15 maja
Założony w trzy lata później tygodnik "Izraelita", któremu już sądzone było przetrwać bez mała pół wieku, był kontynuacją "Jutrzenki" [tego pierwszego, liczącego się periodyku żydowskiego]. Bodźcem do założenia, tego periodyku była potrzeba odparcia oszczerczej kampanii antysemickiej prowadzonej w piśmie "Rola". Temu przedsięwzięciu patronowało liberalne mieszczaństwo i burżuazja żydowska, odczuwające potrzebę posiadania własnego czasopisma. Na rektora powołano Samuela Cwi Peltyna [1831 - 1896], przez pewien czas zarządzającego księgarnią Merzbacha, z zawodu nauczyciela języka hebrajskiego.
Pierwszy numer "Izraelity" ukazał się 8 IV 1866 roku. Wydawany był przez 47 lat, do 1912 roku. Po śmierci Peltyna pismo redagował Nachum Sokołów, po nim Izrael Leon Grosglik, Jakub Adolf Cohn, Henryk Lichtenbaum i Józef Wassercug [Wasowski]. Jak pisze wybitny historyk Majer Bałaban - "Czterdzieści sześć tomów "Izraelity" to wielki kawał naszych dziejów politycznych, to obraz walki naszych ojców o prawa ludzkie i obywatelskie, które właśnie w tym czasie odbierano, przekreślając kawał po kawale równouprawnienie dawane Żydom w Polsce [1861 - 62] przez Wielkopolskiego, by je w roku 1905 ponownie im oddać, dopuszczając ich do udziału w życiu politycznym Polski... [...] powinien historyk kultury, a także polityk dokładnie przestudiować to potężne dzieło by z tego źródła [może nie zawsze czystego] poznać dzieje Żydów w Królestwie na przełomie liberalizmu i reakcji, asymilacji i syjonizmu". Bałaban pisał, że Wassercug-Wasowski, "wykończył to pismo tak pod względem ideowym, jak i materialnym", co naprawił jego następca Stanisław Mendelson. Niezaprzeczalny jest fakt, że roczniki "Izraelity" są zwierciadłem Żydów Warszawy i Królestwa. Tygodnik ten był ważną, pierwszą tego rodzaju w Polsce trybuną publicystyczną, z której wiele, i to najbardziej drażliwych tematów wypowiadały się najbardziej aktywne jednostki społeczeństwa żydowskiego. "Izraelita" położył wielkie zasługi w dziedzinie zbliżenia polsko-żydowskiego, służył społeczeństwu polskiemu jako źródło informacji i poznania życia żydowskiego, ich kultury, religii i obyczajowości. Sam fakt, że "Izraelita" w ciągu półwiecza był ze względu na język, jakim przemawiał do czytelnika, jedynym ogólnie dostępnym organem żydostwa polskiego - czyni z niego ważne i bodaj jedyne w swoim rodzaju źródło historyczne. cdn.
Źródło: Interpress
Komentarze
Pokaż komentarze