21 czerwca
Na mniejszą skalę istniało życie muzyczne w gettach Krakowa i Łodzi. W Krakowie 22 V 1941 roku odbył się pierwszy koncert arii i pieśni z udziałem śpiewaczki Beaty Sklutt i tenora Henryka Aprila. Koncertów odbyło się jeszcze kilkanaście, wykonywano utwory kompozytorów "dozwolonych", Halévyego, Mendelssohna, Offenbacha, Wieniawskiego, Antoniego Rubinsteina itp.
Wśród zamordowanych w getcie krakowskim muzyków znaleźli się m. in. Ryszard Apte, Juliusz, Mieczysław, Hoffman i Dola Hoffmanowie, Stella Margulie, Ziuta Pflaster, Jakub Weissman, W połowie 1942 roku w getcie krakowskim zanikła wszelka działalność muzyczna.
W Łodzi ambicje muzyczne były większe. Zorganizowano orkiestrę, którą dyrygowali Teodor Ryder i Dawid Bajgelman. W getcie łódzkim pierwsze imprezy muzyczne odbyły się już na początku1940 roku. Działał tu także istniejący od dawna świetny chór Hazomir kierowany przez Dawida Bajgelmana. Pod koniec 1941 roku znajdowało się na terenie getta Łódzkiego około6 muzyków, śpiewaków i aktorów. Do połowy 1942 roku dano tu ponad sto koncertów.
W opracowanej liście strat żydowskiego środowiska muzycznego znajduje się ponad 200 nazwisk. Pewną liczbę muzyków zamkniętych w gettach uratowali ich polscy koledzy i przyjaciela.
W gettach także wegetowali, tworzyli i ginęli malarze, graficy, rzeźbiarze. W getcie łódzkim zimą 1941 roku zmarł z głodu i wyczerpania wybitny malarz Maurycy trębacz [1861-1941]. Pozostawił wstrząsające rysunki z getta. Podczas likwidacji getta warszawskiego zginął świetny portrecista Abraham Neuman [1872-1942]. Podczas deportacji został zamordowany Roman Kramsztyk [1865-1942], który tuż przed wybuchem wojny przyjechał z Paryża do Warszawy, by odwiedzić matkę. Jego dzieła z getta - to wstrząsające dokumenty zbrodni hitlerowskich. Zginął Henryk Hochman [1881-1942], autor obrazów o tematyce żydowskiej. Wśród ofiar hitleryzmu znaleźli się ponadto bracia Efraim i Menasze Seidenbeutliwie [bliźniacy, 1903-1941], Stanisława Centner-szwerowa [1889- 1942], Józef Śliwniak, Henryk Glicensztajn [1870-1943], Adolf Behrman [1880-1943], Jan Gotard [1898-1943], Mojżesz Rynecki [1885-1942], Gela Seksztajn [1907-1942], Józef Kowner [1902-1943], Icchak Wincenty Brauner [1897-1944], Jakub Glazner [1897-1942]. Nielicznym tylko udało się przeżyć okupację, należą do nich m. in. Jonasz Stern, Marek Oberländer, Marek Włodarski [Henryk Streng].
Wielu artystów zamkniętych w gettach pozostawiło trwały wkład do martyrologii nardu, determinację i bohaterstwo ludzi zamkniętych za murami i za drutami kolczastymi obozów zagłady, ludzi bestialsko skazanych na śmierć. Świadectwo losów i pasji twórczych, mimo głodu, chorób, prześladowań i tortur - pozostawili - w rysunkach, akwarelach i szkicach. Autorami tych dokumentów martyrologii byli zarówno znani malarze, jak i mniej znani czy wręcz amatorzy. Wszyscy starali się na swój sposób upamiętnić te okrutne lata.
Niewymierne zbrodnie hitleryzmu doprowadziły nie tylko do zagłady ponad trzech milionów Żydów polskich, ale zniweczyły także w znacznym stopniu wielowiekowy dorobek kultury żydowskiej w Polsce, kultury, która wszak jest zarazem częścią kultury Żydów w ogóle, jak i kultury zrodzonej i rozwiniętej na ziemiach polskich, a więc kultury polskiej. Na szczęście ni wszystko hitlerowskim zbrodniarzom udało się zniszczyć. To, co pozostało, jest dziedzictwem kultury Żydów w Polsce, dokumentem jej wielkich humanistycznych wartości. cdn.
Źródło: Interpress
Komentarze
Pokaż komentarze