ŻYDZI POLSCY - Dzieje i kultura cd.

11 czerwca

Sytuacja Żydów w gettach tworzonych przez hitlerowców na ziemiach polskich ma już bogatą literaturę. Były to twory, w których gehenna życia codziennego przekracza z ludzką wyobraźnię. Wtłoczeni do gett ludzie, najczęściej wyrwani ze swoich środowisk, pozbawieni dorobku całego życia i możliwości wykonywania swojego zawodu - co szczególnie boleśnie godziło w inteligencję, stawali w oblicz nędzy i głodu. Bardziej świadomi zaczęli wkrótce zdawać sobie sprawę, że getta są etapem do totalnej zagłady. Gett, nazywanych przez administrację hitlerowską "żydowską dzielnicę mieszkaniową" [Jüdische Wohnbezrik], na ziemiach polskich było początkowo dużo, w każdym niemal nawet najmniejszym miasteczku. Stan taki nie odpowiadał hitlerowskim planom generalnego "rozwiązania" problemu żydowskiego, toteż zastosowano masowe przesiedlenia i koncentrację Żydów w największych gettach. W ten sposób w getcie warszawskim z czasem znalazło się ok. pół miliona ludzi z gęstością zaludnienia 120 tys. osób na jeden km², w getcie łódzkim 200 tys., a getcie krakowskim ok. 700 tys. - żeby wymienić tylko największe getta.

Getta, odgrodzone od reszty miasta murem, zaczęto zakładać w drugiej połowie 1940 roku, a likwidować drogą totalnej eksterminacji w połowie 1942 roku. Jedynie getto łódzkie przetrwało do 1944 roku. W gettach byli więzieni nie tylko Żydzi polscy, ale także deportowani z innych krajów Europy, np. w getcie łódzkim znalazło się około 20 tys. Żydów z Niemiec, Austrii, Czechosłowacji, Luksemburga. W gettach znaleźli się liczni Polacy, którym udowodniono żydowskie pochodzenie.

I chociaż głód, nędza, choroby i zbrodnie okupanta dziesiątkowały ludność gett, mimo to w murach getta istniało swoiste życie kulturalne. Szczególnie w okresie, kiedy eksterminacja ludności żydowskiej nie nabrał jeszcze swego potwornego rozmachu - działacze kultury, pisarze, naukowcy, artyści - próbowali, jakby na przekór losowi, organizować życie kulturalne. Może była to także swojego rodzaju forma oporu, może działanie, mające podtrzymać ducha i ułatwić przetrwanie z nadzieją na ewentualne ludzkie odruchy okupanta, lub może z wiarą na szybki koniec wojny. cdn.

Źródło: Interpress