8. stycznia
Ważną dziedziną gospodarczej działalności Żydów pozostały nadal arendy. W omawianym okresie obok bogatych kupców i finansistów żydowskich arendujących duże kompleksy gospodarcze czy też czerpiących dochody z ceł i myt na rozległych obszarach, pojawiła się duża liczba drobnych dzierżawców młynów, gorzelni, browarów i karczm. Powiększyła się też liczba żydowskich subdzierżawców, pisarzy i poborców zatrudnionych u bogatych arendarzy. Niektórzy z tych ostatnich dochodzili do wysokich godności. Tak np. podczas uroczystości związanych z hołdem pruskim główny poborca podatków płaconych przez Żydów na Litwie Michał Ezofowicz, nie porzucając wiary żydowskiej, otrzymał w 1525 roku szlachectwo i herb Leliwa. Jego brat, Abraham Ezofowicz, który ochrzcił się, otrzymał także szlachectwo, a ponadto stanowisko starosty mińskiego i podskarbiego litewskiego.
W pierwszej ćwierci XVI w. dzierżawcy żydowscy pełnili swe funkcję jako pełnoprawni kierownicy podległych im przedsiębiorstw m. in. kopalni soli i komór celnych. "W tym czasie - pisał w 1521 roku dziejopis Zygmunta Starego, Justus Ludwik Decjusz - Żydzi w coraz większej są cenie; nie ma prawie myta albo podatku jakiegoś, którego by nie byli przełożonymi, albo przynajmniej się o nie ubiegali. Chrześcijanie powszechnie Żydom podlegają; nie znajdziesz nikogo spośród możnych i przedniejszych panów Rzeczypospolitej, który by Żyda nie przełożył nad swym majątkiem, nie dawał władzy Żydom nad chrześcijanami".
Szlachta prowadząca w XVI w. ostrą walkę z magnatami wystąpiła przeciw oddawaniu Żydom przez nich i przez króla w dzierżawę żup, ceł i myt. Pod wpływem szlachty sejm piotrkowski zakazał Żydom w 1538 roku dzierżawienia dochodów publicznych. Zakaz ten został powtórzony kilkakrotnie przez późniejsze sejmy. Zarządzenia te okazały się tylko częściowo skuteczne. W 1581 roku autonomiczna reprezentacja Żydów [czyli tzw. Sejm Czterech Ziem] obradująca w Lublinie podjęła uchwałę zabraniającą współwyznawcą pod karą klątwy dzierżawienia żup, mennic, czopowego oraz ceł i myt w Wielkopolsce, Małopolsce i na Mazowszu. Zakaz ten uzasadniono tym, że "ludzie podniecani żądzą zysku i wzbogacenia się prze wielkie i liczne arendy, mogą sprowadzić na ogół [Żydów] - broń Boże - wielkie niebezpieczeństwo". Od tego czasu arendarze żydowscy działali tylko na Rusi Czerwonej, Podolu, Wołyniu i Ukrainie Naddniestrzańskiej oraz na Litwie. W dobrach arendowanych przez Żydów, podobnie jak w majątkach zarządzanych przez szlachtę, dochodziło niejednokrotnie na tle feudalnej eksploatacji poddanych chłopów do lokalnych buntów, które na Ukrainie przerodziły się w powstania kozacko - chłopskie. Współdziałanie na Ukrainie żydowskich dzierżawców z magnatami w ich kolonialnej polityce sprawiło, że powstania te przechodziły często pod hasłem rozprawy z Lachami i Żydami.
Obok rzemiosła, handlu, operacji finansowych i arend coraz bardziej liczącym się źródłem utrzymania ludności żydowskiej we wschodnich regionach Rzeczypospolitej stało się rolnictwo. Maciej Miechowita, autor Kroniki polskiej [1519] wspominając o Żydach polskich zaznaczył, że na Rusi zajmowali się oni nie tylko lichwą i handlem, ale także uprawą roli. W miastach Żydzi byli posesorami pól i ogrodów. W Chełmie w 1636 roku komorników żydowskich pociągano do prac pańszczyźnianych, Na wsi Żydzi uprawiali ziemię przy dzierżawionych przez nich karczmach, młynach i browarach. cdn.
Źródło: Interpress


Komentarze
Pokaż komentarze (2)