ŹYDZI POLSCY Dzieje i kultura cd.

9 kwietnia

Próby utworzenia stałego teatru żydowskiego natrafiały przez długie lata na opory ze strony środowiska chasydzkiego, a także na niechęć i pogardę wobec kultury żydowskiej carskich urzędników. W miarę upływu lat sytuacja stopniowo się zmieniała. Władze zaczęły tolerować na scenie "język niemiecko-żydowski". W 1885 roku ze swym zespołem występował w Warszawie Abraham Goldfaden. Jak wielkie było zapotrzebowanie na żydowskie widowiska teatralne, świadczy fakt, że goldfadenowska Sulamit miała 150 przedstawień.

W końcu XIX w. Jakub Ber Gimpel otworzył stały teatr żydowski we Lwowie, w którym zrodził się i rozwinął wielki talent aktorski Berty Kalisch.

Na początku XX w. teatr żydowski na ziemiach zaboru rosyjskiego zaczął rozwijać ożywioną działalność. W Warszawie pojawiły się zespoły Kamińskiego, Kampanijca, Fischsohna i Rafaela, w Łodzi zespoły Sandberga i Spiwakowskiego, w Wilnie Genfera. Docierały one również na daleką prowincję. W ich repertuarze znalazły się zarówno oryginalne sztuki żydowskie, jak i tłumaczenia oraz adaptacje utworów innych autorów.

W 1892 roku w Warszawie w teatrze Eldorado występowała Estera Rachel Kamińska 1870 - 1925], późniejsza założycielka teatru przy ulicy Oboźnej. Aktorka zasłynęła w czasie występów tego teatru w Petersburgu, Nowym Jorku, Londynie i Paryżu jako żydowska Eleonora Duse. Obok niej wyrastał wielki talent jej córki Idy Kamińskiej [1899 - 1978].

Na sceny teatrów żydowskich w Polsce, głównie warszawskich i wileńskich trafiały prapremiery sztuk i adaptacji scenicznych Szaloma Alejchema. Publiczność poznawała ogromny, znany uprzednio tylko w Nowym Jorku, repertuar Jakuba Gordina, a jego Mirele Efros grana była również na scenach polskich z Wandą Siemaszko w roli tytułowej. Warszawa stała się głównym ośrodkiem żydowskiego życia teatralnego, a aktorzy warszawscy zasilali sceny innych miast. Teatry: Eldorado, Bagatela, Ermitage, Centralny, Nowości, Elizeum to nazwy niektórych tylko teatrów żydowskich Warszawy - stolicy Polski, liczącej wówczas ok. 350 tys. ludności żydowskiej. cdn.

Źródło: Interpress