W nieco przydługim expose Donalda Tuska padło niewiele sformułowań dotyczących wymiaru sprawiedliwości w Polsce. Mieliśmy ogólne wezwanie do walki z korupcją, konkretniejszą obietnicę rozdziału funkcji Ministra Sprawiedliwości Prokuratora Generalnego oraz nieskonkretyzowaną promesę przyspieszenia sądownictwa gospodarczego.
Warto więc w tym momencie wskazać główne zadania i cele jakimi powinien zająć się świeżo upieczony minister Zbigniew Ćwiąkalski.
1. Prokuratura
Tutaj podstawą winno być oddzielenie funkcji Ministra Sprawiedliwości od funkcji Prokuratora Generalnego. By to zagwarantować trzeba wprowadzić maksymalnie odpolitycznioną ścieżkę wyboru Prokuratora Generalnego. Oczywiście zupełnie od polityki uciec się nie da, jednak koncepcja nominowania przez Prezydenta takiego Prokuratora na wniosek prokuratorskiego odpowiednika KRS byłaby krokiem w dobrą stronę. Do tego taki Prokurator winien otrzymać dodatkowe gwarancje niezależności jak długa, uniezależniona od kolejnych wyborów kadencja (n. p. 6 lat) i enumeratywnie wyliczone przesłanki możliwości jego odwołania. Musi być to także osoba bezpartyjna spełniająca wyśrubowane standardy etyczne i naukowe.
Następnymi krokami powinno być odhierarchizowanie prokuratury. Istnienie 4 a w zasadzie 5 (z Prokuratorem Generalnym) szczebli Prokuratury jest ewenementem i likwidacja co najmniej 2 z tych szczebli da więcej samodzielności prokuratorom na niższym szczeblu i ograniczy możliwość wpływania na nich przez wyżej postawionych kolegów.
Kontrowersyjnym pomysłem Ćwiąkalskiego jest wprowadzenie sędziów śledczych. Nie mam przekonania czy ta instytucja przyjmie się w naszym systemie, gdyż władza która znalazłaby się w rękach takich sędziów byłaby ogromna, a ich ewentualna odpowiedzialność za błędy i odporność na naciski zarysowana jest jak na razie bardzo niewyraźnie.
2. Sądy
Tutaj katalog działań jest w sumie prosty. Dokończenie informatyzacji sądów, zwiększenie liczby asystentów sędziów, odciążenie sędziów od roboty urzędniczej i sprawienie, że skupią się tylko na sądzeniu. Nowy minister powinien brać udział w przygotowaniach do rozwiązania sprawy asesorów sądowych (pisałem już o tym wcześniej na blogu), konieczne są też zmiany w statusie referendarzy sądowych, bo ich słabe przygotowanie negatywnie wpływa na jakość rozstrzygnięć w coraz większej ilości spraw. Koniecznym jest cofnięcie zmian w ustawie o ustroju sądów powszechnych, która w była zamachem na niezależność sędziowską i dawała możliwość przesuwania krnąbrnych sędziów w dowolne miejsca w Polsce.
Oczywiście ochrona niezależności i niezawisłości sędziów nie może skończyć się ich całkowitą bezkarnością. Głupie działania Ziobry, które prowadziły do traktowania sędziego gorzej od zwykłego rabusia nie mogą przesłonić problemu jakim jest iluzoryczna często odpowiedzialność sędziów za ich wybryki typu ustawianie spraw za łapówki w postaci...mięsa.
Zostają również medialne sądy 24-godzinne. Nie należy ich likwidować, ale trzeba usprawnić, dając Policji nieco więcej czasu (2-3 dni) na zgromadzenie materiału dowodowego. Pozwoli to na sądzenie w tym trybie poważniejszych spraw niż tylko pijanych kierowców. Można też się tu zastanowić nad obligatoryjnością aresztu i posiadania przez oskarżonego obrońcy. Te dwie ostatnie zmiany pozwoliłyby na zmniejszenie wysokich kosztów prowadzenia tego postępowania.
3. Więziennictwo
Tutaj minister musi przełamać populistyczne zapędy opinii publicznej i wysupłać nieco budżetowego grosza na nowe zakłady karne. Poprzednik Ćwiąkalskiego chełpił się wprowadzaniem coraz wyższych kar do kodeksu karnego i rosnącą ilością wyroków skazujących na karę bezwarunkowego pozbawienia wolności lecz nie dodawał, że kilkadziesiąt tysięcy skazanych prawomocnie więźniów chodzi po ulicach bo brakuje dla nich miejsc w zakładach karnych. Niestety budowanie więzień nie wypada tak dobrze na konferencjach prasowych jak pajacowanie z niszczarką czy bryłką lodu, ale jest to smutna konieczność. Trzeba również jasno powiedzieć, że wszelkie pomysły z karami weekendowymi i elektronicznymi obrożami, choć efektownie medialnie, nie mają szans na szersze wejście w życie w ciągu kilku najbliższych lat.
4. Aplikacje i korporacje
Kompetencja Ministra Sprawiedliwości w sprawie gmerania w samorządnych korporacjach jest siłą rzeczy ograniczona. Jednak Ministerstwo winno zająć stanowisko w takich kwestiach jak egzaminy wstępne na aplikacje (na przykład ich ujednolicenie) oraz aplikacyjne egzaminy końcowe. W tym ostatnim przypadku ciekawostką jest to, że w koncepcji korporacyjnej egzamin końcowy jest o wiele łatwiejszy do zdania niż w wersji rzekomego zwolennika otwarcia korporacji Zbigniewa Ziobro. Przykładowo wśród pomysłów byłej ekipy MS przebijały się koncepcje zabronienia korzystania z laptopów i kodeksów bez których, przy obowiązującym oobecnie zakresie materiału, ciężko napisać coś w sposób czytelny i sensowny. W obecnej chwili mamy zresztą sytuację, że stosunkowo łatwo się na aplikację dostać jednak nikt nie wie jakim egzaminem aplikacja ta ma się kończyć (czyli jak się z tej aplikacji wydostać).
Warto też w końcu skończyć z fikcją i z 2 korporacji zajmujących się prawie tym samym czyli radcowskiej i adwokackiej zrobić jedną. Konieczne jest też rozstrzygnięcie kwestii odpowiedzialności zawodowej tej grupy bo zbyt często ma ona charakter fikcyjny.
Nowy minister będzie też musiał uporać się z problemem tych prawników, którzy do korporacji iść nie chcą lub z różnych przyczyn nie mogą. Propozycje PiS w tym przedmiocie choć często trącą zwykłym populizmem i hipokryzją są dość konkretne. Dodatkowo blokowanie umożliwienia reprezentowania klientów w sądzie doradcom prawnym narazi ministra na zarzut, że broni on interesów swojej „ojczyźnianej" korporacji.
5. Posprzątanie po poprzedniku
Nie wszystko co robił Ziobro było złe. Niestety nawet dobre pomysły były wprowadzane na chybił trafił i w dodatku zawierały poważne błędy merytoryczne. W efekcie poprawy wymagają zmiany w taksach notarialnych (w praktyce doprowadziły one do wzrostu cen za niektóre usługi), w postępowaniu gospodarczym (jego odformalizowanie), sądy 24-godzinne, zmiany w kpk, które doprowadzić mogą do przedawnienia się szeregu ważnych procesów mafijnych i gangsterskich.
Są również kwestie, na które Ziobrze nie starczyło czasu lub które go nie interesowały. Wymieniłbym tu dla przykładu usprawnienie działań komorników poprzez zwiększenie ich liczby, poprawę ich umiejętności i usprawnienie nadzoru i, skrócenie czasu trwania egzekwowania należności (co ponownie zahacza o komorników), zmiany w KRiO, które zagwarantują choć częściowo poszanowanie praw ojca, zmiany w prawie medycznym, które lepiej będą chronić pacjentów wreszcie zarysowane wyżej zmiany w organizacji i sposobie działania wymiaru sprawiedliwości w Polsce. Dobrze byłoby również promować istniejące oraz wzbogacać polskie prawo o nowe instytucje pozwalające na załatwianie szeregu spraw ugodowo poprzez dogadywanie się stron. Pozwoli to na częściowe odciążenie sądów, przyspieszenie rozwiązywania sporów i obniży koszty ich rozwiązywania.
Dobrze byłoby gdyby nowy minister prowadził i wspierał akcję na rzecz zwiększenia świadomości prawnej Polaków. Osobiste doświadczenia w tym względzie (również z S24) wskazują na to, że jej poziom jest delikatnie mówiąc zatrważający. Przydadzą się również wszelkie inicjatywy, które zmuszą (lub zachęcą) zawodowych pełnomocników do częstszego działania pro publico bono.
Nowy minister nie będzie miał lekko. Naprzeciwko niego stanie opozycja, której konikiem jest właśnie jego resort. Będzie on narażony nie tylko na ataki merytoryczne, ale również personalne chociażby z racji bronienia w przeszłości takich osób jak Henryk Stokłosa. Jeśli jednak nowy minister będzie miał więcej zapału do pracy niż do medialnej pyskówki oraz otrzyma rzeczywiste wsparcie polityczne ze strony premiera, to stoi przed nim realna szansa daleko idącego zreformowania polskiego wymiaru sprawiedliwości.
Komentarze
Pokaż komentarze (11)