22 czerwca
ZAKOŃCZENIE
Gdy umilkły głosy walk powstańczych w getcie warszawskim, w maju 1943 roku, kiedy hitlerowcy dla uczczenia "zwycięstwa" wysadzili 16 maja 1943 roku w powietrze Wielką Synagogę na Tłomackiem, dzieło Leonardo Marconiego - wydawało się, że położyli oni kres także kulturze żydowskiej w Polsce. Ale i tym razem, jak i w swoich planach strategicznych drugiej wojny światowej - przeliczyli się. Ich zbrodnie, ludobójstwo i barbarzyńskie niszczycielstwo były bez precedensu w dziejach ludzkości. Ale nie udało im się zniszczyć całego żydostwa polskiego, a już tym bardziej kultury Żydów polskich.
Kiedy dobiegła końca wojna, ocaleni Żydzi polscy zaczęli wychodzić z kryjówek, wracali z lasów, z partyzanckich oddziałów, z szeregów Wojska Polskiego, z zagranicy, i ujawniali się też Żydzi ukrywający się na tzw. aryjskich papierach, otrzymywanych dzięki polskiemu podziemiu i Kościołowi. I z nich powstało po wojnie nowe środowisko żydowskie. Odżyło też życie kulturalne Żydów w Polsce. Obecnie działa w Warszawie i w kilkunastu miasta kraju Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Żydów w Polsce, wydawany jest w języku jidysz i polskim tygodnik społeczno-kulturalny "Fołks-Sztyme" [Głos Ludu], w Warszawie działa Państwowy Teatr Żydowski imienia wielkiej aktorki Estery Rachel Kamińskiej.
Pracą naukowo-badawczą nad dziejami Żydów w Polsce i na świecie zajmuje się Żydowski Instytut Historyczny w Polsce, mający swą siedzibę w odbudowanym po drugiej wojnie światowej gmachu Biblioteki i Instytutu Nauk Judaistycznych przy ulicy Tłomackie [obecnie Aleja gen. Świerczewskiego]. Instytut działa pod opieką merytoryczną i materialną Polskiej Akademii Nauk. Od 1950 roku wydaje kwartalnik w języku polskim [ze streszczeniami w języku angielskim i żydowskim] "Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego w Polsce", [do końca 1981 roku ukazało się 120 numerów] oraz od 1948 roku periodyk w języku żydowskim "Bleter far Geszichte" [Karty historii, do końca 1980 roku ukazało się 19 tomów, składających się z 43 zeszytów]. Przy Instytucie powstało Muzeum Sztuki Żydowskiej. W jego zbiorach znajdują się obrazy m. in. Maurycego Gottlieba, Maurycego Trębacza, Artura Markowicza, Jana Gotarda, Adolfa Behrmana, Bruno Sszultza, Jonasza Sterna, Marka Włodarskiego, rzeźby i metaloplastyka Abrahama Ostrzegi, Józefa Gabowicza, Henryka Glicensztejna Józefa Śliwiaka, Henryka Kuny, Aliny Szaposznikow, Romualda Gruszczyńskiego. W muzeum znajdują się także bogate zbiory sztuki sakralnej - akcesoria liturgiczne i obrzędowe. W Instytucie stale otwarta jest galeria sztuki i wystawy: Żydzi w Polsce do 1939 roku oraz Martyrologia i walka ludności żydowskiej w latach okupacji hitlerowskiej. Biblioteka Instytutu posiada ponad 50 tys. woluminów - judaików, semiotyków i antysemitów, literaturę naukową ze wszystkich dziedzin historii i życia Żydów w Polsce i na świecie. Zbiory te - w języku jidysz, hebrajskim, polskim i we wszystkich niemal językach europejskich są udostępniane zainteresowanym z kraju i z zagranicy. W bibliotece znajdują się także bogate zbiory prasy żydowskiej w różnych językach, kilkadziesiąt encyklopedii żydowskich - również w różnych językach, oraz bezcenny unikalny zbiór, około tysiąca rękopisów i starodruków sięgających X wieku.
Działa też w Warszawie Kongregacja Religijna Wyznania Mojżeszowego, opiekująca się żydowskimi cmentarzami i synagogami w Polsce i prowadząca działalność religijną.
Więc, chociaż na nieporównywalnie mniejszą skalę - życie duchowe Żydów polskich trwa. Jednym z przejawów tego trwania jest niniejsza książka.
Jeżeli nie jest to wszystko, co Czytelnicy pragnęliby w tej książce znaleźć - autorzy proszą o cierpliwość - nie jest to ostatnia publikacja z tej dziedziny. Ale wydaje się, że i to, co tu powiedziano, daje wyraz bogactwa kultury Żydów polskich, kultury, która uchroniła się od zagłady, wzbogacając ogólnoludzki, humanistyczny dorobek ludzkości.
Źródło: Interpress
Komentarze
Pokaż komentarze