stefanplazek stefanplazek
661
BLOG

Paleosędziowie

stefanplazek stefanplazek Prawo Obserwuj temat Obserwuj notkę 11


 Jako prawnik z obrzydzeniem a jako obywatel z rozpaczą obserwuję tych przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości, którzy nawołują do lustracji wszystkich swych młodszych kolegów, powołanych na stanowiska sędziowskie czy asesorskie od 2018 roku, stygmatyzując ich przy tym określeniem „neosędziowie”. Słowo to nie waham się określić jako plugawe, albowiem wszak wszyscy ci tak teraz określani sędziowie zdali taki sam co ich poprzednicy egzamin zawodowy i spełnili te same pozostałe warunki ustawowe, a jedynie powołał ich obecny prezydent pod rządami obowiązującej ustawy. Grzechem tych osób pozostaje głównie data urodzenia. Nagonka na nich pozostaje od strony prawnej przejawem zdziczenia a od strony obyczajowej aktem sui generis kanibalizmu. Jej postulatorom jakoś nie zaświeciło w głowie, że podobnej akcji jakoś nie zaordynowano kaście sędziowskiej w 1989 roku po upadku komunizmu, zbywając problem bąknięciem jednego z nestorów, iż „wymiar sprawiedliwości sam się oczyścił”, a chce się taką akcję wdrożyć teraz tylko dlatego że zmieniła się po wyborach rządząca koalicja. Nie przychodzi też nikomu do głowy, że lustracja ta byłaby – skoro nie zmienił się jeszcze stan prawny – antycypacją retroakcji, czyli prawniczo skandalem do kwadratu. Co zresztą miałoby być przedmiotem owej akcji? Bo jeśli fachowość zawodowa, to powstaje pytanie kolejne – czemuż więc nie poddać takiemu przeglądowi wszystkich sędziów? Czyżby fachowość tych dotychczasowych była ex definitione bez skazy?
Jako młody asystent ze świeżym doktoratem pojechałem na stypendium do Niemiec krótko po ich zjednoczeniu i widziałem tam, jak wszystkich enerdowskich sędziów wywalono momentalnie po zmianie ustrojowej z pracy na tzw. zbitą mordę. I nikomu nawet do głowy nie przyszły jakiekolwiek skrupuły. A u nas – przejście z PRL do RP w zwartych szeregach i tylko wymiana jednego ogniwka w łańcuchu sędziowskim.
Środowisko sędziowskie obserwowałem bezpośrednio przez równo czterdzieści lat. Najpierw w latach 1982 -84 na aplikacji sędziowskiej (na inną trudno było wtedy się dostać nie korzystając z ustosunkowań). To był bardzo ciekawy czas dla postronnego obserwatora – najgorsze lata stanu wojennego. Widziałem w akcji sędziów i prokuratorów bez tytułu magistra czyli jeszcze po osławionych kursach im. Duracza z czasów stalinowskich. Widziałem samotną matkę czworga dzieci skazaną na bezwzględne więzienie z paragrafu o zwalczaniu spekulacji za to, iż kartkowe przydziały mięsne swoje i dzieci przerabiała na kiełbasę i sprzedawała ją ze skromnym zyskiem. Widziałem też wielu uczciwych sędziów zwalnianych z pracy albo przechodzących do palestry czy na radcostwa. Dlatego zaraz po egzaminie, nawet nie odebrawszy dyplomu by nie podawać ręki ówczesnemu ministrowi, zrobiłem roczną uzupełniającą aplikację radcowską a krótko potem rozpocząłem praktykę adwokacką, zakończoną dopiero w ub. roku ze względów zdrowotnych.
 Przez te 40 lat, przestając blisko z sędziami, nabrałem pewności, że ogromna większość z nich to ludzie prawi i kompetentni. Nawet w okresie stanu wojennego złajdaczyła się tylko niewielka ich ilość – co jednak wystarczyło ówczesnej władzy do całkowitego kontrolowania istotnych dla niej wyroków, wystarczył tylko usłużny prezes i jeden usłużny skład sędziowski, reszta mogła sobie być uczciwa. Jako adwokat wielokrotnie stawałem w obronie ludzi przed opresją ze strony aparatu publicznego i mam pełną świadomość, że za każdym sukcesem odniesionym w tej walce stał któryś uczciwy sędzia.
Moje pozytywne postrzeganie znakomitej większości kadry sędziowskiej nie przekłada się jednak na takową ocenę funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Dotyczy to zwłaszcza tempa orzekania. Sytuacja w tym względzie pogarsza się odkąd sięgam pamięcią, a obecnie stała się po prostu upiorna. Polak na wyrok w najprostszej sprawie czeka wieloma latami, a będzie jeszcze gorzej skoro Minister Sprawiedliwości zapowiedział i realizuje obstrukcję powołań nowych sędziów. Skutki tego są katastrofalne. Stan bez wyroku to wszak stan przedłużania się czyjejś krzywdy. W dziedzinach takich jak prawo gospodarcze czy prawo pracy wieloletnie trwanie sporów sądowych powoduje, że całe partie tych gałęzi prawa stają się bezwartościowe, albowiem życie zmusza strony pokrzywdzone do radzenia sobie bez wymierzonej sprawiedliwości, a wyrok po latach pozostaje często już bez realnego znaczenia. Naród polski jak na obecny stan wymiaru sprawiedliwości pozostaje zadziwiająco praworządny, może jest to jest jakiś instynkt samozachowawczy, świadomość że bez poszanowania prawa czekają nas standardy – mówiąc ogólnie – zabużańskie. Przyczyn pogarszania się sprawności wymiaru sprawiedliwości jest wiele i na pewno nie wyłączną jest tu zwyczajne ludzkie lenistwo, ono bowiem zawsze istniało w mniej więcej podobnym rozmiarze. Wśród innych pozostaje na pewno brak podejmowania skutecznych remediów i nieudolność kolejnych osób układających funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości. Sędzia pozostaje urzędnikiem państwowym i jakkolwiek niezawisły w orzekaniu, nie może sam się uwalniać od pracowitości. Na straży jej dochowywania winny funkcjonować realne bodźce pozytywne i negatywne. I nie wystarczy tu sama marchewka. Kupowanie sędziów podwyżkami albo zmianami procedur sądowych uwalniającymi ich w dużej mierze od wysiłku umysłowego nie zdało egzaminu. Musi istnieć sprawiedliwy i rzeczywiście funkcjonujący system wartościowania i awansowania. Ze dwadzieścia lat temu jeden z moich młodych przyjaciół został sędzią w prowincjonalnym sądzie wieczystoksięgowym gdzie istniały olbrzymie zaległości i po kilku miesiącach wytężonej pracy zlikwidował je wszystkie, doprowadziwszy do załatwiania spraw na bieżąco w jeden dzień. Odniósłszy ten sukces podjął starania o przeniesienie go do orzekania, przy czym był już po doktoracie. Nie miał jednak na to szans wobec braku ustosunkowań. W efekcie przeszedł do palestry, której w krótkim czasie stał się ozdobą. A w sądzie z którego odszedł po krótkim czasie urosły z powrotem ogromne zaległości.
Niestety, kolejni ministrowie sprawiedliwości nie podjęli i nadal nie podejmują działań w kierunku uregulowania przejrzystej ścieżki sędziowskiej kariery a przez to uzdrowienia kondycji wymiaru sprawiedliwości. Mam zresztą mocne podejrzenia, że większość z nich kondycję tą miała głęboko w nosie, skupiając się wyłącznie na budowaniu określonej spolegliwości podatnych ku temu sędziów. I to się w końcu udało, skoro liderami w obecnych rozgrywkach wokół statusu tej grupy zawodowej nie są bynajmniej osoby cieszące się w niej najwyższym autorytetem i nieposzlakowane w swym rzemiośle.
Od lat chcąc niechcąc obserwuję np. karierę jednego z prominentnych obecnie sędziów SN. Pamiętam jak w stanie wojennym latał po sądzie w przyciasnym mundurku i z często zaczerwienionym obliczem (ale to nie dziwi – głównym zajęciem oficerów LWP było jak wiadomo macerowanie wątroby). Krótko potem w nie całkiem jasnym okolicznościach awansował na sędziego wojewódzkiego. Otóż sędzia ten pytany niedawno, jak wytłumaczy swą aktywność zawodową w okresie stanu wojennego odrzekł, iż takie wtedy było prawo. I jakoś nie dostrzegł w tym stwierdzeniu braku logiki w kontekście kontestowania obecnie przez jego środowisko szeregu obowiązujących formalnie ustaw. Otóż osoby tego pokroju kreują się obecnie na cenzorów przydatności zawodowej nowych sędziów.
A właśnie w nowych sędziach zacząłem dostrzegać w ostatnich latach mojej adwokackiej aktywności nadzieję na poprawę kondycji wymiaru sprawiedliwości. Na rozprawach zaczęli pojawiać się jako sędziowie i asesorowie młodzi ludzie od początku dobrze zaznajomieni z aktami, pracowici, dociekliwi, otwarci także na niekonwencjonalne argumentacje prawne i korzystający z szerokiej palety środków proceduralnych. Bardzo było przyjemnie obserwować, gdy sprawa od początku ruszała „z kopyta” w oparciu o starannie ułożony plan rozprawy. Niestety, obecnie osoby te siedzą jak mysz pod miotłą czekając, co o ich losie postanowią ich starsi koledzy o statusie niezachwianym, bowiem nabytym jeszcze w okresie paleolitu.

Nowości od blogera

Komentarze

Inne tematy w dziale Polityka