ŻYDZI POLSCY - Dzieje i kultura cd.

21 marca

Podobnie jak w zaborze austriackim, także w zaborze rosyjskim rozwijała się literatura hebrajska oraz idący z nią w parze ruch oświeceniowy, przede wszystkim zmierzający do oświaty mas ludowych. Wybitną rolę w tym ruchu odegrał Izaak Ber Lewinson [1788 - 1860]. Pisywał on traktaty filozoficzne, wiersze, satyry, a także polemiki obalające insynuację przeciwko Żydom i ich wierze [m. in. wykazywał bezsens pomówień o mordy rytualne]. Na ten wczesny okres Haskali przypadała działalność Mordechaja Arona Ginzburga [1796 - 1847], popularyzatora wiedzy, autora prac m. in. o odkryciu Ameryki, historii Rosji a także opisów podróży, bajek, fabularyzowanych listów. Za czołowego przedstawiciela oświecenia uważa się Abrahama Bera Lebensohna [1794 - 1879], lektora języka hebrajskiego i aramejskiego, w Wileńskiej Szkole Rabinów. Pisywał on traktaty biblijne, ale dał się poznać przede wszystkim z dramatów wymierzonych przeciwko ortodoksyjnym fanatykom. Spośród młodszej generacji przedstawicieli żydowskiego oświecenia należy wyliczyć: Jehoszuę Heszela Schorra [1812 - 1892], zwanego "galicyjskim Wolterem", Fabiusza Miesesa [1834 - 1893], autora przekładów z literatury łacińskiej [Sire Romi], Natana Samuelya [1846 - 1921], poetę, autora opowiadań o życiu Żydów galicyjskich. W tym czasie działała też grupa popularyzatorów nauki na czele z Chaimem Zeligiem Słonimskim [1810 - 1904], autorem rozpraw, m. in. Mosde chochma [Zasady nauki], Kochba deszabit [Kometa], Toldat baszamain [Dzieje nieba]. cdn.

Źródło: Interpress