ŻYDZI POLSCY - Dzieje i kultura cd.

16 marca

Osobno parę słów należy poświęcić wydawcom i księgarzom Żydom z okresu międzywojennego. Kontynuowali oni zazwyczaj dobrą tradycję swoich poprzedników. 

Jednym z bardziej popularnych w Warszawie było wydawnictwo i księgarnia Jakuba Mortkowicza [1876 - 1931]. Mortkowicz, przejąwszy w 1912 roku księgarnię Gabriela Centnerszwera, założył wspólnie z Teodorem Toeplitzem firmę "J. Mortkowicz, Towarzystwo Wydawnicze w Warszawie Sp. Akc.". W jego świetnie zaopatrzonej księgarni przy ulicy Mazowieckiej12, prowadzonej na wzór klubu, zbierała się elita kulturalna i literacka Warszawy. Bywali tu Miriam, Bolesław Leśmian, Janusz Korczak i Stefan Żeromski, Maria Dąbrowska i Maria Kuncewiczowa. Mortkowicz, który swoje wydawnictwa sygnował znakiem kłosa i literami JM, specjalizował się w wydawaniu literatury pięknej. Był wydawcą książek S. Żeromskiego, wielu Marii Dąbrowskiej, Wacława Berenta, Janusza Korczaka, Marii Kuncewiczowej, poezji Skamandrytów [seria Pod znakiem poetów], serii pisarzy polskich i obcych, wydawnictw albumowych [m. in. Dzieje sztuki w Polsce]. Ogółem do 1931 roku wydał około 700 tytułów. Mortkowicz był jednym ze współzałożycieli Domu Książki Polskiej, Księgarni Kolejowych "Ruch", oddział w Polskim Towarzystwie Wydawców i Związku Księgarzy. Był odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Polonia Restituta. Po jego śmierci wydawnictwo i księgarnię prowadziła żona Janina z domu Horowitz [1875 - 1960].

Innym popularnym w Warszawie, chociaż z mniejszym rozmachem działającym księgarzem i wydawcą był Jakub Przeworski [1874 - 1935]. Jak wspomina znany bibliofil Jan Michalski [1876 - 1950] - Przeworski... ożenił się z obyczajem żydowskim bardzo młodo i za szczupły posag wynajął na Świętokrzyskiej niewielki sklep, później tak dobrze znany licznym zbieraczom..." Był antykwariuszem z dobrą praktyką odbytą u A. H. Kleinsingera i miał wyczucie wartości książek - nawet tych, co zalegały w magazynach. Nabywał je często za bezcen i gromadził w swoim antykwariacie. Jeszcze przed pierwszą wojną światową przewoził przez kordony graniczne do Lwowa, Krakowa, Poznania wydawnictwa warszawskie i odwrotnie - do Warszawy rzeczy zakazane. cdn.

Źródło: Interpress