Etat po kawałku: Jak biurokracja woli bezrobocie od pracy

„Lepiej dać wędkę niż rybę, ale w naszym kraju najchętniej płacimy za to, że rybak siedzi na brzegu z pustymi rękami.”

 Gdyby ekonomię mierzyć poziomem abstrakcji urzędniczego współczucia, Polska byłaby kwitnącą oazą dobrobytu. Skoro jednak przeliczamy ją na twardą walutę, ludzkie dramaty i kalkulatory księgowych, okazuje się, że państwo woli opłacać bezczynność obywatela, niż dopłacić symboliczną złotówkę do jego społecznej użyteczności.

Zasiłek za bezczynność czy drogi kawałek chleba? Anatomia absurdu, w której państwo woli płacić za 'nicnierobienie' niż inwestować w ludzką godność

 Spójrzmy na zimne liczby, wolne od politycznego patosu. Jeden pełny etat na płacy minimalnej kosztuje pracodawcę około 5.790 zł miesięcznie. Brzmi jak standardowa opowieść o rosnących kosztach prowadzenia działalności. Co jednak dzieje się, gdy tę samą pulę pracy i energii podzielimy na cztery osoby zatrudnione na jedną czwartą etatu? Taki model generuje koszt łącznie około 5.670 zł – nieco mniej, głównie dlatego, że przy podstawach poniżej pełnej minimalnej pensji odpadają niektóre obciążenia, takie jak Fundusz Pracy czy Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Co więcej, biznesowo zyskujemy pancerz ochronny: nagłe zdarzenie losowe jednego pracownika nie paraliżuje całego zakładu.

 Dla prowincji – takiej jak Górowo Iławeckie i jego przygraniczne okolice – to mogłaby być deska ratunku. Tysiące ludzi zyskałyby szansę na utrzymanie ciągłego kontaktu z rynkiem pracy zamiast pompować 17-procentowe bezrobocie w powiecie bartoszyckim, przez zachowanie szczątkowej, ale jednak zdolności kredytowej i ucieczkę przed cywilizacyjnym marginesem. To realny postulat dla lokalnych samorządów oraz spółdzielni socjalnych. Wymaga on jednak towaru deficytowego w polskich gabinetach: odwagi politycznej i zgody na to, że państwo lub samorząd muszą dopłacić do struktury etatu, aby rozwiązać nabrzmiały problem społeczny.

 Dla społecznie odpowiedzialnej firmy to potężne narzędzie walki z bezrobociem. Działa bezbłędnie tam, gdzie jest wspierane mądrymi dotacjami i gdzie publiczny czy spółdzielczy zarządca świadomie akceptuje wyższe koszty organizacyjne w zamian za potężny efekt socjalny. To żywa realizacja idei „państwa jako pracodawcy ostatniej instancji” oraz filozofii Cittaslow w praktyce – dbania o jakość życia poprzez włączanie, a nie spisywanie ludzi na straty. Dla pracownika to z kolei formalne zatrudnienie, minimalna stabilizacja i wyjście z pułapki wykluczenia, nawet jeśli ułamkowe etaty oznaczają życie na granicy minimum egzystencji.

 I tu dochodzimy do momentu, w którym polski system zdrowego rozsądku skręca w stronę czystego absurdu. Zamiast wesprzeć model rozproszonego zatrudnienia, który daje ludziom poczucie sprawczości i godności, wolimy mechanicznie pompować miliony w zasiłki z powodu ubóstwa i bezrobocia. Najwyraźniej taniej jest kupić obywatelowi święty spokój i bierną bezradność, niż pozwolić mu legalnie zapracować na własny szacunek.

Państwo dba o nas tak troskliwie, że najchętniej zagwarantuje każdemu bezrobotnemu zasiłek wystarczający w sam raz na to, aby bez ruchu patrzeć w sufit – byle tylko nie zmarnować ani grosza na kontrybucję w czyjąś ludzką godność.

^{| rynek pracy | spółdzielnie socjalne | polityka społeczna | płaca minimalna | wykluczenie |}