ŻYDZI POLSCY - Dzieje i kultura cd.

5 czerwca

W zasadzie szkoły żydowskie były prywatne, chociaż duża ich część prowadzona była przez organizacje społeczne [towarzystwa], reprezentujące określone wyżej założenia i kierunki ideowo-wychowawcze. Status szkół prywatnych dawał w najlepszym przypadku, po dopełnieniu różnych surowych wymagań i rygorów sprawdzanych uważnie przez władze szkolne, częściowe lub pełne prawa szkół publicznych, nie oznaczał jednak pomocy państwa lub władz samorządowych w ponoszeniu ciężarów ich utrzymania, które obciążały rodziców, a także amerykańsko-żydowskie instytucje charytatywne [Joint].

Tylko jedna szkoła żydowska była szkołą państwową. Było nią otwarte w październiku 1918 roku seminarium dla nauczycieli religii mojżeszowej, którego pierwszym dyrektorem był Samuel Poznański, kaznodzieja Wielkiej Synagogi Warszawskiej.

Społeczność żydowska, zdana na własne siły i środki w dziedzinie swego szkolnictwa, zorganizowała nauczanie dzieci i młodzieży w następujących grupach szkół:

Szkoły religijne. Ten typ szkół zachował do końca największą liczbę zakładów nauczania i uczniów. Do grupy tej należały prywatne chedery, których liczba nie była nigdy dokładnie stwierdzona, gdyż nie wszystkie były rejestrowane w ewidencji władz szkolnych. Szacunkowa liczba chłopców korzystających z nauki w tych szkołach przekraczała 40 tys. uczniów. Istniały również prywatne jeszyboty. Oprócz prywatnych szkół działały zakłady nauczania religijnego podporządkowane centralnym zarządom szkolnym, związanym bądź z ultrakonserwatywnym ugrupowaniem Agudas Israel, bądź bardziej postępowym, częściowo zlaicyzowanym ugrupowaniem Mizrachi. Agudas Israel podlegały dwa centralne zarządy szkół dla chłopców: Chorew w Warszawie [prezes rabin z Góry Kalwarii Abraham Mordechaj Alter] i Wilnie [prezes gaon wileński Chaim Ozer Grodzieński] oraz centrala szkół religijnych dla dziewcząt Bejt Jaakow  z siedzibą w Krakowie [założycielką była Sara Schenirer]. Wymienione centralne zarządy prowadziły w połowie lat trzydziestych łącznie 820 zakładów nauczania, w których uczyło się 109 tys. uczniów i uczennic.

Religijnych szkół [jeszybotów] podległych centrali Chorew było w tym czasie 197, a uczyło się w nich 19 tys. uczniów. cdn.

Źródło: Interpress