ŻYDZI POLSCY - Dzieje i kultura cd.

2 czerwca 

Jak nikłe były to cyfry, świadczyć może fakt, że w tym samym czasie w Warszawie w 200 chederach dla chłopców uczyło się ok. 12 tys. chłopców, a w 19 chederach dla dziewcząt ok. 1200 uczennic. Jeżeli dane te zestawimy z danymi dotyczącymi zaboru pruskiego, to okaże się, że nauczanie chederowe straciło tam grunt dla dalszego istnienia w wyniku dążeń emancypacyjnych samych Żydów. Duży więc był dystans dzielący te dwie części dawnych ziem polskich. Dystans ten był jeszcze jednym dowodem, że poziom i charakter kultury społeczności żydowskiej, uwzględniając elementy specyficzne jej ówczesnej odrębności, był w wysokim stopniu zależny od od wielu czynników, do których należy zaliczyć między innymi tradycyjne restrykcje polityczne i społeczne caratu wobec Żydów. Obraz szkolnictwa żydowskiego w latach zaborów byłby niepełny, jeślibyśmy nie poświęcili uwagi szkołom rabinów. Było ich dwie, w Warszawie i Wilnie. Zajmiemy się tylko jedną z nich, Warszawską Szkołą Rabinów. 

Jedyna żydowska szkoła średnia istniejąca na terenie Królestwa Kongresowego w latach 1826 - 1863 nosiła nazwę Szkoły Rabinów i wbrew swej nazwie była według ówczesnych opinii warszawskiego środowiska ortodoksyjnych Żydów szkołą święcką zwalczaną przez nich bardzo zaciekle. Obok przedmiotów teologicznych [Biblia, Talmud, Mirszna wg. Majmonidesa, Szulchan Aruch Józefa Karo, nauki moralne oparte na Biblii i Talmudzie, homiletyka] program szkoły obejmował naukę gramatykę języka hebrajskiego i polskiego, historię powszechną i historię Polski, geografię, matematykę, przyrodoznawstwo, a także języki obce: francuski, niemiecki i rosyjski. Lekcje przedmiotów ogólnych prowadzone były w języku polskim. Nauka trwała 5 lat.

Dobór przedmiotów nauczania wskazuje, że celem szkoły było kształcenie rabinów kaznodziejów oraz nauczycieli dla podstawowych szkół żydowskich. Spośród 1200 uczniów, którzy w ciągu 37 lat istnienia szkoły zasiadali jej ławach, niewielu przeszło po jej ukończeniu do pracy nauczycielskiej, a tylko jeden został rabinem. Był nim Izak Cylkow, który odbył dodatkowe studia na wydziale filozoficznym uniwersytetu berlińskiego i w tamtejszym żydowskim seminarium teologicznym. Był potem kaznodzieją Wielkiej Synagogi Warszawskiej i zasłynął jako tłumacz ksiąg Starego Testamentu na język polski. cdn.

Źródło: Interpress