" ustawa 1066 O BRATNIEJ POMOCY "- 1066 a PRASKA WIOSNA -  Z DALEKA i Z NAUKI HISTORII - LEPIEJ WIDAĆ ? SPRÓBUJ POMYŚLEĆ !

http://histmag.org/Mroz-ktory-przegnal-Praska-Wiosne.-O-interwencji-z-roku-1968...-cz.-I-1984

http://www.janpalach.cz/cs/default/zive-pochodne/siwiec

Rodina Siwcových u vchodu do domu, kde bydlela – zleva nejstarší dcera Innocenta, nejmladší syn Mariusz, Ryszard Siwiec, syn Adam, dcera Elżbieta, Marie Siwcová a rodinní přátelé Witold Lokuciwski a Mariusz Macieboch, Přemyšl, červen 1961 (Archiv rodiny Ryszarda Siwce)

["W prasie czechosłowackiej pojawiały się nagłówki: Wygraliśmy, idziemy dalej z podniesioną głową i Zwycięstwo bratysławskiej szóstki nad warszawską piątką. Nie wiedziano o tym, że to podczas narady bratysławskiej Vasil Bil’ak  przekazał konspiracyjnie (w toalecie) Piotrowi Szelestowi list do towarzyszy radzieckich z prośbą o „bratnią pomoc”."]

...

W dniach 28-29 lipca 2. Armia dokonała przegrupowania poprzedzającego rozpoczęcie operacji „Dunaj”, internacjonalistycznej pomocy dla partii czechosłowackiej. Operacje jednak wstrzymano w związku z rozmowami w Czernej nad Cisą. Na mapach ćwiczebnych sytuacje operacyjne nie zakładały kierunku przegrupowania naszych wojsk na terytorium Czechosłowacji. Różne wiadomości przekazywane były na zasadzie plotki. Nikt z przełożonych oficjalnie z nami na ten temat nie rozmawiał – opowiadał Lechowi Kowalskiemu Ryszard Konopka, dowódca plutonu czołgów z 11. Drezdeńskiej DPanc. Mieszkańcy miejscowości, przez które przejeżdżaliśmy, witali nas przyjaźnie. Przynosili nam chleb, wpuszczali bez kolejki w sklepach. W Kudowie Zdroju krzyczeli „Nie dajcie się Pepiczkom!” Wmawiano ludziom, że jeśli powstrzymamy Niemców w Czechosłowacji, to nie wejdą do Polski – wspominał szer. Andrzej Kazimierski z 10. DPanc.

.....

Cień „bratniej pomocy”

Vasil Bi’lak, przywódca czechosłowackich „twardogłowych” (źródło: Kwapis Robert, Praska Wiosna, Toruń 2003)18 sierpnia w Moskwie zwołano specjalną naradę na szczycie „warszawskiej piątki”. Breżniew poinformował zgromadzonych o swoich kontaktach z frakcją konserwatywną w KPCz (Bil’ak, Indra, Kolder), o „prośbie o pomoc” wystosowanej przez tę grupę planującą przejęcie władzy w partii i o decyzji KC KPZR o udzieleniu poparcia „zdrowym siłom” partii czechosłowackiej. Wszystko miało rozstrzygnąć się w nocy z 20 na 21 sierpnia.

Siły interwencyjne były gotowe. Grupa Wojsk „Północ” dowodzona przez gen. armii Iwana Pawłowskiego (dowódcę operacji „Dunaj”) ze sztabem w Legnicy stacjonowała na terenie Polski i NRD. W jej skład wchodziły: 1. Gwardyjska Armia Pancerna w południowym NRD, 11. Armia Gwardyjska przerzucona spod Kaliningradu w rejonie Drezno-Goerlitz-Bolesławiec (tu stała 20. Dywizja Pancerna z Polskiej Grupy Wojsk Radzieckich) i 2. Armia Wojska Polskiego. GW „Północ” miała zająć północne i zachodnie Czechy.

Grupa Wojsk „Południe” dowodzona przez gen. płk Konstantina Prowałowa miała za zadanie zająć środkowe i wschodnie Czechy (z Pragą) oraz wyprowadzić pomocnicze uderzenie na Słowację. W jej skład wchodziła 20. Armia Gwardyjska na terenie NRD i 38. Armia z terytorium ZSRR i Polski z kierunkiem marszu na środkową Słowację. Z obszaru Węgier na Słowację wkroczyć miały 4 dywizje radzieckie z tamtejszej Grupy Wojsk Radzieckich oraz jedna dywizja Węgierskiej Armii Ludowej.

Do działań powietrznodesantowych przeznaczono 7. Kownieńską Dywizję Powietrzno-Desantową, 11. DPD z Leningradu i 103. Witebską DPD. Łącznie w pierwszym rzucie wystawiono dziewiętnaście dywizji radzieckich, dwie polskie, jedną węgierską i wzmocniony pułk bułgarski, razem 250 tys. żołnierzy i 4200 czołgów. Na terenie NRD w odwodzie stały dwie dywizje enerdowskie. Łącznie z drugim rzutem armia interwencyjna dysponowała 450 tys. żołnierzy i 6500 czołgami.

Termin interwencji wybrano z kilku powodów. Wspomniałem już o planach grupy Bil’aka. Na 26 sierpnia planowano zjazd partii słowackiej, a na 9 września nadzwyczajny zjazd KPCz. Trzeba było dokonać przejęcia steru w państwie przed tymi datami. Jednak akcja „twardogłowych” na posiedzeniu Prezydium KC wieczorem 20 sierpnia nie powiodła się. Zamiast doprowadzić do dyskusji i głosowania nad wezwaniem „bratniej pomocy”, kontynuowano dyskusje nad sprawami przedzjazdowymi. Działania radzieckie były skuteczniejsze. Od 18 sierpnia swoje zadania znał Viliam Šalgovič, wiceminister spraw wewnętrznych i agent KGB w rządzie republiki. Miał on siłami MSW wspomagać działania armii interwencyjnej. Minister obrony narodowej gen. Martin Dzúr poinformowany w nocy 20 sierpnia o interwencji przyrzekł powstrzymać ewentualny opór armii czechosłowackiej.

Żołnierze radzieccy przed budynkiem KC w Pradze (źródło: Kwapis Robert,Praska Wiosna, Toruń 2003)

Około godz. 22.00 na lotnisku Ružyni pod Pragą wylądowały pierwsze samoloty radzieckie z oddziałami 11. DPD. Niedługo potem w odstępach minutowych przybywały pod Pragę kolejne jednostki radzieckie z tej dywizji. O 2.00 i 3.00 w nocy 21 sierpnia 7. DPD wylądowała w rejonie Pilzna, a 103. DPD – w rejonie Brna. Wojska radzieckie około 23.00 przekroczyły granicę czechosłowacką i szybkim marszem zmierzały do swoich punktów docelowych. O 3.30 pod Pragę podeszły pierwsze pułki desantowe, a około 5.00 dołączyła do nich kolumna czołgów z 20. Armii Gwardyjskiej. W tym samym czasie kolumna z 1. Gwardyjskiej Armii Pancernej wyszła nad granicę z RFN. W rejonie Cieszyna i Ostrawsko-Karwińskiego Zagłębia Węglowego operowała 24. Gwardyjska Dywizja Strzelców Zmotoryzowanych.

Rejon ten, zgodnie z sugestią Gomułki (reminiscencje historyczne), nie był przewidziany jako teren działania Wojska Polskiego. Z podobnych przyczyn na prośbę czechosłowackich „twardogłowych” nie użyto w interwencji wojsk NRD. Całość akcji nagłośniona była jako interwencja na prośbę władz partyjno-państwowych Czechosłowacji.

Na odcinku działania 2. Armii WP interwencja rozpoczęła się o 23.50. Grupy szturmowe z 1. Batalionu Szturmowego zajęły czechosłowackie przejścia graniczne. Dopadliśmy szybko do obiektu, w którym była strażnica. (...) Grupa rozsypała się na boki i każdy zaczął robić swoje. Ja wtargnąłem przez drzwi prowadzące do środka strażnicy. W pierwszym pomieszczeniu było zgaszone światło – to mnie trochę zbiło z tropu. Pomyślałem w pierwszej chwili, że się przyczaili i za chwilę buchną ogniem. Ale panowała cisza. (...) Po chwili usłyszałem jakiś głos dochodzący z sąsiedniego pomieszczenia, zapukałem, drzwi otworzył czeski wopista. Nie muszę mówić, że był zdziwiony naszym pojawieniem się. Moi chłopcy wiedzieli już co mają robić. Zaskoczyliśmy pozostałych, mieli broń, ale nie zdążyli z niej zrobić użytku, nawet nie próbowali, tak jak przewidywałem. Plut. Chojnacki zastał dowódcę strażnicy kąpiącego się w wannie – opowiadał Jerzy Wróbel, oficer z 1. Batalionu Szturmowego. Do akcji wkroczyli też wopiści, którzy rozbroili 16 jednostek granicznych. 10 pograniczników czechosłowackich przewieziono wraz z bronią na teren Polski, później na rozkaz gen. Siwickiego wrócili do kraju. Czechosłowacki dowódca jednego z przejść stwierdził, że Polacypostępują jak Niemcy w 1939 r.

Kolumna polska i radziecka podczas przemarszu w rejonie Szumperka (źródło: Pajórek Leszek, Polska a „Praska Wiosna”, Warszawa 1998)

Przez otwarte granice zaczęły napływać kolumny 10. i 11. Dywizji Pancernej. Dobre tempo marszu pozwoliło sprawnie pokonać pasmo górskie o głębokości ok. 60 km. Nie obyło się jednak bez wypadków. W pobliżu Mezimesti polski czołg T-54-A z 11. DPanc., próbując wyminąć obywatela CSSR spadł z wiaduktu drogowego, zginął dowódca czołgu kpr. Kucharczyk, a załoga została ranna. Tego samego dnia szer. Słaboń z tej samej dywizji zginął przygnieciony zwalonym na czołg drzewem.

Przed wkroczeniem podano zasady użycia broni, obchodzenia się z jeńcami itd. Zdawałem sobie sprawę, że jako dowódca kompanii mam prawo wydać komendę „ognia”, a moi żołnierze mają wówczas przystąpić do prowadzenia ognia do wskazanych przeze mnie celów – opowiadał Maciej Żytecki, wówczas dowódca kompanii w 10. DPanc.

Nad ranem, gdy zaskoczenie minęło, społeczeństwo czechosłowackie zaczęło podejmować działania skierowane przeciwko maszerującym wojskom. W miastach i wioskach wychodzono na ulicę blokując przejście, stosowano zapory ze starych maszyn, ciężarówek, cembrowin, głazów skalnych i drzew, rozsypywano na drodze kolce, przy drogach palono opony (niebezpieczne dla cystern z paliwem), rozbijano kolumny włączaniem w nie pojazdów cywilnych (np. kombajnów). Już pierwszego dnia interwencji pojawił się charakterystyczny dla operacji problem: usuwano i zamalowywano wszelkie drogowskazy, tablice z nazwami miejscowości i ulic, nie udzielano informacji o drogę (lub wskazywano błędnie). Z czasem poczęto nas obrzucać cegłami i kamieniami, trzeba było zamykać włazy w czołgach i mknąć do przodu – wspomina Żytecki.

„Powiedzcie mi, panie wachmistrzu, jak w takiej sytuacji mam trafić do Czeskich Budziejowic...”. Karykatura w piśmie „Dikobraz” (źrodło: Kwapis Robert, Praska Wiosna, Toruń 2003).Toć śmiechu warte, żeby błądzić na trasie, to wstyd dla sztabów dywizji, by nasi oficerowie byli wzywani na czoło kolumn tych kolosów i prowadzili je do rejonów ześrodkowania na terenie CSRS, bo ich rozpoznanie nie było w stanie dotrzeć do celu. Tak było z 10. i 11. DPanc. A może to były działania zamierzone? – tak skomentował problemy drogowe kolumn pancernych Kazimierz Bielecki, oficer w 1. Batalionie Szturmowym. Mimo tych trudności 11. DPanc. osiągnęła w późnych godzinach nocnych rejon miast Jicin i Hradec Kralove. 10. DPanc. poruszała się znacznie wolniej i dopiero 22 sierpnia osiągnęła rejon m.in. Litomyśla i Ołomuńca (który miała zająć pierwotnie opóźniona jednostka radziecka). Na zajętym terytorium zaczęto organizować polskie Komendy Garnizonowe.

Prezydium KC KPCz dowiedziało się o interwencji o godz. 23.40. W szybkim trybie przygotowano uchwałę potępiającą działania „warszawskiej piątki”. Stwierdzono w niej, że wojska weszły do Czechosłowacji bez wiedzy i zgody republiki, wzywano także ludność cywilną do zachowania spokoju, informowano, że armia nie otrzymała rozkazu obrony kraju. Mimo, że nad ranem budynek KC został zajęty przez oddziały radzieckie oraz siły Šalgoviča, a liderów (Dubček, Černík, Smrkovský, Kriegel, Špaček) internowano, czeskie radio i partyjny dziennik „Rudé právo” przekazały treść uchwały społeczeństwu. Praska organizacja partyjna miała zająć się zorganizowaniem nadzwyczajnego zjazdu w trybie przyśpieszonym. Internowani przywódcy zostali przewiezieni do Moskwy. Za granicą znaleźli się m.in. wicepremier Šik i minister spraw zagranicznych Jiŕí Hăjek. Podjęli oni działania przeciwko interwencji, m.in. Hăjek podjął próby działania na forum ONZ.

Prażanie zgromadzeni na Placu Wacława, 21.08.1968 (źródło: Kwapis Robert, Praska Wiosna, Toruń 2003)21 sierpnia rano grupa Bil’aka konferowała w siedzibie ambasady radzieckiej. Nie powiodła się próba utworzenia „rządu robotniczo-chłopskiego”, który miałby wezwać pomoc bratnich narodów. Prezydent Svoboda, wiedząc o poparciu społecznym dla ekipy Dubčeka, odmawiał jakiejkolwiek współpracy. 22 sierpnia w zakładach ČKD „Sokolovo” na Vysočanach w Pradze udało się zorganizować zebranie delegatów na nadzwyczajny zjazd partii. Działania związane z tą inicjatywą były tajne, miejsce zaś chronione przez pracowników zakładu. Udało się zgromadzić 1219 delegatów na wrześniowy zjazd (79% całości!). Nie przybyło tylko wielu delegatów ze Słowacji i armii. Postanowiono, że to zebranie przejmie rolę XIV. Nadzwyczajnego Zjazdu Partii. Obrady miały trwać tylko jeden dzień przy założeniu, że po uspokojeniu sytuacji zostaną wznowione. Zjazd wystosował trzy dokumenty: proklamację zjazdową, Apel do partii komunistycznych całego świata i odezwę do Słowaków. Popierano dotychczasową politykę reformatorską KC, wybrano także nowy Komitet Centralny i jego Prezydium. W zaimprowizowanych wyborach przepadli wszyscy partyjni konserwatyści, przez co stracili resztki mandatów do prowadzenia rozmów z ZSRR.

Druga część artykułu

.....

Doktryna przywódcy ZSRR Leonida Breżniewa zakładała ograniczenie suwerenności państw Układu Warszawskiego na rzecz interesów wspólnoty socjalistycznej, czyli w praktyce Związku Radzieckiego. W imię imperialnej polityki zniszczono cieszącą się poparciem mieszkańców Czechosłowacji ideę demokratyzacji życia społecznego, a dokonano tego także rękoma Polaków.

8 maja przywódcy ZSRR, Polski, NRD, Bułgarii i Węgier spotkali się na naradzie w Moskwie. Kolejna narada miała odbyć się w Warszawie 14-15 lipca z udziałem delegacji czechosłowackiej. Kierownictwo KPCz wolało jednak tłumaczyć swoje stanowisko w formie spotkań z poszczególnymi partiami. Czeska opinia publiczna porównała zaproszenie do Warszawy do soboru w Konstancji, podczas którego spalono Jana Husa. Dlatego też w stolicy Polski spotkały się delegacje tej samej piątki co w Moskwie (ZSRR, Polskę, NRD, Węgry i Niemcy zaczęto nazywać „warszawską piątką). Ponowiono zarzuty rewizjonizmu i osłabienia socjalizmu w Czechosłowacji, Ulbricht kładł nacisk na zagrożenie strategiczne inwazją RFN. W ostatnim zdaniu swego przemówienia Breżniew stwierdził:Nasza delegacja oświadcza, że KPZR, rząd i naród radziecki całkowicie są gotowe, aby udzielić Czechosłowacji niezbędnej pomocy. Ustalono, że ową niezbędną pomocą może być nawet interwencja zbrojna wojsk „piątki”.

Efektem narady był „list warszawski”, który wyrażał obawy o stan socjalizmu w Czechosłowacji i krytykował działania KPCz. Kończył się oświadczeniem: Nie możemy jednak pogodzić się z tym, aby siły wrogie spychały wasz kraj z drogi socjalizmu i stwarzały groźbę oderwania Czechosłowacji od wspólnoty socjalistycznej. To nie jest bowiem tylko wasza sprawa, to jest wspólna sprawa wszystkich partii komunistycznych i robotniczych oraz państw złączonych sojuszem, współpracą i przyjaźnią. Jest to wspólna sprawa naszych krajów, które połączyły się Układem Warszawskim. Od dłuższego czasu w prasie „piątki warszawskiej” trwały ataki na reformatorów czechosłowackich. Nagłośniono sprawę znalezienia koło Karlovych Varów ukrytej broni amerykańskiej oraz zmniejszenia ochrony granicy z RFN i Austrią. Prezydium KC KPCz przygotowało rzeczową odpowiedź na „list warszawski”, popartą jednogłośnie przez plenum KC i aprobowaną przez całe społeczeństwo. Praską Wiosnę poparły także partie komunistyczne we Włoszech, Francji i Hiszpanii. Sekretarz generalny FKP Rochet spotkał się nawet z Breżniewem, oferując mediacje.

28 lipca do Czernej nad Cisą, miejscowości położonej tuż przy granicy z ZSRR, przybyła delegacja czechosłowacka, w której znajdowali się m.in. Dubček, prezydent Svoboda, premier Černík oraz Smrkovský i Bil’ak . Ten ostatni, jako przeciwnik reform, był sojusznikiem ZSRR. Kierownictwo czechosłowackie cieszyło się sporym poparciem społecznym. W Posłaniu obywateli do Prezydium KC KPCz rzucono hasło Swoboda, Sojusz, Suwerenność, Socjalizm, a samo przesłanie kończyło się wezwaniem: Rozmawiajcie, wyjaśniajcie, ale stańcie zgodnie w obronie drogi, na którą wkroczyliśmy, a z której żywi nie zejdziemy (...). Jesteśmy z Wami, bądźcie i Wy z nami! Na spotkanie ostatniej szansy przybyli m.in. Breżniew, Kosygin oraz sekretarz partii na Ukrainie Piotr Szelest, jeden z radzieckich „jastrzębi”. Od 29 lipca toczyły się ciężkie, pełne napięcia rozmowy pomiędzy obiema partiami. Ostatecznie towarzysze radzieccy zdecydowali, że dadzą Dubčekowi ostatnią szansę. Breżniew w pożegnalnej mowie zaznaczył: Daliście nam obietnicę i my wam wierzymy, że będziecie walczyć, jesteśmy w stanie udzielić Wam wszelkiej pomocy. Ale jeśli nas oszukacie, będzie trzeba zwołać nową naradę...

3 sierpnia w Bratysławie zwołano naradę na szczycie partii bloku socjalistycznego: ZSRR, Czechosłowacji, Polski, NRD, Węgier i Bułgarii. Rozmowy były nadal ciężkie, ale sprawiały wrażenie zażegnywania sporu. W końcowym oświadczeniu umieszczono jednak zdanie, które potem uzna się za dowód zgody na interwencję: Poparcie, ochrona i umocnienie zdobyczy, które narody osiągnęły dzięki swym bohaterskim wysiłkom, ofiarnej pracy ludu każdego kraju, stanowią wspólny internacjonalistyczny obowiązek wszystkich krajów socjalistycznych. W prasie czechosłowackiej pojawiały się nagłówki: Wygraliśmy, idziemy dalej z podniesioną głową i Zwycięstwo bratysławskiej szóstki nad warszawską piątką. Nie wiedziano o tym, że to podczas narady bratysławskiej Vasil Bil’ak przekazał konspiracyjnie (w toalecie) Piotrowi Szelestowi list do towarzyszy radzieckich z prośbą o „bratnią pomoc”.

http://histmag.org/Mroz-ktory-przegnal-Praska-Wiosne.-O-interwencji-z-roku-1968...-cz.-II-1992

 

Czlowiek ktory uratował NASZ HONOR

https://www.youtube.com/watch?v=JZZlrPQHDH0

Ryszard Siwiec self-immolation

Ryszard SIWIEC

„Usłyszcie mój krzyk!”

 

Płonący Ryszard Siwiec, 8 września 1968 r.Najdalej idącym znakiem protestu było samospalenie się Ryszarda Siwca, żołnierza AK, podczas ogólnokrajowych dożynek na Stadionie Dziesięciolecia 8 września. Po podpaleniu krzyczał, aby go nie gasić i wołałProtestuję! Zmarł 12 września w wyniku poważnych poparzeń (85% ciała). W nagranym Posłaniu oświadczył: Dzisiaj wy wysyłacie czołgi na Czechosłowację za to tylko, że jej cały naród domaga się, o zgrozo, o hańbo wieczna dla XX wieku i dla Was – wolności słowa [...] Wolności od strachu, to jest ograniczenia wszechwładzy organów bezpieczeństwa. [...] Hańba tego czynu mówi sama za siebie. Po wieczne czasy zostanie jedną z najczarniejszych plam Waszej historii/ Hańba tego czynu pada czarnym cieniem na całą ludzkość. [...] Usłyszcie mój krzyk! Krzyk szarego, zwyczajnego człowieka, który własną i cudzą wolność ukochał ponad wszystko, ponad własne życie! Opamiętajcie się! Jeszcze nie jest za późno!SB skutecznie zamaskowało ten „incydent”, dopiero kilka miesięcy późnej poinformowała o nim Wolna Europa.

http://www.janpalach.cz/cs/default/zive-pochodne

 

„Usłyszcie mój krzyk!”

Sebeupálení jako forma politického protestu

„Nebe bylo dále modré, dále hrála muzika. Pamatuji se na holubice.

Všechno se vrátilo do normálního stavu.“

Vzpomínka Grażyny Niezgodové na sebeupálení Ryszarda Siwce

 

 

V roce 2005 publikoval anglický sociolog Michael Biggs studii, ve které se podrobně zabýval sebeupálením jako radikální formou politického protestu. Jako historický počátek pro svůj výzkum stanovil 11. červen 1963, kdy se upálil Thich Quang Duc a stal se prvním z buddhistických mnichů, kteří tímto šokujícím způsobem protestovali proti jihovietnamskému režimu. O dva měsíce později následovaly v Saigonu jeho příkladu další osoby, mezi nimi i dvacetiletá mniška. Buddhisté se podle svého výkladu snažili především pohnout srdcem nepřátel, aby je přiměli k dodržování náboženské tolerance. Svůj čin důsledně prezentovali jako altruistickou oběť. Podle francouzského badatele Martina Monestiera je možné takto pojaté protesty vnímat jako racionální a logické. Jejich cílem je totiž vzbudit vlnu veřejného rozhořčení, vystavit protivníka veřejnému pohoršení a donutit ho k přijetí požadovaného opatření. Sebeupálení jako forma politického protestu ovšem současně vyvolává ve společnosti i odmítavé reakce, které většinou souvisí s náboženskými či kulturními výklady sebevraždy. Poměrně časté jsou také následné imitace této formy protestu, které ve skutečnosti mají příčinu v psychických či jiných osobních problémech.

Zásadní je veřejná a mediální rovina těchto případů, které se často z tohoto důvodu odehrávaly na rušných náměstích či symbolických místech. Hořící mniši byli na ulicích v Saigonu zachyceni fotoaparáty a kamerami západních novinářů, kteří byli na dané místo s předstihem pozváni. Prostřednictvím médií se buddhisté následně stali inspirací pro své následovníky z jiných kulturních okruhů. Jestliže během deseti let před rokem 1963 bylo na evropském kontinentu zaznamenáno jen pět sebevražd upálením, za období následujících deseti let stoupl ve stejném prostoru jejich počet na 117. Značnou odezvu mělo sebeupalování buddhistických mnichů také v USA, kde se v šedesátých a sedmdesátých letech vyskytly případy sebeupalování proti účasti americké armády ve vietnamské válce. Podle Michaela Bigga, který prozkoumal 533 dostatečně doložených případů self-immolation z období let 1963–2002 (celkový počet, včetně nedokonaných, odhadl mezi 800 až 3000), se sebeupalování nejčastěji odehrávalo v asijských zemích, kde byly silné hinduistické či buddhistické tradice s důrazem na roli oběti a současně zde existovaly vážné náboženské, národnostní či kastovní konflikty. Také se zde nejčastěji vyskytovaly vlny případů sebeupalování.

Poslední dvě velké vlny sebeupalování se v posledních letech odehrály v severoafrických zemích (zejména v Tunisku) a také mezi Tibeťany, kteří touto formou protestují proti čínské okupaci. Jen od února 2011 do listopadu 2012 bylo podle údajů organizace Free Tibet zaznamenáno 90 případů sebeupálení. V poměru na počet obyvatel se naopak tato forma politického protestu nejčetněji vyskytla mezi Kurdy žijícími mimo turecké území (srov. tabulky č. 1 a 2).

Od roku 1968 jsou doloženy případy sebeupalování také v zemích někdejšího sovětského bloku (srov. tabulku č. 3). Také zde byla zjevná inspirace příkladem buddhistických mnichů, jejichž činy byly komunistickou propagandou často připomínány a vykreslovány jako protesty proti americkému imperialismu. Protestující v komunistických zemích stejně jako buddhisté v Jižním Vietnamu většinou chtěli šokujícím způsobem otřást společností a vyvolat širší odpor proti autoritativnímu režimům, které často označovali za okupační. Jejich strategie, motivy i očekávání byly ovšem často odlišné. Jako první osoba ve východním bloku se 8. září 1968 zapálil polský úředník Ryszard Siwiec, který protestoval proti srpnové invazi pěti států Varšavské smlouvy do Československa. Jeho čin však nevyvolal předpokládanou odezvu a i kvůli tajné policii zapadl. Naopak zcela mimořádný ohlas doma i ve světě měl Palachův čin, o kterém dokonce referovala i komunistická média ve východním bloku. Po jeho vzoru se v následujících měsících zapálila řada osob (mezi nimi Jan Zajíc a Evžen Plocek), některé také v zahraničí (například maďarský mladík Sándor Bauer či dvacetiletý židovský student z Lotyšska Ilja Rips). Pouliční nepokoje a vlnu dalších případů vyvolalo sebeupálení devatenáctiletého dělníka Romase Kalanty 14. května 1972, který se v Kaunasu upálil na protest proti okupaci Litvy. Velký ohlas ve východoněmecké společnosti získal případ evangelického duchovního Oskara Brüsewitze, který se 18. srpna 1976 zapálil na protest proti utlačování křesťanů v NDR a proti kolaboraci vedení církve se státem. Dne 23. června 1978 ukončil stejným způsobem svůj život rolník Musa Mamut na protest proti nové deportaci krymských Tatarů z jejich vlasti. Jiné živé pochodně v sovětském bloku získaly již pouze malý ohlas ve společnosti, či dokonce zůstaly bez odezvy. Jednalo se většinou o osamělé činy jednotlivců, které se úřady často snažily utajit či vykreslit jako údajné činy psychopatů. O některých se širší veřejnost dokonce dozvěděla teprve po pádu komunistických režimů. Jejich tragické činy dnes připomínají pomníky či pamětní desky. Někteří protestující byli také posmrtně poctěni vysokými státními vyznamenáními.

Samizdatová známka, která byla v lednu 1989 vytištěna v Gdaňsku (Archiv Petra Blažka)

Tab. č. 1 – Počet sebeupálení v jednotlivých státech (1963-2002)

Stát / Skupina	Počet	% z celkového počtu	Poměr k milionu obyvatel
Indie	255	47,8	1,4
Jižní Vietnam, Vietnam	92	17,3	8,0
Jižní Korea	43	8,1	1,6
USA	29	5,4	0,2
Kurdové mimo Turecko	14	2,6	14,0
Rumunsko	14	2,6	1,2
SSSR, bývalý SSSR	12	2,3	0,1
Čína	9	1,7	0,0
Pákistán	9	1,7	0,3
Francie	5	0,9	0,5
Japonsko	5	0,9	0,1
Litevci	5	0,9	2,2
Československo	4	0,8	0,5
Východní/Západní Německo	4	0,8	0,1
Turecko	4	0,8	0,2
Bulharsko	3	0,6	0,5
Chile	3	0,6	0.0
Tchaj-wan	3	0,6	0,2
Spojené království (UK)	3	0,6	0,1
Malajsie	2	0,4	0,3
Thajsko	2	2,4	0,2
Ostatní státy	13	2,4	0,0
Celkem	533	100,0	0,3

Zdroj: Biggs 2005

Tab. č. 2 – Vlny zahrnující tři a více případů sebeupálení během deseti dnů (1963–2012)

Počátek vlny	Stát	Motiv	Počet
13. srpen 1963	Jižní Vietnam	buddhisté versus vláda	3
21. duben 1965	Vietnam	buddhisté versus vláda	3
11. únor 1965	Indie	Tamilové versus vláda	5
29. květen 1966	Jižní Vietnam	buddhisté versus vláda	13
3. říjen 1967	Jižní Vietnam	buddhisté versus vláda	3
22. říjen 1967	Jižní Vietnam	buddhisté versus vláda	4
16. leden 1969	Československo	okupace a počátek „normalizace“	min. 3
4. červen 1970	Jižní Vietnam	buddhisté versus vláda	3
9. květen 1971	Jižní Vietnam	buddhisté versus vláda	4
16. srpen 1971	Jižní Vietnam	protest proti volebním podvodům	4
29. květen 1972	SSSR (Litva)	protivládní protesty	3
2. listopad 1975	Jižní Vietnam	buddhisté versus vláda	12
30. září 1978	Pákistán	protivládní protesty	4
18. prosinec 1987	Jižní Korea	protest proti volebním podvodům	3
19. květen 1990	Indie	žádost o stažení rezignace Sonii Gándhíové	7
19. září 1990	Indie	protest proti kastovnímu systému	208
19. listopad 1990	Indie	protest proti kastovnímu systému	15
29. duben 1991	Jižní Korea	protest proti vládě	9
16. duben 1996	Jižní Korea	protest proti vládě	3
15. únor 1999	Západní Evropa	Kurdové versus Turecko	7
24. březen 2000	Rumunsko	protivládní protesty horníků	10
23. leden 2001	Čína	(údajné) protesty hnutí V - 2x Fa-lun-kung	7
prosinec 2010 - leden 2011	severní Afrika	protivládní protesty	min. 15
únor 2011 – listopad 2012	Čína	protesty Tibeťanů proti čínské okupaci	min. 90
Celkem			min. 433

Zdroj: Biggs 2005, upraveno a doplněno (případy v severoafrických státech a v Číně uvedeny za období delší než 10 dnů)

Tab. č. 3 – Vybrané případy politického sebeupálení v sovětském bloku (1968–1989)

Datum	Jméno a příjmení	Nar.	Národnost	Místo protestu	Stát
8. 9. 1968	Ryszard Siwiec	1909	polská	Varšava	PLR
5. 11. 1968	Vasyl Makuch	1927	ukrajinská	Kyjev	SSSR
16. 1. 1969	Jan Palach	1948	česká	Praha	ČSSR
20. 1. 1969	Sándor Bauer	1952	maďarská	Budapešť	MLR
25. 2. 1969	Jan Zajíc	1950	česká	Praha	ČSSR
9. 4. 1969	Evžen Plocek	1929	česká	Jihlava	ČSSR
13. 4. 1969	Ilja Rips	1948	lotyšský Žid	Riga	SSSR
13. 2. 1970	Márton Moyses	1941	maďarská	Brašov	RSR
14. 5. 1972	Romas Kalanta	1953	litevská	Kaunas	SSSR
30. 9. 1972	Józef Dolak	1945	polská	Vratislav	PLR
18. 8. 1976	Oskar Brüsewitz	1929	německá	Zeitz	NDR
10. 2. 1977	Alain Escoffier	1949	francouzská	Paříž	Francie
21. 1. 1978	Oleksa Hirnyk	1912	ukrajinská	Kaniv	SSSR
23. 6. 1978	Musa Mamut	1931	krymský Tatar	(Besh-Terek) Donske	SSSR
17. 9. 1978	Rolf Günter	1947	německá	Falkenstein	NDR
21. 3. 1980	Walenty Badylak	1904	polská	Krakov	PLR
2. 3. 1989	Liviu Babeş	1942	rumunská	Polana Brašov	RSR

Zdroj: Kamiński 2009, Blažek 2010

 

Literatura: >>>

W kraju propaganda przedstawiała wydarzenia w Czechosłowacji jako przeciwstawienie się kontrrewolucji, rewizjonizmowi, rewanżystom z Bonn i imperializmowi. Do podgrzania atmosfery antyniemieckiej wykorzystano rocznicę wybuchu II wojny światowej. W urzędach, komórkach partyjnych, szkołach i fabrykach organizowano akcje wysyłania listów do żołnierzy 2. Armii (łącznie 1756 listów). Jednak mimo marcowego rozbicia opozycji odezwały się nieśmiałe głosy protestu. Pod ambasadą czechosłowacką palono znicze i wznoszono okrzyki Wolność! i Prasa kłamie! Na ścianach pojawiały się napisy Dubček. W kilku miastach rozrzucono ulotki potępiające interwencję. Krytycznie o interwencji wypowiedział się Kościół. Organizacja podziemna Ruch zorganizowała demontaż tablicy na Rysach upamiętniającej wizytę Lenina w Tatrach (w akcji brał udział m.in. Stefan Niesiołowski). Otwarte listy protestacyjne wysłali Jerzy Andrzejewski i Zygmunt Mycielski, a na emigracji Sławomir Mrożek i Jan Lebenstein. Część intelektualistów (prof. Tadeusz Łepkowski, dr Bronisław Geremek, dr Krystyna Kersten, Witold Wirpszta) oddała swoje legitymacje partyjne.

Płonący Ryszard Siwiec, 8 września 1968 r.Najdalej idącym znakiem protestu było samospalenie się Ryszarda Siwca, żołnierza AK, podczas ogólnokrajowych dożynek na Stadionie Dziesięciolecia 8 września. Po podpaleniu krzyczał, aby go nie gasić i wołałProtestuję! Zmarł 12 września w wyniku poważnych poparzeń (85% ciała). W nagranym Posłaniu oświadczył: Dzisiaj wy wysyłacie czołgi na Czechosłowację za to tylko, że jej cały naród domaga się, o zgrozo, o hańbo wieczna dla XX wieku i dla Was – wolności słowa [...] Wolności od strachu, to jest ograniczenia wszechwładzy organów bezpieczeństwa. [...] Hańba tego czynu mówi sama za siebie. Po wieczne czasy zostanie jedną z najczarniejszych plam Waszej historii/ Hańba tego czynu pada czarnym cieniem na całą ludzkość. [...] Usłyszcie mój krzyk! Krzyk szarego, zwyczajnego człowieka, który własną i cudzą wolność ukochał ponad wszystko, ponad własne życie! Opamiętajcie się! Jeszcze nie jest za późno!SB skutecznie zamaskowało ten „incydent”, dopiero kilka miesięcy późnej poinformowała o nim Wolna Europa.

Normalizacja czyli zmrożenie...

Ekipa Dubčeka zmuszona interwencją i protokołem moskiewskim do uległości próbowała ratować chociaż część reform. W końcu października przeprowadzono ustawę konstytucyjną o federacji, zrównującą obydwie republiki w prawach, nadając im takie same urzędy i organy parlamentarne, oraz tworząc Zgromadzenie Federalne. Późniejsza praktyka pokazała, że samodzielność obydwu republik była nadal ograniczana. Wcześniej, 16 października, podpisano umowę o pobycie wojsk radzieckich na terytorium Czechosłowacji. 75 tys. żołnierzy i 200 samolotów (trzy dywizje pancerne, dwie zmotoryzowane oraz dywizja lotnictwa mieszanego) miały teoretycznie wzmacniać granicę z RFN, stacjonowały jednak... wewnątrz kraju. Sam Breżniew miał stwierdzić, że lepiej mieć armię czechosłowacką przed sobą, a nie za sobą. Postępowała też realizacja postanowień moskiewskich, sytuacja w kraju według kryteriów radzieckich normalizowała się.

http://www.blesk.cz/clanek/ostatni-drazba-pstrosich-kraslic/258941/deset-tajemstvi-palachova-zivota-museli-ho-privazovat-na-spagat.html