12 obserwujących
86 notek
324k odsłony
1645 odsłon

Kontrowersyjny obraz w Krzyżanowicach Dolnych

Wykop Skomentuj5

 

Spór z biskupem Kajetanem Sołtykiem

Po powrocie do kraju w 1776 roku papież Klemens XIV obdarował 26-letniego Hugona jedną z krakowskich kanonii katedralnych. Przeciwko objęciu kononii przez Kołłątaja wystąpił biskup Kajetan Sołtyk /1715-88/,  spór trwał wiele lat.  Biskup zarzucał Kołłątajowi, że:

  • nosił świecki strój, zamiast stroju duchownego,
  • nie odprawiał mszy i nie głosił kazań,
  • obwinił go o „grube szalbierstwa” rzekomo popełniane na probostwach w Mielcu i Krzyżanowicach oraz związane z dzierżawą Bieńczyc.

W listopadzie 1781 roku krakowski sąd biskupi skazał Kołłątaja na miesiąc rekolekcji w seminarium, pozbawił go  kanonii i wszelkich przywilejów. W dniu 7 XII 1781 roku, wyrokiem sądu biskupiego, na Kołłątaja została nałożona ekskomunika.

Kołłątaj szukał wsparcia w wielu miejscach. W efekcie po sześciu miesiącach to bp Sołtyk został zawieszony w czynnościach. Kołłątaja poparł prymas Michał Poniatowski oraz Rada Nieustająca. Kontrola przeprowadzona z ramienia Komisji Edukacyjnej przez Ignacego Potockiego stała się podstawą jego całkowitej rehabilitacji. Dekretem z dnia 15 VI 1782 roku prymas Michał Poniatowski przywrócił Kołłątaja na stanowisko kanonika krakowskiego i  reaktywował wszystkie jego uprawnień.

Aby lepiej zrozumieć zmianę wyroku należy dodać, że  Ignacy Potocki  /1750-1809/  od 1777 roku należał do wolnomularstwa, doszedł do VII stopnia wtajemniczenia w lożyŚwiątynia Izis,  w latach 1781-1789 był wielkim mistrzemWielkiego Wschodu Narodowego Polski. Stał na czele Rady Niewidzialnej i Tajnej, organu zrzeszającego polskich masonów najwyższych stopni wtajemniczenia.

Kapitała krakowska z niechęcią przyjęła ponownie Hugo Kołłątaja w swoje szeregi. Zarzucano mu zbyt małe zainteresowanie sprawami kościoła, a zbyt duże gromadzeniem dóbr materialnych oraz sprzyjaniu środowiskom związanych z królem Stanisławem Poniatowskim.

 

Pozycja ekonomiczna Hugo Kołłątaja

Parafia w Krzyżanowicach Dolnych należała do zakonu Norbertanów. Pomimo sprzeciwu zakonników 29-letni Kołłątaj w  1779  roku  został proboszczem w Krzyżanowicach Dolnych, w latach 1786-89 pobudował we wsi nowy kościół w miejsce spalonego po uderzeniu pioruna.

Krzyżanowice Dolne - kościół św.Tekli
Kościół św. Tekli
w Krzyżanowicach Dolnych

Nowy kościół św. Tekli został zbudowany na wzór greckiej świątyni. Budowla była nietradycyjna, chór znajdował się nad ołtarzem, kazalnicy nie było, a jej miejsce zajmowała katedra położona na posadzce, tak, aby ksiądz zawsze znajdował się wśród wiernych. Okno znajdujące się nad wejściem głównym rozświetlało cały kościół. Kościół przypominał zbór protestancki. Należy pamiętać, że wieś Krzyżanowice położona jest w okolicy Pińczowa, miasta, które w poprzednim wieku było znaczącym centrum reformacji, działali tutaj Kalwini i Bracia Polscy. Parafianom architektura kościoła nie podobała się, dlatego po odejściu Hugona przebudowano ją, chór przeniesiono nad wejście główne, zamurowano okno, dobudowano ambonę.

W latach 80-tych XVIII wieku Hugo Kołłątaj oprócz funkcji proboszcza w Krzyżaniwicach Dolnych:

  • od 1784 roku był proboszczem kościoła św. Jana w Pińczowie i w Koniuszy obok Proszowic,
  • był właścicielem kompleksu dóbr w Miechowskiem,
  • zajmował się handlem zbożem i drewnem,
  • powołał w Krzyżanowicach kampanię solną,
  • posiadał kilka nieruchomości,
  • w 1786 roku przeniósł się do Warszawy, gdzie pełnił wiele odpowiedzialnych funkcji.

 

Obraz Stworzenie Adama

Kościół w Krzyżanowicach Dolnych był budowany w latach 1786-89, prawdopodobnie obraz Stworzenie Adama powstał w ostatnim roku budowy. Hugo Kołłątaj miał wtedy około 38 lat.

Ołtarz w kościele w Krzyżanowicach
Obraz Stworzenie Adama

W tym okresie czasu był to człowiek nadzwyczaj wpływowy, bogaty, pewny siebie. Funkcje proboszcza traktował głównie jako źródło dochodu, nie mieszkał na terenie parafii, a jej zarządzanie zlecił  kustoszowi kolegiaty skalmierskiej, księdzu Janowi Bieleckiemu.

Dla mnie obraz ten symbolizuje czasy, w których powstał. Elita polska w XVII, XVIII wieku nie wierzyła w moźliwość kształtowania własnego systemu wartości, często szukała obcego wsparcia. W latach 80-tych XVIII wieku, aby postępować zgodnie z oświeceniowymi ideami, aby reprezentawać poglądy "poprawne politycznie",  należało "szydzić z kościoła". Przypuszczam, że w 1788 roku Hugo Kołłątaj nie widział niczego niewłaściwego w eksponowaniu tego obrazu w ołtarzu głównym.

Wprawdzie jeszcze przez kilka kolejnych lat Hugo Kołłątaj będzie osiągał pewne sukcesy, ale od 1994 kilka lat Kołłątaj spędził w więzieniu, majątek jego został skonfiskowany, a po wyjście z więzienia w 1802 roku będzie żył skromnie i w zapomnieniu. Trudno w krótkiej notce opisać tak barwną postać, jaką był Hugo Kołłątaj. Najwięcej informacji o nim zebrane jest opracowaniu  Hugo Kołłątaj: kapłan, mąż stanu i polityk   Andrzeja Pociąska.

 

 

 

 

 

 

Wykop Skomentuj5
Ciekawi nas Twoje zdanie! Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Salon24 news

Co o tym sądzisz?

Inne tematy w dziale Kultura