1. stycznia:
Wstęp
Oddajemy do rąk Czytelników książkę wyjątkową i niezwykłą. Jest ona poświęcona kulturze świata. który już nie istnieje. Chociaż żyją jeszcze wśród nas ludzie pamiętający ten świat - należy on do przeszłości zburzonej tragicznymi wydarzeniami drugiej wojny światowej. Ta przeszłość jednak nie zginęła bez śladu - pozostawiła bogactwo pamiątek i skarbów kultury.
Żydzi polscy! Wśród Żydów rozproszonych w osiemdziesięciu krajach świata, zajmowali oni i zajmują nadal miejsce szczególne. To przecież we Wschodniej Europie, a przede wszystkim na ziemiach polskich - ukształtowała się owa specyficzna i wyjątkowa kultura żydowska we wszystkich jej aspektach, przejawach i niuansach, kultura sakralna i świecka.
Druga wojna światowa zadała straszliwy cios żydostwu polskiemu i jego kulturze. Zginęło ponad trzy miliony Żydów polskich, ale w znacznym stopniu ocalał ich wielowiekowy dorobek kulturalny. Hitleryzm zniszczył wiele bezcennych obiektów kultury żydowskiej, zburzył zabytkowe świątynie z ich osobliwą bogatą ornamentyką, spalił księgi, rękopisy, starodruki, arcydzieła rzeźby, malarstwa, grafiki, zrujnował domostwa z bogactwem przedmiotów życia codziennego i obyczajowości Żydów. Ale nie zdołał zniszczyć przeszłości Żydów polskich; ostała się ona w literaturze - prozie i w poezji, w piśmiennictwie naukowym i religijnym, w ocalałych rocznikach prasy od XVIII w. do drugiej wojny światowej, ostała się w dramatopisarstwie i bogatej literaturze teatralnej, w malarstwie i w muzyce.
Żydzi polscy! Określenia tego używają Żydzi na całym świecie jako wyznacznika osobliwej społeczności, która wywarła wpływ na kulturę, a nawet na mentalność Żydów omal na całym świecie. Na kuli ziemskiej żyje dziś około piętnastu milionów Żydów. Mieszkają na wszystkich kontynentach. Nie jest chyba przesadą stwierdzenie, że z tych piętnastu milionów - przynajmniej połowę łączą emocjonalne więzi z żydostwem polskim.
Życie Żydów we Wschodniej Europie, a więc i na ziemiach polskich - nie było usłane różami. Odmienność religii, ubioru, obyczajów i stylu życia budziły niechęć a nawet wystąpienia antyżydowskie. Często solą w oku był spokojny, solidny tryb życia żydowskiego i talenty tego narodu. Zachowywali jednak lojalność wobec kraju, w którym żyli od wieków i którego byli szczerymi patriotami czemu wyraz dawali także daniną swojej krwi w walkach o niepodległość Polski.
Niejednokrotnie w czasie różnych zawieruch dziejowych Żydzi opuszczali Polskę. Opuszczali kraj, ale zostawała nostalgiczna tęsknota za tym wszystkim, co ich z tym krajem łączyło i łączy nadal. Emigracja rozsiała Żydów polskich po wszystkich kontynentach. Przywozili ze sobą obyczajowość i kulturę Żydów polskich, coś co nie opuszczało ich do śmierci i pozostało w życiu ich potomków. Bo przecież polscy są wszyscy niemal najwięksi klasycy literatury żydowskiej. Któż bowiem uwiecznił i przekazał potomności przeszłość i klimat żydowskich miasteczek w Polsce, jak nie: Icchak Lejb Perec, Szalom Asz, Szalom Alejchem i dziesiątki innych pisarzy, aż po laureata nagrody literackiej Nobla - Izaaka Bashevisa Singera, rodem z Radzymina pod Warszawą.
Nie będziemy tu wymieniać wszystkich pochodzących z Polski wybitnych przedstawicieli życia politycznego i społecznego, uczonych , pisarzy, artystów, licznych laureatów Nobla. Wielu wybitnych Żydów lub osobistości żydowskiego pochodzenia wywodzi się ze Wschodniej Europy, a najczęściej właśnie z ziem Królestwa Polskiego, Galicji, Wielkopolski, Pomorza czy też z Polski okresu międzywojennego.
A ileż prostych ludzi Żydów polskich, kupców, rzemieślników, robotników, uczonych i artystów - rozsianych po świecie do dziś manifestuje swoje więzi z krajem pochodzenia, z Polską. Najlepszym świadectwem ego jest istnienie około 400 stowarzyszeń Żydów Polskich. Przejawiają te stowarzyszenia żywą działalność, wydają Księgi pamiątkowe tzw. Pinkasy, do których a wielką starannością zbierają różnorodne materiały, dokumenty, relacje, wspomnienia, pamiętniki, dzienniki, opisy i wszystko to, co dotyczy tak czasów najdawniejszych jak i okresu międzywojennego, aż po czasy okupacji hitlerowskiej, gett, obozów zagłady. Wydają także własne czasopisma m. in. wydawany w Nowym Jorku "Białystoker Sztyme".
Właśnie dla nich książka, którą oddajemy do rąk Czytelników, będzie chyba lekturą nie tylko interesującą, o co w miarę sił i wiedzy postarali się autorzy, ale także serdeczną i wzruszającą. Również dla innych Czytelników, którym dzieje Żydów polskich kojarzą się z zamierzchłą przeszłością - powinna to być lektura interesująca. cdn.
Marian Fuks
Źródło: Wydawnictwo Interpress - Warszawa 1982


Komentarze
Pokaż komentarze (1)