnika Polski podczas zjazdu PZPR w listopadzie.

Po kilkudziesięciu latach niektórzy z protestujących pod pomnikiem Mickiewicza studentów stali się w Polsce dosyć ważnymi ludźmi. A mit roku 1968 stał się „mitem założycielskim” całej formacji polityczno – intelektualnej, która chciała prawdziwie socjalistycznej Polski, a przypadkiem osiągnęła Polskę niepodległą.