30 maja
Wszystkie ożywcze prądy i kierunki ideowe w środowisku żydowskim, począwszy od ostatnich dziesięcioleci XVIII wieku, za cel ważny, jeśli nie główny, stawiały obalenie lub co najmniej ograniczenie monopolu szkolnictwa religijnego. Myśl ta przyświecała Mojżeszowi Mendelshonowi i plejadzie wyrosłych pod jego wpływem reformatorów, przenoszących z Berlina idee żydowskiego oświecenia - Haskali w ciemne zaułki żydowskie w miastach i miasteczkach Rzeczypospolitej rozdartej przez trzy mocarstwa zaborcze.
Ideą przewodnią Haskali było dążenie obywatelskiego równouprawnienia Żydów. Środkiem mającym zapewnić równouprawnienie miało być wyemancypowanie się z kulturowego getta poprzez szkołę, nauczającą w języku kraju, w którym żyli, która mogła uczynić z nich ludzi przydatnych społecznie i zawodowo. A więc szkoła świecka dla Żydów.
Walka o świecką szkołę żydowską miała niejednolity przebieg na ziemiach poszczególnych zaborów. Jak znaczne było zainteresowanie młodzieży żydowskiej zaboru pruskiego możliwościami kształcenia w zakresie średnie szkoły świeckiej, świadczyć mogą niektóre cyfry. I tak w 1901 roku z kształcenia wyższego niż podstawowe korzystało w interesujących nas prowincjach pruskich " na Śląsku - 65,1 %, na Pomorzu - 60,2%, uczącej się młodzieży żydowskiej, podczas gdy w tym samym czasie procent młodzieży chrześcijańskiej, uczęszczającej do szkoły tego samego stopnia wynosił odpowiednio: 4,3%, 7,6%, 4,7%.
Obalenie monopolu szkolnictwa religijnego w wychowaniu młodzieży żydowskiej na ziemiach zaboru austriackiego, a więc w Galicji natrafiało na znacznie większe opory i zostało dokonane dopiero kilkadziesiąt lat później niż w zaborze pruskim. Monopolu tego nie złamały patenty oświeconego monarchy austriackiego cesarza Józefa II, chociaż przewidywały dotkliwe rygory wobec opornych i chociaż żarliwy rzecznik państwowych szkół żydowskich Herz Homberg, wychowanek i przyjaciel Mendelhsona czynił ogromne wysiłki, by idee cesarza urzeczywistnić. cdn.
Źródło: Interpress
Komentarze
Pokaż komentarze