ŻYDZI POLSCY - Dzieje i kultura cd.

19 marca

Najznamienitszym wśród tych antykwariuszów był ród Zalcsteinów, którego protoplasta - Gecel Zalcstein [1773 - 1841], syn zamożnego kupca norymberszczyzny wbrew woli ojca, nie przejął jego przedsiębiorstwa, ale z zapamiętaniem poświęcił się handlowi książką. Rozpoczął od skupowania starych ksiąg. Nie stać go było na założenie sklepu, stał więc na ulicy Długiej lub Miodowej z koszem pełnym woluminów. Wreszcie dorobiwszy się trochę, przeniósł handel do swego mieszkania na Mariensztacie. Bez mała pół wieku odwiedzali Gecla wybitni pisarze, uczeni, studenci. Historyk żydowski Henryk Kroszczor pisał: "Dwie duże biblioteki o wielkiej wiedzy naukowej i wartości narodowej stworzone zostały dzięki fachowej pomocy Zalcsteina. Jedną z nich była później wielce cenna Biblioteka Ordynacji Krasińskich. [...] Celem nabycia zasobów do tej biblioteki, Zalcstein objeżdżał i skupywał rzadkie judaika, inkunabuły, wspaniałe druki z okresu renesansu i reformacji". Poważną gałęzią edytorstwa żydowskiego w Polsce była produkcja ksiąg religijnych. Drukiem modlitewników, Biblii, Talmudu, Miszny i rozpraw teologicznych zajmowały się wyspecjalizowane drukarnie. Druk ten był trudny, skład w zależności od treści był robiony czcionkami o różnym kroju i wielkości. Z małych rzemieślniczych wychodziły oryginalne i kunsztowne edycje religijne cieszące się wielkim powodzeniem.

Ważną dziedziną drukarstwa, edytorstwa i księgarstwa żydowskiego była żydowska literatura pisana w języku jidisz. Drukowana była przez dobrze wyposażone drukarnie, a sprzedażą jej zajmowały się wyspecjalizowane księgarnie żydowskie, których np. w Warszawie było ponad dwadzieścia. Edytorstwem, na zasadzie subskrypcji zajmowały się organizacje społeczne, polityczne, kulturalne, m. in. szczególnie prężna bundowska Kultur-Liga. Niekiedy do wydania dzieł zbiorowych, któregoś z wybitnych pisarzy żydowskich zawiązywała się spółka, jak to miało miejsce np. przy edycji dzieł Mendełe Mojcher Sforima. Przez czołowe żydowskie dzienniki warszawskie praktykowane było premiowanie stałych prenumeratorów dziełami klasyków literatury żydowskiej. cdn.

Źródło: Interpress