14 kwietnia
Wydawać się to może paradoksem, ale Skąpiec Moliera bliższy był możliwością i zdolnościom ekspresji aktora żydowskiego niż bohater sztuki Bóg zemsty Asza czy Pusta karczma Hirschbeina. Trudno dziś ustalić, czy w zjawisku tym należy szukać, zarówno u aktorów, jak i widzów, podświadomych reminiscencji dawno zapomnianych ludowych purimszpilów - przez wieki jedynych okazji dla rozhukanej wesołości porywającej w swój wir zarówno publiczność, jak i animatorów zabawy - czy też po prostu potrzeba wesołości była u jednych i drugich naturalną konsekwencją warunków, w których toczyło się ich nielekkie, codzienne życie od pokoleń. Tok to ujął popularny ówczesny krytyk J. Brauner: "Żydowskie oczy płakały zbyt często i wypłakały zbyt wiele łez. Powinniśmy być wystarczająco dojrzali i mądrzy, by do spraw tragicznych podchodzić z filozoficznym spokojem greckich epikurejczyków. Posiadamy to, co wolno nazwać wrodzonym poczuciem humoru. Nasze tragedie podobnie jak nasza mistyka balansują zawsze na krawędzi groteski. .. Od wzniosłości do śmieszności jest przecież tylko jeden krok".
Rzeczywistość martyrologii okupacyjnej zniweczyła pozorną zasadniczość podobnych kategorii myślenia i sprawiła, że w skali tak wielkiej jak nigdy przedtem losy ludzi skamieniały w tragedię, za którą była tylko cisza.
Owa cisza miała krótkie intermedium. W getcie warszawskim największym, bo prawie półmilionowym żydowskim obozie koncentracyjnym świata, hitlerowcy zezwolili na otwarcie i prowadzenie kilku teatrów. Między grudniem 1940 a lipcem 1944 roku było ich pięć. Trzy z nich - Eldorado, Nowy Azazel i Melody Palace grały w języku jidisz, dwa - Femina i Nowy Teatr Kameralny w języku polskim. Prezentowały wszystkie podstawowe kierunki sztuki teatralnej, od rewii [Femina] i operetki [Eldorado, Melody Palace] do dramatu [Nowy Azazel, Nowy Teatr Kameralny]. W programach tych teatrów znaleźć można było jak gdyby w migawkowym ujęciu odbicie półwiekowej działalności teatru żydowskiego w Polsce, od Lateinera, Gordina i Szaloma Alejchema do Anskiego i Asza. Był nawet Skąpiec Moliera, a także humor w stylu przedwojennych kabaretów Morskie Oko i Qui pro Quo, przeniesiony i zaadoptowany w getcie. cdn.
Źródło: Interpress
Komentarze
Pokaż komentarze