ŻYDZI POLSCY - Dzieje i kultura cd.

14 czerwca

Obok działalności dydaktycznej w niektórych gettach prowadzone były również prace naukowo-badawcze. Na czoło wysuwa się tu działalność historyka dra Emanuela Ringelbluma, który w połowie 1940 roku zorganizował w getcie warszawskim podziemne archiwum pod kryptonimem Oneg Szabat [Radość sobotnia]. Do współpracy dr Ringelblum przyciągnął sporą grupę historyków. Do archiwum tego zbierano wszystko, począwszy od ulotek, luźnych druków, ogłoszeń i obwieszczeń [także okupanta], listów urzędowych i prywatnych, aż po pisane w getcie dzieła literackie i naukowe. Zebrany materiał, w obliczu zagłady getta, zakopano w kilku miejscach [podobno w trzech]. Dwa zespoły materiałów odnaleziono pod gruzami getta, jeden we wrześniu 1946 roku, drugi, po długotrwałych poszukiwaniach, w grudniu 1950 roku. Nie są to zapewne wszystkie zakopane materiały, ale i te, obecnie uporządkowane i skatalogowane, stanowią ogromne bogactwo dokumentalne tragicznych lat okupacji.

W Archiwach Ringelbluma - obok korespondencji, relacji, ankiet, sprawozdań, pamiętników itp. znalazły się też prace naukowo-badawcze, dotyczące wielu aspektów życia w getcie. Niektóre wyniki badań były rezultatem studiów nad wieloma problemami politycznymi, społecznymi, demograficznymi [w tym bogate materiały statystyczne], aprowizacyjnym i kulturalnymi, zdrowotnymi. Owocem tych badań jest m. in. praca zbiorowa Choroba głodowa, która została wydana po wojnie w Warszawie. Chociaż wśród inteligencji żydowskiej w gettach znalazło się wielu pisarzy, poetów i dziennikarzy, nie mieli oni tu możliwości pracy, nie liczę imprez w rodzaju "Żywej Gazety". Jeżeli powstawały jakieś ważniejsze prace, zostały w rękopisach. Część z nich ocalało w zbiorach Archiwum Ringelbluma . Tak więc ostał się poemat Icchaka Kacenelsona [1866 - 1944] Dzień mego wielkiego nieszczęścia, opublikowany dopiero w 1980 roku w polskim przekładzie [z jidisz] Jerzego Ficowskiego czy wiersze Władysława Szlengla [zmarł 1943 roku] zawarte w zbiorze Co czytałem umarłym [wydane w zbiorze PWN, Warszawa 1977]. W getcie warszawskim działali: Rachela Auerbach, Hilel Cajtlin, Jehoszua Gotlieb, Jehoszua Perle, Miriam Ulinower i wielu innych. cdn.

Źródło: Interpress