26 marca
Tak więc pod koniec XIX w. rozpoczęła się era literatury w języku żydowskim - okres jej rozkwitu. Pisarze żydowscy wykorzystali szansę, jaką dało im pisarstwo w języku powszechnie rozumianym. Stali się bliscy i lubiani, popularni i sławni, wielu z nich rzeczywiście zasłużyło na miano wielkich. Dzięki nim Polska, która od wieków była kolebką wielkich żydowskich ruchów umysłowych, stała się także kolebką literatury w języku żydowskim. Niektórzy pisarze żydowscy, nawet wyemigrowawszy z Polski, np. do Stanów Zjednoczonych jak Szalom Asz, Abraham Rajzen, Józef Opatoszu i inni - nie przestawali być pisarzami z kręgu żydostwa polskiego, tak w tematyce, jak i w kolorycie swoich dzieł. Do czołowych pisarzy żydowskich, klasyków literatury zaliczyć należy Mendele Mojchera Sforina [Sz. J. Abramowicz, 1836 - 1917], Icchaka Lejba Pereca [1851 - 1915], Szaloma Alejchema [Sz. P. Rabinowicz, 1859 - 1916] i Szaloma Asza [1880 - 1957].
Najwybitniejszym wśród nich był niewątpliwie I. L. Perec. Urodzony w Zamościu był potomkiem prowadzonej przez Jana Zamojskiego w końcu XVI w. rodziny sefardyjskiej. Był samoukiem, który doszedł do głębokiej wiedzy z dziedziny historii, filozofii, prawa, socjologii, nauk przyrodniczych. Znał kilka języków. W 1876 roku uzyskał koncesję na założenie w Zamościu kancelarii adwokackiej. Był doradcą prawnym Ordynacji Zamojskich. Był obrońcą prawnym ludzi prześladowanych przez carat. Pobyt w Zamościu wywarł silny wpływ na osobowość Pereca. Wrażliwy na piękno przyrody, rozmiłowany w legendach żydowskich i polskich, obyczajach miejscowych, przejęty smutnym życiem małomieszczańskiej biedoty - stał się Perec pisarzem głęboko związanym ze środowiskiem i stronami, z których pochodził. Bogata jego twórczość obejmuje poezję, prozę i publicystykę. Romantyczna fantastyka łączy się u niego z realistyczną obserwacją życia. Zaczął pisać po hebrajsku, przeważnie wiersze nie pozbawione akcentów społecznych, np. Bait szomen [Opustoszały dom], Haecel [Leń], Hair bakatan [Miasteczko], Li omrim [Mówią mi]. Pisywał też po polsku, w rękopisie powstał zbiór zatytułowany Wiersze różnej treści.
Ogromny talent Pereca ujawnił się w jego pierwszych utworach pisanych po żydowsku, m. in. Zamoszczer porzondkes [Porządki zamojskie], będący satyrą na miejski kahał, czy w poemacie Monisz mówiącym o miłości żydowskiego chłopca do pięknej chrześcijańskiej dziewczyny. Poemat ten rozpoczyna nurt romantycznej poezji żydowskiej. Liczne wiersze Pereca mają wyraźny akcent społeczny. cdn.
Źródło: Interpress
Komentarze
Pokaż komentarze