ŻYDZI POLSCY - Dzieje i kultura cd.

12 czerwca

O krematoriach Treblinki, Majdanka, Oświęcimia i innych obozów zagłady w latach 1940 - 41 jeszcze się nie mówiło. W każdym razie, organizując liczne formy wegetacji materialnej, nie zaniedbano także życia duchowego. Możliwości jego kontynuowania w owych tragicznych i specyficznych warunkach były znaczne, ponieważ w murach gett znalazła się cała niemal inteligencja żydowska. 

Początkowemu rozwojowi życia kulturalnego w gettach zdawały się sprzyjać, np. w 1941 roku, pozory stabilizacji i dążenia do umożliwienia chociaż części inteligencji powrotu do niedawna wykonywanych zawodów. Pomocą dla działaczy kultury w gettach i ludzi sztuki były działające tam instytucje opieki, jak np. Żydowska Samopomoc Społeczna czy Żydowski Komitet Opiekuńczy lub Żydowskie Towarzystwo Opieki Społecznej.

Dotkliwy cios szkolnictwu żydowskiemu zadali hitlerowcy na przełomie listopada i grudnia 1939 roku, kiedy zlikwidowali wszystkie szkoły żydowskie. W samej Warszawie kilkadziesiąt tysięcy dzieci i młodzieży pozostało bez szkół. Usilne interwencje prezesa Gminy Żydowskiej [Judenratu] inżyniera Adama Czerniakowa, który do wojny sam był znanym żydowskim działaczem oświatowym, przyczyniły się do uzyskania w połowie 1940 roku zezwolenia na zakładanie szkół odstawowych i kursów zawodowych. Podobne szkoły i kursy powstawały także w innych miastach, ale ich żywot był krótkotrwały na skutek ustawicznych szykan hitlerowców nakazujących zamykanie to tej, to innej szkoły 'ze względów sanitarnych". W Łodzi sytuacja początkowo była nieco lepsza. Z chwilą ustanowienia gett Gmina Żydowska przejęła 46 szkół różnego typu. Niektóre, nawet szkoły średnie, przetrwały do połowy 1941 roku. W getcie warszawskim w jego 'najlepszym", początkowym okresie działało około 20 szkół prowadzonych przez różne organizacje świeckie i religijne, w tym jedna szkoła powadzona przez "Caritas" dla dzieci ochrzczonych. cdn.

Źródło: Interpress