6 obserwujących
19 notek
40k odsłon
  4208   0

Piastowscy wyznawcy boga Thora z Biskupina?

Po lewej wikińska kaptorga z kozłami boga Thora z Biskupina, po prawej: Kopenhaska figura boga Thora w rydwanie ciągnionym przez kozły, autorstwa Carla Joahana Bonnensena. Fot. Muzeum Archeologiczne w Biskupinie, wikipedia, Domena Publiczna
Po lewej wikińska kaptorga z kozłami boga Thora z Biskupina, po prawej: Kopenhaska figura boga Thora w rydwanie ciągnionym przez kozły, autorstwa Carla Joahana Bonnensena. Fot. Muzeum Archeologiczne w Biskupinie, wikipedia, Domena Publiczna

imageNa zachód od słynnej osady kultury łużyckiej w Biskupinie w epoce wikingów (VIII w. – XI wiek) funkcjonowało kilka umocnionych grodów i średniowieczna tzw. "wioska wczesnopiastowska". Tu właśnie podczas badań archeologicznych odkryto wykonaną ze srebrnej blachy kaptorgę (pogański pojemnik na amulety). Ową kaptorgę ozdobiono wytłoczonym z blachy wizerunkiem splecionych ze sobą szyjami dwóch mitycznych kozłów boga Thora - Tanngrisnira i Tanngnjóstra. Wyobrażenie tych zwierząt na kaptordze otacza charakterystyczny skandynawski magiczny ornament „wilczych zębów”, umieszczanych często na brakteatach (medalionach) z wyobrażeniami skandynawskich bogów. W terminologii archeologicznej „kaptorga” to niewielki blaszany pojemnik, który wykonywano najczęściej z metali kolorowych – srebra, brązu, rzadziej cyny, który był elementem kolii lub też odrębną zawieszką.

Skandynawski bóg Thor był patronem burz i błyskawic, był także najsłynniejszym wojownikiem ze skandynawskiego boskiego Panteonu. Walczył on z gigantami o utrzymanie równowagi w kosmosie nordyckiego świata przy pomocy swego boskiego młota (nazywanego mjölnir). Na wojenne wyprawy wyjeżdżał on na swym boskim rydwanie ciągnionym przez wspomniane dwa mityczne kozły Tanngrisnira i Tanngnjóstra. Podczas burz Thor swym młotem wywoływał grzmoty, lub też były one odgłosem toczącego się owego rydwanu w koźlim zaprzęgu. Miniaturowe zawieszki - młotki boga Thora nie były w Polsce Piastów rzadkością. Taki właśnie wykonany z brązu talizman odkryto m.in w 1951 r. na Grodzisku w Tumie pod Łęczycą. Drugi tego typu okaz znaleziono w grobie szkieletowym w Siemiatyczach koło Gostynia w Wielkopolsce. Z kolei wykonany ze srebra młotek boga Thora odkryto na Pomorzu, w Łukowej koło Słupska.image

Para kozłów boga Thora z siedziby możnowładczej w Tissø koło Kalundborga w Danii. Tissø można śmiało nazwać „duńską Lednicą” (zarówno w przypadku Lednicy, jak i Tissø, w pobliskich jeziorach odkryto miejsca składania ofiar (w postaci zdobycznej broni) skandynawskim bogom). Fot. Muzeum Narodowe w Kopenhadze, Domena Publiczna


imageMieszkańcy osady wczesnośredniowiecznej w Biskupinie w epoce wikingów nosili w katorgach różnego rodzaju magiczne amulety – wysuszone rośliny, wosk, kawałeczki kości, ziarna zbóż, fragmenty tkanin czy też szklane paciorki. Przechowywanie takich przedmiotów w kaptorgach i noszenie ich na szyi, wynikało z przedchrześcijańskiego systemu wierzeń i wiary w moc magicznych amuletów – "chroniły" one przed złymi duchami, klęskami, chorobami i "odpędzały zło". W epoce wikingów, bogato ornamentowane srebrne kaptorgi były także elitarnym elementem zdobniczym stroju, wyrazem najwyższego statusu społecznego ich skandynawskich posiadaczek.

image

Wykonana ze srebra kaptorga z kozłami boga Thora z Biskupina z okresu wikińskiego. Fot. Muzeum Archeologiczne w Biskupinie

Jak pisze Agata Szyber: „Moc zawieszek [kaptorg] przejawiała się zapewne w ukrytej w jej wnętrzu zawartości”. W kaptorgach odkrytych na cmentarzysku wikingów w Lutomiersku pod Łodzią zachowały się ślady „nieokreślonej substancji pochodzenia organicznego”. Z kolei kaptorgi z cmentarzyska w Poznaniu Śródce zawierały nasiona prosa zwyczajnego Panicum miliaceum oraz włośnicy beru Septaria italica. Co ciekawe, szwedzkie słowo läkare "lekarz" wywodzi się ze staroskandynawskiego læknir „uzdrowiciel” (lækna „uzdrawiać”, szw. lek „mędrzec”). Jedną ze sfer działalności läkare było ziołolecznictwo. Jak wskazują dowody językowe, w tamtych czasach szczególna rola uzdrowicieli - läkare, nie ograniczała się jedynie do społeczeństw skandynawskich. Według XX-wiecznego językoznawcy Maxa Vesmera, słowo "lekarz" języki słowiańskie oraz język litewski (lěkorus), przyjęły właśnie od wczesnośredniowiecznych Skandynawów. Słowo to w formie bardzo zbliżonej do szwedzkiego läkare występuje do dziś w większości języków słowiańskich – przykładowo w języku czeskim jako lékař, a słowackim lekár. Liekar (лекарь) było w przeszłości określeniem lekarza również w Rosji. 

image

1 - srebrne kaptorgi z okresu wikińskiego znalezione w skarbach, 2 - kaptorgi z brązu znalezione w punktach osiedleńczych, 3 - srebrne kaptorgi znalezione w grobach. Za: Sebastian Brather, 2008

Autorka książki "Vikings: Exploring Ancient Civilizations" - Tracey Ann Schofield podaje, że z dziko rosnących roślin wikingowie przygotowywali podstawowe lekarstwa: czerwoną koniczyną oczyszczano krew, pokrzywami poprawiano krążenie, komosą śmierdzącą - leczono owrzodzenia, świetlik był lekiem na infekcję oczu, korą wierzby leczono reumatyzm, a żmijowiec stosowano na ukąszenia przez żmije. Dzięki skandynawskim sagom wiemy, że läkare nie tylko posługiwali się ziołolecznictwem, ale byli także znawcami zaklęć i próśb do bogów zapisywanych przy pomocy pisma runicznego. Dla wikingów, los człowieka, także stan jego zdrowia, były uwarunkowane religijnie – jeżeli ktoś z oddaniem oddawał cześć skandynawskim bogom - w rozumieniu Skandynawów, bogowie ci odwdzięczali się ochroną przez zranieniem w boju, czy też chorobą. W odróżnieniu od medycyny z kręgu kultury śródziemnomorskiej, sztuka uzdrawiania u wikingów opierała się głównie na takich właśnie religijnych przesądach. 

Lubię to! Skomentuj42 Napisz notkę Zgłoś nadużycie

Więcej na ten temat

Komentarze

Inne tematy w dziale Kultura