Tego dowiesz się po przeczytaniu artykułu:
- Dlaczego w pierwszej fali COVID-u lista leków objętych zakazem wywozu urosła z około 200 do 1200 pozycji.
- Jaki pomysł na bezpieczeństwo lekowe ma prezes aptekarzy: magazyny substancji czynnych i barter zamiast licytacji na pieniądze.
- Ile punktów szczepień działa dziś w aptekach i ile recept wystawiają farmaceuci.
- Jakie trzy zmiany w prawie mogą w kilka miesięcy zamknąć tysiące aptek.
Bezpieczeństwo lekowe jak militarne
Wypych, który z wykształcenia farmaceutą, rozmowę zaczyna z przymrużeniem oka: po drugiej stronie stołu siedzi, jakby nie patrzeć, jego szef. Szybko robi się jednak poważnie. Tomków, który przez pięć lat był wojewódzkim inspektorem farmaceutycznym, a doktorat napisał z prawa farmaceutycznego, przekonuje, że o lekach trzeba mówić tym samym językiem, co o czołgach i samolotach. „O bezpieczeństwie lekowym powinno się mówić tak jak o militarnym”, mówi.
I wylicza słabe punkty. Czterdziestomilionowy kraj ma, jak twierdzi, jedną małą własną fabrykę leków. Zapas antybiotyków rzucony w całości na rynek wystarczył według niego na sześć godzin.
A gdy trzeba było rozwieźć szczepionki po aptekach, państwo musiało sięgnąć po pomoc komercyjnej hurtowni. Mówimy o wojnach dronowych i cyfrowych, tymczasem najprostsza do wygrania jest, zdaniem prezesa, wojna na leki.
„Żeby położyć kraj na kolana, wystarczy wstrzymanie kilku produktów”, ostrzega Tomków. Na pytanie, czy coś z tym robimy, odpowiada krótko: nie sądzę.
Solidarność kończy się z kryzysem
Najmocniejszy dowód Tomków przywołuje z czasów pandemii. Polska ma listę leków, których nie wolno wywozić za granicę, a za złamanie zakazu grozi do dziesięciu lat więzienia. Przed COVID-em było na niej sto kilkadziesiąt, może 200 pozycji. Gdy przyszła pierwsza fala, lista natychmiast urosła do 1200. Prezes nie ma złudzeń co do europejskiej solidarności.
„Każdy kraj może mówić o solidarności, o jedności, o współpracy, ale kiedy przychodzi kryzys, każdy kraj staje się egoistą”
Marek Tomków, prezes Naczelnej Izby Aptekarskiej
Żaden premier nie odda insulin innemu państwu, gdy zabraknie ich własnym obywatelom.
Co więc zrobić? Budowa wielkich fabryk zajmie lata, a konflikt może przyjść szybciej. Tomków proponuje magazynowanie API, czyli substancji czynnych, z których produkuje się leki. I handel wymienny.
„My mamy przeciwbólowe, antybiotyki, wy macie insuliny”, tłumaczy Tomków.
W kryzysie pieniądze tracą znaczenie, a Polska i tak nie przelicytuje Stanów Zjednoczonych czy Francji. W rozmowie pada też pomysł państwowej sieci aptek, które byłyby obowiązkowymi punktami szczepień i mogłyby wytwarzać płyny na wypadek zagrożenia radiacyjnego. Koszt? Według prezesa mniej więcej tyle, co pół jednego samolotu.
Dlaczego to się nie dzieje? Politycy myślą w rytmie czteroletniej kadencji. Tomków opowiada o urzędniku, który przez dziesięć lat, przy kilkunastu kolejnych ministrach zdrowia, kiwał głową nad tymi samymi propozycjami. Mimo to wierzy w plan ponad podziałami. Spory światopoglądowe można odłożyć na bok, bo cukrzyca, jak mówi, jest dokładnie taka sama u wyborców każdej partii.
Farmaceuta wychodzi zza lady
Druga część rozmowy dotyczy samego zawodu. Tradycyjna rola aptekarza wysycha. Kilka tysięcy aptek nie wykonuje już żadnej receptury, a w Niemczech, jak zauważa prezes, uznano, że farmaceuta w aptece nie jest konieczny. Samorząd od lat przesuwa więc farmaceutów w stronę świadczeń zdrowotnych. Jeszcze przed pandemią badania pokazywały, że szczepień w aptekach nie chcą ani farmaceuci, ani pacjenci. Dziś działa 3 tysiące punktów szczepień, o 600 więcej niż w szczycie COVID-u. Przeszkolono 11 tysięcy farmaceutów, a apteki mogą szczepić przeciw 26 chorobom.
„To nie była fanaberia, to nie była chęć bycia małym lekarzem, tylko chęć szukania siebie również w innej roli”
Marek Tomków, prezes Naczelnej Izby Aptekarskiej
Podobnie jest z receptami. Kilka lat temu farmaceuci w 14 tysiącach aptek wystawiali ich w skali kraju kilkadziesiąt. We wrześniu ubiegłego roku było to pół miliona i od tego czasu liczba nie schodzi poniżej kilkuset tysięcy. Jeśli wejdą przepisy o receptach kontynuowanych, mowa może być nawet o 200 mln recept farmaceutycznych rocznie. Wypych nie odpuszcza i pyta wprost, czy to nie jest leczenie kompleksów zawodu, który na co dzień stoi przy kasie. Odpowiedź prezesa warto usłyszeć w całości.
Na drugim biegunie jest patologia, którą Tomków opisuje bez ogródek. Receptę można dziś kupić w internecie za trzydzieści parę złotych. Lekarz odmawia antybiotyku dziecku z infekcją wirusową, a matka i tak go podaje, bo tak podpowiedział czat. Tymczasem ponad 2,2 mln Polaków przyjmuje powyżej 15 leków na receptę, kolejne 4,4 mln od dziesięciu do 14. Do tego suplementy i leki bez recepty, a o interakcjach mówi się już przy dwóch czy trzech preparatach.
Trzy bezpieczniki dla aptek
Prezes wymienia trzy filary, których samorząd zamierza bronić: zakaz reklamy aptek, zasadę „apteka dla aptekarza” i blokadę wysyłkowej sprzedaży leków na receptę. Wypych gra tu adwokata diabła. Pyta, jak apteka ma się wyróżnić, skoro musi zapłacić ZUS i pensje, a reklamować się nie może. Tomków odbija piłkę przykładem promocji, w której przy trzecim produkcie klient dostaje potas gratis. W Polsce 5 mln osób przyjmuje leki, które z potasem wchodzą w interakcje. „Widział pan kiedyś reklamę: wyrostek za 55 proc. rabatu?”, ripostuje.
Dziś upada około 200 aptek rocznie. Przed wprowadzeniem zasady „apteka dla aptekarza” było to od 800 do nawet tysiąca. Prezes ostrzega, że rozmontowanie którejkolwiek z tych barier oznaczałoby zamknięcie kilku tysięcy aptek w ciągu pół roku do ośmiu miesięcy. Przywołuje przykład Niemiec, gdzie lokalne apteki przegrywają z zagranicznymi sklepami internetowymi.
Nie brakuje też anegdot z czasów, gdy apteki walczyły o klienta bez żadnych hamulców. Darmowe pogrzeby, darmowe wesela i nagrody, o których lepiej usłyszeć z ust samego prezesa. Dziś brzmi to jak opowieść kombatancka, choć o programie, w którym za kupione leki zbierało się punkty na suplementy, Tomków mówi bez cienia uśmiechu, że było to usiłowanie zabójstwa. Zawód przeszedł od tamtej pory długą drogę. Prezes przypomina jednak, że nic nie jest dane raz na zawsze.
Red.
Fot:




Komentarze
Pokaż komentarze (17)