ŻYDZI POLSCY - Dzieje i kultura cd.

9 maja

Płynna jest linia rozgraniczenia pomiędzy generacją artystów urodzonych w ostatnim dziesięcioleciu XIX w. a generacją ich następców, artystów urodzonych w XX w. Zarówno jedni, jak i drudzy żyli i tworzyli w latach, kiedy słowo Żyd oznaczało deportację i śmierć. Ale zanim do tego doszło, żyli i tworzyli w latach przełomu i odchodzenia od romantycznej i postromantycznej historiozofii.

Na przełomie stulecia w Paryżu, który stał się stolicą sztuki, pojawili się przybysze z innych krajów, którzy w "szkole paryskiej" znaleźli zarówno środowisko, jak i atmosferę sprzyjającą ich poszukiwaniom. Byli wśród nich również Żydzi z Polski. Do najbardziej znanych należą: Ludwik Markus [Marcousis] i Henryk Berlewi.

Luis Marcousis - Ludwik Markus [1883 - 1941] urodzony w Warszawie, studiował początkowo w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych u Józefa Mehoffera, po czym wyjechał do Paryża. Związany początkowo z impresjonistami odnalazł następnie najbardziej mu odpowiadające środki wyrazu w kubizmie. Znaczącym wyrazem tego nowego stylu była jego Wieża Eiffla. W okresie międzywojennym nazwisko jego stało się sławne na całym świecie.

Henryk Berlewi [1894 - 1967], warszawianin, studia malarskie odbył w warszawskiej Zachęcie. Zajmował się tematyką żydowską Po pierwszej wojnie światowej poświęcił się tzw. mechanoplastyce. W 1923 roku był członkiem awangardowej grupy Blok. Od roku 1928 mieszkał w Paryżu. Miał kilka wystaw w kraju, a ponadto w Paryżu, Londynie i Nowym Jorku.

Wyjątkowo barwna była droga życiowa Jecheskiela Dawida Kirschenbauma [1900 - 1954 ze Staszowa. Gdy miał 12 lat, malował szyldy w rodzinnym miasteczku. Następnie wyjechał do Niemiec, gdzie zarobkował jako karykaturzysta. Po wydarzeniach 1933 roku w Niemczech wyjechał do Paryża, gdzie zwrócił na siebie uwagę Georges'a Roualt. Pracował m. in. nad tematami biblijnymi, a jego prorocy przypominali sylwetki świętych malowanych przez El Greco. Dewizą jego twórczości była teza, że sztuka abstrakcyjna jest poezją malarstwa. W czasie wojny Niemcy wywieźli i zamordowali w jednym z niemieckich obozów śmierci w Polsce jego żonę. Wyjątkowo plastyczna pamięć pozwoliła mu po wojnie na odtwarzanie krajobrazu, w którym się wychował, ludzi oraz sceny zapamiętanych z czasów dzieciństwa. Obrazy jego z tego okresu owiane są głębokim smutkiem i tęsknotą za żydowskim światem, który był organicznie związany z krajobrazem polskich miasteczek i który bezpowrotnie zaginął. cdn.

Źródło: Interpress