10 obserwujących
91 notek
290k odsłon
1513 odsłon

Kontrowersyjny obraz w Krzyżanowicach Dolnych

Wykop Skomentuj5

W trakcie wędrówek po Polsce trafiłam do kościoła św. Tekli w Krzyżanowicach Dolnych, gdzie w głównym ołtarzu znajduje się obraz Stworzenie Adama namalowany przez Franciszka Smuglewicza. Według tradycji do postaci Adama pozował sam Hugo Kołłątaj.

Wnętrze kościoła w Krzyżanowicach

W bocznych  ołtarzach znajdują się 2 inne obrazy  Smuglewicza: Chrystusa nauczającego oraz Chrystusa nagradzającego. Na nich też widzimy sportetowanego Kołłątaja.                                                 

Postać Hugo Kołłątaja zaintrygowała mnie. Jaka była droga życiowa kapłana, który w wieku 29 lat zostaje proboszczem w Krzyżanowicach Dolnych, a kilka lat później pozuje do obrazów Smuglewicza???                                            

 

Dzieciństwo i młodość  Hugo Kołłątaja

Hugo Kołłątaj herbu Kotwica urodził się 1 kwietnia 1750 roku w Dederkałach Wielkich na Wołyniu w niezamożnej rodzinie szlacheckiej. W 1756 rodzina przeprowadziła się do Nieciesławic w województwie sandomierskim. W wieku 7 lat rodzice rodzice wysłali syna do Pińczowa do kolonii akademickiej, szkoły pod zarządem Akademii Krakowskiej. W szkole tej uczył się przez 3 lata. Po latach Hugo żartobliwie napisał, że w Pińczowie nauczył się czytać i źle pisać.

Od 11-tego roku Hugo uczył się w Krakowie. W 1769 roku otrzymał tytuł doktora filozofii. W latach 1770–1774 studiował w Wiedniu, w 1775 roku w Rzymie uzyskał doktorat z prawa i teologii oraz przyjął święcenia kapłańskie.

W źródłach historycznych nie zachowały się żadne dokumenty potwierdzające wykształcenie Hugona /prawidłowa forma imienia, które otrzymał na chrzcie/, kwestionowana jest nawet data rozpoczęcia nauki w Pińczowie, nie znaleziono jego nazwiska w spisach studentów ani w Krakowie, ani w Wiedniu, ani w Rzymie. Nie odnaleziono dokumentu potwierdzającego święcenia kapłańskie.

Niewiele jest znanych szczegółów z okresu jego zagranicznych studiów, wiadomo że był członkiem Zgromadzenia Nauk Wyzwolonych w Rzymie oraz że nawiązał wiele kontaktów towarzyskich. Brak jest również dokładniejszych danych odnośnie źródeł finansowania nauki, oprócz informacji o współfinansowaniu przez bratową.

Jako 25-letni młodzieniec Hugo Kołłątaj powrócił do Polski w roku 1775.

 

Tło historyczne

Hugo Kołłątaj studiował i działał w epoce Oświecenia, "wieku  rozumu i filozofów". W XVIII wieku głównie Jezuici dbali o edukację młodzieży, przygotowywali kadrę profesorów,  opracowywali podręczniki oraz zakładali fundacje dla pokrycie kosztów utrzymaniaszkół. Szkolnictwo jezuickie było rozbudowane i na wysokim poziomie. Zakon jezuitów był uważany przez ideologów oświecenia za główną przeszkodę w przebudowie kulturalnej i społecznej świata, a więc według nich należało zlikwidować jezuickie szkołyW przeddzień kasaty jezuici liczyli 41 prowincji z 24 domami profesów i 1538 domami, kolegiami, nowicjatami, seminariami, konwiktami, rezydencjami i misjami. Jezuitów w 1773 roku było 22,5 tysięca.

W 1773 przeprowadzono kasację zakonu jezuickiego, zamknięto wspaniale wyposażone kolegia i szkoły, skasowano wyjątkowo cenne księgozbiory. Na terenie Rzeczypospolitej majątkiem pojezuickim zajęły się  Komisje Rozdawnicze Koronna i LitewskaCzęść tego majątku trafiła do rąk prywatnych, a część była wykorzystana na potrzeby nowo powołanej  Komisji Edukacji Narodowej oraz reformy krakowskiej uczelni.

Komisja Edukacji Narodowej rozpoczęła działalność w dniu 14 X 1773 /od 1972 roku w Polsce  dzień 14 X jest Dniem Edukacji Narodowej/. Głównym celem Komisji była sekularyzacja szkolnictwa.

Hugo Kołłątaj
Hugo  Kołłątaj

Bezpośrednio po powrocie z Rzymu Hugo Kołłątaj zaczął współpracować z Komisją Edukacji Narodowej przy tworzeniu "projektu rozbudowy polskiego szkolnictwa" oraz w Towarzystwie do Ksiąg Elementarnych. Pracę w KEN zawdzięcza wstawiennictwu biskupa płockiego Michała Poniatowskiego, przyszłego prymasa i brata króla Stanisława Augusta, wolnomularza, który kierował pracami Komisji Edukacji.

 

Hugo  Kołłątaj  reformatorem Akademii Krakowskiej

27-letni Hugo Kołłątaj rozpoczął reformę Akademii KrakowskiejW 1782 roku został rektorem  Szkoły Głównej Koronnej /nowa nazwa Akademii Krakowskiej od 1780/ do czerwca 1786 roku.

Krakowska uczelnia dysponowała dużym własnym majątkiem, dla celów jej refomy wykorzystano dodatkowo dobra po kasacie zakonu jezuitów. W ramach reformy Hugo Kołłątaj:

  • otworzył kilka zakładów naukowych,
  • wyeliminował "zbędne" wg niego przedmioty nauczania, na ich miejsce wprowadził nowe,
  • szczególną uwagę poświęcił naukom przyrodniczymi i „moralnym”,
  • dokonał reorganizacji wydziału filozofii,
  • usunął wielu starych profesorów, głównie duchownych i przyjął na ich miejsce nowych, młodych, dynamicznych i wyznających światopogląd oświeceniowy.

Jego najbliżsi współpracownicy to:

  • Jan Śniadecki  /1756-1830/, matematyk, geograf i astronom, karierę wykładowcy rozpoczął w wieku 20 lat,
  • Jan Jaśkiewicz /1749-1809/, przyrodnik, lekarz nadworny króla Stanisława Poniatowskiego, w 1780 roku objął katedrę historii naturalnej i chemii.

W drugiej połowie XVIII wieku Akademia Krakowska wymagała reformy i reorganizacji,  zatrudnienie nowych, dobrze wykształconych wykładowców było wskazane, niemniej zwalnianie sprawdzonej, dobrze przygotowanej kadry profesorskiej i zastępowanie jej osobami "oświeconymi" pod dyktando organizacji wolnomularskich nie było korzystne dla poziomu uczelni.

Wykop Skomentuj5
Ciekawi nas Twoje zdanie! Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Salon24 news

Co o tym sądzisz?

Inne tematy w dziale Kultura