9 marca
Drugi obok Glücksbergów ród wydawców to Orgelbrandowie. Pierwsze wiadomości o tym rodzie pochodzą z XVIII w. i mówią, że Chaim Juda Orgelbrand ożeniony z Anną Jud trudnił się handlem książką. W 1810 roku urodził się im syn Samuel. W 1837 roku założył on w Warszawie przy ulicy Nowiniarskiej księgarnię i antykwariat, a wkrótce drukarnię. Początkowo drukował powieści przygodowe i romanse. Na tej działalności dorobił się majątku. W poł. XIX w. jego przedsiębiorstwo zatrudniało 160 pracowników, a drukarnia wyposażona była w najnowocześniejsze na owe czasy urządzenia z własną "lejnią czcionek", "stałodrukarnią" [stereotypownią] itp. W 1818 roku Samuel Orgelbrand rozpoczął gigantyczną jak na ówczesne polskie warunki, zupełnie pionierską pracę nad wydaniem Encyklopedii Powszechnej. Zaangażował on do tego przedsięwzięcia najwybitniejszych polskich naukowców i pisarzy. Po dziesięciu latach, mimo ogromnych trudności, głównie finansowych [początkowa liczba 3 tys. subskrybentów spadła do 500], doprowadził dzieło do końca, wydając ostatni - 28 tom. Dzieło to, jedyne zresztą w Polsce, które w XIX w. udało się zrealizować w całości, kosztowało wydawcę ok. 120 tys. rubli, z czego 42 tys. wyniosły honoraria zapewniające wielu polskim uczonym i pisarzom byt. Do 1912 roku ukazały się jeszcze trzy skrócone i poprawione wersje tego dzieła, zwanego potocznie Encyklopedią Orgelbranda. Samuel Orgelbrand wydał ok. 600 tytułów, w tym ok. 100 w języku hebrajskim, m. in. księgi Miszny i Gemary oraz monumentalne 20-tomowe dzieło Talmud babiloński. Po śmierci Samela w 1868 roku przedsiębiorstwo prowadzili jego synowie - Hipolit i Mieczysław. Pod ich zarządem rozwijało się bardzo dobrze, zatrudniając już ok. 600 pracowników.
W tym samym czasie co Samuel w Warszawie, w Wilnie działał jego brat Maurycy, także, jak i jego sławny brat absolwent Warszawskiej Szkoły Rabinów. Jego zasługą było m. in wydanie wielkiego Słownika Polskiego, zawierającego 108 tys. haseł. W czasie powstania styczniowego została aresztowana i zesłana na Sybir żona Maurycego Eleonora ze Starkmanów. By towarzyszyć żonie Orgelbrand dobrowolnie udał się na zesłanie. Po powrocie w 1873 roku założył w Warszawie spółkę wydawniczą, do której weszły tak znane firmy, jak Gebethner i Wolff oraz Michał Glücksberg. W XIX w. obok tych dwóch, z pewnością najwybitniejszych rodów w historii polskiego drukarstwa, edytorstwa i księgarstwa działało wiele innych m. in. Merzbachowie, Natansonowie, Salomon Lewental, Gabriel Centnerszwer, Józef Unger. cdn.
Źródło: Interpress
Komentarze
Pokaż komentarze