Stany Zjednoczone Ameryki Północnej nie są państwem terrorystycznym. Istnieje jednak niebezpieczeństwo, że staną się państwem łajdackim, państwem, którego władza wykonawcza funkcjonuje, lekceważąc zasady rządów prawa i międzynarodowe prawa człowieka. Inwazja na Irak w 2003 roku została przeprowadzona z jawnym pogwałceniem prawa międzynarodowego. USA zaangażowały się w wojnę mimo braku mandatu Rady Bezpieczeństwa ONZ i poparcia światowej opinii publicznej. Karta Narodów Zjednoczonych, której Stany Zjednoczone są nie tylko sygnatariuszem, ale i jednym z autorów, dopuszcza prowadzenie wojny obronnej na wypadek zewnętrznego ataku. Nigdy nie zezwala jednak i nie toleruje tzw. wojen prewencyjnych, które stały się raison d’être tego, co przyjęto nazywać doktryną Busha. Co więcej, spoglądając wstecz, wiemy obecnie, że causus belli – informacje o istnieniu broni masowego rażenia – były w dużej mierze sfabrykowane przez komórkę służby wywiadowczej utworzoną przez Departament Obrony, kierowany w tamtym czasie przez Donalda Rumsfelda, Paula Wolfowitza i Douglasa Feitha.
Stany Zjednoczone prowadziły też błędnie zdefiniowaną i trudno uchwytną „wojnę z terrorem”, wyraźnie ignorując międzynarodowe prawa człowieka. W sierpniu administracja prezydenta Obamy ujawniła publicznie kilka tzw. notatek dotyczących możliwości stosowania tortur (ang. torture memos) – opinii prawnych przygotowanych przez Biuro Porad Prawnych Departamentu Sprawiedliwości (ang. Justice Department’s Office of Legal Counsel) sankcjonujących użycie „dodatkowych” technik śledczych, powszechnie uznawanych za tortur: podtapianie, uderzanie o ścianę, rozbieranie oraz inne techniki psychologiczne i sposoby upokorzenia więźnia. (Treść notatek jest obecnie dostępna w Internecie na stronie: www.aclu.org/oigreport). W tym miejscu należy podkreślić, że dowody na stosowanie tych praktyk pojawiły się po raz pierwszy w 2004 roku, a później zostały porzucone. W 2006 roku amerykański Sąd Najwyższy w przełomowym orzeczeniu w sprawie Hamdi vs. Rumsfeld uznał, że Stany Zjednoczone były prawnie zobowiązane do respektowania przepisów dotyczących zakazu stosowania tortur wyszczególnionych w Konwencji Genewskiej. W 2007 roku ujawniono informacje dowodzące, że urzędnicy CIA nielegalnie zniszczyli kasety wideo dokumentujące wykorzystanie nielegalnych technik przesłuchań.
Równie niepokojące jest, że mimo jego pozycji absolwenta Harvardu i profesora prawa konstytucyjnego, jak również bardzo ważnych obietnic wyborczych, prezydentowi Obamie nie udało się wystarczająco energicznie stawić czoła temu problemowi. Na likwidację wciąż czeka otoczone złą sławą więzienie w Guantanamo, gdzie jednak nadal przebywa 230 więźniów. Również kilka tzw. czarnych dziur – więzień wyłączonych spod kontroli opinii publicznej i organizacji międzynarodowych – znajdujących się w Afganistanie i Europie musi zostać zamkniętych. Chociaż los agentów CIA, którzy dopuścili się użycia nielegalnych technik przesłuchań znajduje się w rękach specjalnego prokuratora, mianowanego przez amerykańskiego ministra sprawiedliwości Erica Holdera, Obama otwarcie poprosił, aby urzędnicy CIA i administracji Georga Busha, którzy zezwolili na wykorzystanie tzw. rozszerzonych technik przesłuchań lub tortur, nie zostali objęci postępowaniem prokuratorskim.
Podstawy liberalizmu nakazują poszanowanie dla prawa, zasady habeas corpus, praw jednostki oraz ściganie przejawów łamania prawa, zwłaszcza w wypadku tak poważnego naruszenia praw człowieka, jak stosowanie tortur. We wszystkich tych dziedzinach USA zaangażowały się praktyki rażąco sprzeczne z liberalizmem, a obecna administracja kompromituje się, robiąc jak do tej pory niewiele dla odwrócenia tej tendencji.
* Richard Wolin, historyk, profesor CUNY.
** Zapraszamy na debatę z Paulem Bermanem, amerykańskim pisarzem i publicystą. Wydarzenie odbędzie się 13 października w Auli dawnego Buwu na głównym kampusie Uniwersytetu Warszawskiego, o godzinie 18. Oprócz Bermana wystąpią: Jadwiga Staniszkis, Marcin Król i Aleksander Smolar. Zapraszamy!
Inne tematy w dziale Polityka
