DYPLOMACJA CZASOW PRZEŁOMU

Ambasada Rzeczypospolitej Polski w Izraelu -  20 maja 1991 rok

"spadnem, nie spadnem "- Lech Wałęsa - wizyta w Izraelu

Lech Wałęsa nie ma argumentów na TEMAT współpracy jako TW "BOLEK" w historycznych latach 70 XX w.

Może wyrazi skruchę i będzie publicznie bił się w piersi.

Nie ten okres jest w jego życiu najważniejszy poza rokiem 80 kiedy jako MĄŻ OPATRZNOŚCI przywódca nie kwestionowany RUCHU Spolecznego SOLIDARNOŚĆ ZNALAZŁ SIĘ NA SZCZYCIE wyżej jak Everest - bo ruch ten liczył blisko 10 milionów członków w tym bardzo wielu TW.

Co skończyło się dla kilkudziesięci LUDZI, Autentycznych DZIAŁACZY Z LUDU TRAGICZNIE.

LOS Janka SAMSONOWICZ z Akademii Medycznej w Gdańsku jest tego przykładem.

Najbardziej owocnym w tym złym znaczeniu był okres prezydentury kiedy działając na życzenie zwijał polski przemysł zbrojeniowy i Polskie Linie Oceaniczne jako przewoźnika - pod zarzutem że dostarcza broń  państwom arabskim.

Lech Walesa and the Rebbe's Dollar - Life & Times

www.chabad.org/therebbe/.../Lech-Walesa-and-the-Rebbes-Dollar.htm

•  
•  

He told me that while there I should meet with Lech Walesa, then the head of the ... The Rebbe replied that there were still many Jews in Poland, and a visit ...

 

http://www.chabad.org/therebbe/article_cdo/aid/1023840/jewish/Lech-Walesa-and-the-Rebbes-Dollar.htm

 

 

 

 Discuss (6)

Lech Walesa Photo: Meir Dahan

In 1989, someone suggested that I visit Poland, my birthplace, where sixty members of my family were murdered. He told me that while there I should meet with Lech Walesa, then the head of the Solidarity Union.

Though I had neither reason nor inclination to return to Poland, I reported the request to the Rebbeduring the course of an audience with him.

The Rebbe replied that there were still many Jews in Poland, and a visit could be helpful to them. He was adamant, however, that I should not encourage any Jew to return to Poland to live.

On my trip, I met with Walesa. Though I expressed my pleasure at meeting with him, I told him that I had no desire to do business in Poland. I told him that my family – including my mother, father, sister and grandparents – were murdered in Poland during the holocaust and that I thought that the Polish people continued to exhibit much anti-Semitism.

His response was surprising. I remember his words clearly. He gave me a very sincere look and said, "Your G‑d is my G‑d."

On my return to the United States, I gave a report on my trip to the Rebbe. The Rebbe then gave me a number of dollar bills and told me to give them to Jewish people who live in Poland. He also instructed me to give some of the dollars to non-Jews, who either help Jewish causes or who could be good to Jews in the future. He did not mention any names; and when I asked him how I would know to whom I should give the dollars, he simply said, "You will know."

I saw Walesa frequently, and on one of my trips to Poland, he told me of his decision to run for president. I then decided to give him one of the dollars. "Here is a dollar that you should hold on to," I said to him. "When you become president, I'll tell you who gave me this dollar to give to you. Do not ask me before then. When you become president, and I am sure you will become president, you will find out who gave you this dollar."

He took the dollar, folded it, and put it in his jacket pocket. I am told that until today, he carries that dollar with him wherever he goes.

Walesa won the election and became president. Sensing that the dollar had carried some blessing or luck with it, he asked me, "David, who was the person who gave me the dollar?" I told him that it was the Lubavitcher Rebbe, and I explained who the Rebbe was. I told him about my feelings and deep respect for the Rebbe: about his greatness, his dedication to people, his wonderful behavior, his perception and essence of kindness and goodness, how he looks at the world and is respectful to everyone. I also told him that the Rebbe had specifically instructed me to give the dollar to non-Jews who were inclined to help and befriend the Jewish people.

Walesa was very grateful and appreciative that I had given him the dollar, and expressed his respect towards the Rebbe.

My relationship with President Walesa continued. I began to do business in Poland and traveled there frequently. Two years after his election I encouraged him to go to Israel. I wanted him to establish Israel/Polish relations.

The Rebbe and David Chase (right). Photo: JEM

He later informed me that he and ten ministers would fly to Israel to meet with Prime Minister Yitzhak Shamir, and he asked me to accompany him.

I told him, "When you meet Shamir, don't try to placate him. Tell him the truth, tell him how you feel and explain to him how you feel about the Jewish people and what happened in Poland." He said, "Don't worry. I'll take care of what I have to do."

I did not know what he meant by that, nor what he intended to do.

During his meeting with the Israeli Prime Minister, Shamir asked Walesa about continued anti-Semitism in Poland. He mentioned the PLO office in Warsaw and Poland's arms dealings with Iraq, Iran and Syria, as indication of Poland's continued anti-Jewish, anti-Israel sentiments.

In response, Walesa turned to Shamir and said, "Mr. Prime Minister, for the Jewish blood that was spilled in Poland, I, on behalf on the Polish people, beg your forgiveness."

We were all shocked. This was a tremendous statement. Neither I, nor any of us ever expected such a full-hearted apology.

Shamir respectfully accepted his words but continued to challenge him about the PLO office in Warsaw and the arms dealings with Israel's enemies.

Walesa said, "When I get back to Poland, I will shut down the PLO office immediately and stop selling arms."

Personally, I thought that he had just committed political suicide. With 25% unemployment in Poland, reducing sales would cause the loss of even more jobs, and I thought that his political career would be finished.

But he did it. He immediately shut down the PLO office. I traveled back to Poland with him and witnessed it. Then he stopped selling arms to Syria, Iraq and Iran.

As part of the trip to Israel, President Walesa, others and I went to the Diaspora Museum. In one exhibit, there is a wall with the faces of about 40 prominent Jews, including the Rebbe. As we were looking at the picture, I said to Walesa, "This is a picture of the Rebbe, your rabbi."

He said to me, "That is my rabbi? The one who gave me the dollar?"

He then turned and faced the picture directly, looked intently at the Rebbe's face, folded his hands together and gently bowed from the waist towards the Rebbe's photo, with deep respect.

The curator of the museum who was accompanying us said, "My G‑d, what is he doing? Is the President of Poland bowing to the Rebbe?"

"Right," I said. "He's bowing and showing his respect to the Lubavitcher Rebbe."

I reported to the Rebbe what had occurred. The Rebbe was very pleased that Walesa was now increasing his efforts on behalf of the Jewish people.

I believe that the Rebbe's message, sent through me and the dollar, was so effective that it literally changed Walesa's whole attitude and feeling about the Jewish people and Israel. To close the PLO office, to see them as an enemy, and to stop sending arms to Iran, Iraq and Syria, are drastic measures, which were directly or indirectly caused by my message from the Rebbe.

Walesa knew the Rebbe had sent his blessing through the dollar. And from that time on I believe that his actions were consistent with the Rebbe's directive: "to give the dollar to a non-Jew who could help and befriend the Jewish people."

 

 

BY DAVID CHASE

http://lubavitch.com/news/article/2021716/Polands-Lech-Walesa-Visits-With-Chabad-in-Israel.html

Poland's Lech Walesa Visits With Chabad in Israel

Former Polish Prime Minister Lech Walesa, with, from right to left, Rabbi S. B. Stambler, Chabad representative to Poland, his father and brother, in Israel. (photo:lubavitch.com)

Kfar Chabad, Israel

JANUARY 15, 2008

(Lubavitch.com/LNS) Former Polish President Lech Walesa visited Tuesday with Chabad Chasidim and Chabad institutions in Kfar Chabad, Israel. 

In a desire to become better acquainted with "Jewish, Chasidic life," the Solidarity founder and Nobel Peace Prize winner joined Rabbi Sholom B. Stambler, director of Chabad activities in Poland, where Chabad maintains centers in Warsaw and Cracow, on a trip to Israel.  

Related

Update: Chabad Raises Jewish Profile in Poland

• Print
• Comment
• RSS
• Share

Walesa visited the yeshiva in Kfar Chabad where he spoke with its dean, Rabbi Yakov Katz, originally from Poland, in his native Polish. Walesa also met with hundreds of yeshiva students, inquiring about their studies.

“I feel privileged to be in this holy space,” he said, expressing gratitude for the opportunity to see observant Jews in their natural setting. Walesa received a dollar from the Lubavitcher Rebbe prior to winning the presidency back in 1990. He carried the dollar with him for many years as a symbol of protection and blessing.  

Israel's former Chief Rabbi Meir Lau, and Israel's former Ambassador to Poland, Professor Shevach Weiss, both Polish born and Holocaust survivors, were among those who joined Mr. Walesa at the Stambler home in Kfar Chabad.

Wystarczył jeden symboliczny DOLAR od Rabbi Sznersoona aby słowo dane w Izraelu przerosło się w czyn.

Nawet sami wnioskodawcy byłi mile zaskoczeni tym aktem.

Lech Wałęsa powiedział

"Czuję się zaszczycony, aby być w tym świętym miejscu", powiedział, wyrażając wdzięczność za możliwość zobaczenia spostrzegawczy Żydów w ich naturalnym otoczeniu. Wałęsa otrzymał dolara od Rebe przed zwycięstwa w wyborach prezydenckich w 1990 roku nosił dolara z nim przez wiele lat jako symbol ochrony i błogosławieństwa".  

Kair, 17.05.1992. Wizyta prezydenta RP Lecha Wałęsy w Arabskiej Republice Egiptu (15-17 maja 1992). Prezydent RP Lech Wałęsa (w centrum) i minister spraw zagranicznych Krzysztof Skubiszewski (po prawej) na konferencji prasowej w egipskim parlamencie, izbie niższej parlamentu zwanej Zgromadzeniem Ludowym.PAP/Stefan Kraszewski

https://www.pid.gov.pl/pl/placowka-w-izraelu

SPADNEM, NIE SPADNEM

Jan Dowgiałło
PLACÓWKA W IZRAELU

Pewnego wiosennego popołudnia 1989 roku dyżurowałem w lokalu Ogólnopolskiej Komisji Porozumiewawczej NSZZ „Solidarność” w placówkach PAN. Biuro to mieściło się na jednym z wyższych pięter „Pałacu” Kultury i Nauki w Warszawie. Jego jedyną sympatyczną cechą był rozległy widok z okna.

Na funkcję przewodniczącego Komisji zostałem wybrany blisko rok wcześniej i do pracy w niej przywiązywałem dużą wagę. Komisja zbierała się nie tylko w Warszawie, ale i w innych miastach. Staraliśmy się nadrabiać czas stracony w wyniku stanu wojennego, podczas którego zamarła legalna działalność „Solidarności”. Przygotowywaliśmy i opiniowaliśmy projekty ustaw i innych przepisów dotyczących głównie organizacji nauki i szkolnictwa wyższego. Pomagaliśmy też pracownikom instytutów w ich sporach z dyrekcjami w sprawach płac czy warunków pracy. Opiniowaliśmy także kandydatów na nowych dyrektorów instytutów czy członków poszczególnych dyrekcji. Nie zawsze należało to do przyjemności, bo „stare” trzymało się mocno.

Telefon z sekretariatu profesora Krzysztofa Skubiszewskiego, ówczesnego ministra spraw zagranicznych, przerwał na chwilę rozmowę z kolejnym interesantem. Minister prosił o przyjście nazajutrz do MSZ, nie mówił, czego miało dotyczyć spotkanie. Nieco mnie to zdziwiło, bo każdy, kto znał go choć trochę, wiedział, że należy do ludzi akuratnych i nigdy nie zapomina powiedzieć tego, co powiedzieć powinien. Kiedy następnego dnia stawiłem się na umówioną godzinę, bez długich wstępów zapytał, czy byłbym zainteresowany objęciem funkcji ambasadora w jednym z państw skandynawskich. Pytanie to przyjąłem z zaskoczeniem, ale bez euforii. Miałem ciekawe plany naukowe, odpowiadała mi działalność społeczna, którą prowadziłem, nie miałem najmniejszej ochoty wyjeżdżać na dłużej z Polski. Z krajów skandynawskich znałem Danię i Islandię, ale żaden z nich specjalnie mnie nie pociągał. Doświadczenie dyplomatyczne miałem znikome. To, którego mimochodem nabyłem podczas stypendialnych i eksperckich wyjazdów zagranicznych (kilkuletnie kontrakty w Indiach i w Jemenie Północnym, roczne stypendium we Włoszech), było absolutnie niewystarczające do pełnienia tak odpowiedzialnej funkcji. Wreszcie czwórka dzieci, w tym dwoje w wieku szkolnym, stanowiła — w perspektywie kilkuletniej nieobecności w kraju – poważny problem logistyczny. Podobnego zdania była też moja żona, nauczycielka wychowania plastycznego w jednym z warszawskich liceów. Po upływie dwóch tygodni, jakie dał mi minister do namysłu, odpowiedziałem odmownie, co przyjął ze zrozumieniem, i rozstaliśmy się przyjaźnie.

Zaczął się rok 1990, ilość obowiązków zawodowych, a także społecznych nie malała. W marcu odbył się w Gdańsku II Zjazd NSZZ „Solidarność” wymagający sporej mobilizacji od delegatów, do których należałem. W połowie marca pakowałem się, żeby nazajutrz wyjechać na kilka dni do Wrocławia, gdzie następnego dnia miało się odbyć spotkanie naszej Komisji. Znowu odezwał się minister Skubiszewski, tym razem dzwoniąc do domu dość późnym wieczorem, co nie leżało w jego obyczajach, i z naciskiem zaprosił mnie do MSZ „w bardzo pilnej sprawie”. Wizyta ta była mi nie na rękę, ale w jego głosie było coś, co kazało mi zmienić plany i zawiadomić o tym kolegów z Wrocławia. Kiedy rano przyjechałem do MSZ, był mocno zaaferowany, poinformował mnie, że został podpisany protokół o wznowieniu stosunków dyplomatycznych Polski z Izraelem i że przygotowywany od dłuższego czasu kandydat na polskiego ambasadora w Tel Awiwie wycofał się nagle ze względów zdrowotnych. Minister tłumaczył też, że misja jest trudna, ale dla Polski niezwykle ważna pod każdym względem, że dla pełniącego ją będzie ambitnym wyzwaniem i że nie powinienem się przed tym wyzwaniem cofać. Wiedziałem, że tego rodzaju nacisk nie jest w jego stylu, i zrozumiałem, że tym razem trzeba będzie sprawę bardzo sumiennie rozważyć. Poprosiłem o dwa tygodnie do namysłu i po dłuższych konsultacjach z rodziną, przyjaciółmi i kolegami z „Solidarności” mogłem 29 marca zawiadomić go telefonicznie, że się zgadzam. W jego głosie wyczułem ulgę, której nie krył.

Pierwszy po upadku komunizmu w Polsce rząd Tadeusza Mazowieckiego borykał się, jak wiadomo, z ogromnymi trudnościami kadrowymi. Dotyczyło to w bardzo istotnym stopniu służby zagranicznej, która od początku istnienia PRL funkcjonowała w ścisłej zależności od sowieckiego MSZ i tamtejszych służb specjalnych. Zadaniem, jakie postawił sobie nowy minister spraw zagranicznych, była zmiana sposobu funkcjonowania tej służby i poprawa jej wizerunku. Realizacja tego zadania nie byłaby możliwa bez gruntownej wymiany kadry. Dotyczyło to przede wszystkim członków kierownictwa MSZ oraz wyższego personelu placówek zagranicznych. Wymiana nie objęła — przynajmniej na początku „nowej ery” — personelu średniego, co nierzadko stawało się źródłem kłopotów.

Wymagania, jakie minister stawiał kandydatom na dyplomatów, sprowadzały się do jakiego takiego otrzaskania z zagranicą oraz znajomości przynajmniej dwóch języków obcych. Na pierwszym jednak miejscu stał wymóg braku współpracy ze służbami specjalnymi; krajowymi lub zagranicznymi. Mówiąc skrótowo, przyzwoitość była ważniejsza od fachowości. Nie ułatwiało to bynajmniej poszukiwania i naboru kandydatów. Szukano ich przede wszystkim w uczelniach wyższych oraz w instytutach naukowych PAN – i resortowych. Mniej kandydatów pochodziło z MSZ i instytucji handlu zagranicznego, mimo że było tam wielu pracowników spełniających kryterium fachowości. Tak zwany później zaciąg Skubiszewskiego składał się przede wszystkim z humanistów (historyków, językoznawców itp.) oraz prawników i ekonomistów. W znacznie mniejszym stopniu reprezentowani byli przedstawiciele kierunków technicznych i przyrodniczych. Jako geolog należałem do tych ostatnich.

Podpisanie wspomnianego wyżej protokołu o wznowieniu stosunków dyplomatycznych pomiędzy Polską a Izraelem, zerwanych przez Polskę na polecenie ZSRR 12.06.1967 roku w wyniku zwycięskiej dla Izraela tzw. wojny sześciodniowej (5-10.06.1967), nastąpiło 17.02.1990. Podpisali go w Warszawie ministrowie spraw zagranicznych obu krajów — Moshe Arens i Krzysztof Skubiszewski. Ja zaś rozpocząłem przygotowania do jednego z najważniejszych i najpoważniejszych epizodów mego życia zawodowego.

Żarty się skończyły. Do dyspozycji miałem ponad osiem miesięcy. Nie było tego czasu zbyt dużo. Trzeba było od nowa zorganizować życie rodziny, zakończyć rozpoczęte prace naukowe, przekazać następcom obowiązki społeczne. Nie warto się o tym rozpisywać. Każdy, kto wyjeżdża na dłużej za granicę, wie, ile czasu i wysiłku wymagają takie przygotowania. Warto jednak wspomnieć o kilku elementach dotyczących bezpośrednio przyszłych obowiązków. Moją kandydaturę musiała zaopiniować sejmowa komisja spraw zagranicznych. Przedstawiał mnie ówczesny podsekretarz stanu w MSZ, ekonomista, prof. Krzymiński. Przesłuchanie, przed którym był stremowany równie, a może bardziej niż ja, trwało ponad dwie godziny. Zarzucano mi (słusznie) brak kwalifikacji do pełnienia misji, na co mój „opiekun” zwrócił uwagę, że znam więcej języków obcych niż niejeden z wysoce kwalifikowanych dyplomatów. Argument ten nieco złagodził krytyczne stanowisko członków komisji. Jeden z prominentnych posłów prawicowych zapytał mnie, jak zamierzam walczyć z antypolonizmem, z którym spotkam się niewątpliwie w Izraelu. Odpowiedziałem, że o żadnej walce nie może tu być mowy, a o sile argumentów w dyskusjach powinien decydować spokój i zdrowy rozsądek. Ostatecznie zdałem pomyślnie ten wcale nie łatwy egzamin.

Wymagane bardzo szczegółowe badania lekarskie przeszedłem pomyślnie w przychodni MSZ i w innych przychodniach, do których mnie skierowano. Na podkreślenie zasługuje znakomita organizacja tych badań, pozwalająca znacznie skrócić czas, jakiego wymagałyby w mniej pilnym przypadku.

Na przełomie lipca i sierpnia 1990 roku udało się nam wyrwać całą rodziną na krótki urlop w ośrodku wypoczynkowym PAN w Wierzbie na Mazurach. 2 sierpnia podczas kolacji w stołówce ośrodka ktoś włączył telewizor – samoloty irackie właśnie lądowały w Kuwejcie. Zaczynała się tzw. pierwsza wojna w Zatoce Perskiej. Pierwsze słowa ministra Skubiszewskiego, do którego się zgłosiłem po powrocie zgodnie z wcześniejszą umową, brzmiały: „…ale pan się z powodu tej wojny nie wycofuje?”.

Zgoda rządu izraelskiego na moją kandydaturę (tzw. agreement) w sytuacji bądź co bądź awaryjnej nadeszła stosunkowo szybko. Pozostawało jeszcze „nauczyć się” MSZ-u, jego obyczajów i specyficznego (często ezopowego) języka. Rozmaicie przebiegały wizyty w gabinetach dyrektorów i wicedyrektorów poszczególnych departamentów. Niektórzy z nich należeli jeszcze do innych „stajni politycznych” niż ta, z której pochodziłem, i czasem spotkania te bywały chłodne pomimo poprawnej atmosfery. Moi rozmówcy wiedzieli jednak, komu bije dzwon. Na biurku wicedyrektora departamentu Azji, Afryki i Bliskiego Wschodu, któremu podlegała placówka w Izraelu, dostrzegłem pod szkłem kartkę z napisem: „fachowość, pracowitość, lojalność”. Były to wymagania ministra Skubiszewskiego, które jakby chciał sobie przyswoić mój przyszły zwierzchnik.

W okresie, w którym przygotowywałem się do objęcia placówki w Tel Awiwie, kandydaci na ambasadorów mieli pewien wpływ na dobór swoich przyszłych najbliższych współpracowników: radców, sekretarzy, konsulów. Osoby te nie były narzucane, ale proponowane. Udostępniano nam ich akta personalne, umożliwiano rozmowy zapoznawcze, w razie potrzeby dostarczano dodatkowych informacji. W okresie wielkich przemian personalnych w administracji państwowej pomagało to unikać większych niespodzianek, konfliktów i skandali w placówkach. Nie mieliśmy natomiast wpływu na obsadę stanowisk attaché wojskowych i radców handlowych podlegających odpowiednio Ministerstwu Współpracy Gospodarczej z Zagranicą i Ministerstwu Obrony Narodowej, a także szyfrantów. W większości przypadków nie musiałem później żałować podjętych wówczas decyzji. Nie wiem, czy system ten obowiązuje także obecnie.

Tygodniowe kursy przygotowawcze miały dać kandydatom na ambasadorów elementarną znajomość struktury i zadań MSZ, znaczenia pojęć należących do żargonu biurokratyczno-dyplomatycznego, ogólne informacje z zakresu protokołu dyplomatycznego. Prowadzili je w godzinach pracy MSZ jego czynni lub emerytowani pracownicy. Od niektórych można się było sporo dowiedzieć. Po takim przedszkolu rzucano nas na głęboką wodę, gdzie musieliśmy się uczyć on the job, mogąc liczyć przede wszystkim na siebie, rzadziej na zastany w placówce personel. Nie zawsze okazywał się on życzliwy, czasem czyhano na wpadki nowego szefa. Te zaś były niemal nieuchronne, zważywszy na tempo rekrutacji i warunki szkolenia.

Kurs, na który uczęszczałem, odbywał się w drugiej połowie października. Prowadzili go czynni lub emerytowani urzędnicy ministerstwa. Dużej radości i okazji do żartów dostarczał nowym kandydatom na dyplomatów tytułowany ambasadorem pan P., emerytowany pracownik protokołu dyplomatycznego MSZ. W należącym do ministerstwa pałacyku przy ul. Myśliwieckiej urządzał on tzw. przyjęcia dla rekrutów, podczas których uczył nas dobrych manier. Pamiętam jego zalecenie, żeby kość drobiowa (z końcem koniecznie owiniętym w papierową serwetkę) po obgryzieniu lądowała w talerzu własnym, a nie należącym do sąsiada. Pan P. był też autorem wręczanych nam broszur zawierających m.in. sposób rozsadzania przy stole przybywających z kraju gości w zależności od ich pozycji w hierarchii partyjnej. Na odpowiednich rysunkach nakrytego stołu przed tytułami służbowymi widniał zawsze nieodzowny skrót „tow.”.

Obowiązkowe były także przedwyjazdowe wizyty w Urzędzie Rady Ministrów (teoretycznie u premiera) i u niektórych ministrów kierujących resortami, z którymi przyszły ambasador mógł mieć do czynienia podczas pełnienia swojej funkcji. Były to m.in. ministerstwa: Współpracy Gospodarczej z Zagranicą, Obrony Narodowej, Edukacji Narodowej, Spraw Wewnętrznych. Przyjmowali mnie przeważnie wiceministrowie traktujący zwykle te wizyty jako mało zabawną formalność. Szczęśliwie ominęła mnie wizyta u prezydenta, którym był wówczas jeszcze gen. Jaruzelski.

Tak „uformowany” byłem gotów do wyjazdu. Z żoną i 10-letnim synem wystartowaliśmy z Okęcia w deszczowy poranek 29 listopada 1990 roku Na lotnisku im. Ben Guriona w Lod koło Tel Awiwu przywitało nas słońce i kilka osób należących do personelu ambasady. Na 16. piętrze nadmorskiego hotelu Ramada w Tel Awiwie czekał apartament i kwiaty od dyrekcji.

Pomimo braku oficjalnych stosunków dyplomatycznych pomiędzy PRL a Izraelem (zerwanych w 1967 roku) istniały w obu państwach wymagające załatwienia obustronne kwestie konsularne, a także stopniowo rosnąca liczba spraw handlowych. W latach 1967-1970 istniał przy Ambasadzie Finlandii w Tel Awiwie Wydział Polski, który załatwiał sprawy dotyczące Polski i jej obywateli. Od 1.10.1970 roku sprawami konsularnymi dotyczącymi obywateli PRL zamieszkałych w Izraelu zajmowała się Ambasada PRL w Wiedniu, natomiast interesy Izraela w Polsce reprezentowała Ambasada Holandii. Od 14.10.1986 roku funkcjonowała w Tel Awiwie Sekcja Interesów PRL, a od 4.05.1987 roku działała przy Ambasadzie Holandii w Warszawie Sekcja Interesów Izraela. Ambasada RP w Tel Awiwie została ustanowiona w dniu wznowienia polsko-izraelskich stosunków dyplomatycznych, tj. 27.02.1990 roku, a jej chargé d’affaires a.i. został mianowany 27.021989 roku dotychczasowy (od 5.10.1989 roku) szef Sekcji Interesów PRL Czesław Jackowski, wcześniej wicedyrektor jednego z departamentów polskiego MSW. Nazajutrz otwarto Ambasadę Izraela w Warszawie. 18.04.1990 roku ambasadorem mianowany został Mordechaj Palzur, od 4.05.1987 roku kierownik Sekcji Interesów Izraela w Warszawie i od 8.03.1990 roku chargé d’affaires a.i. Ambasady Izraela w Warszawie. Niebawem mieliśmy się spotkać w Izraelu, gdzie jesienią 1990 roku został mianowany szefem protokołu dyplomatycznego izraelskiego MSZ i z jego ramienia asystował przy składaniu przeze mnie listów uwierzytelniających prezydentowi Izraela. Pochodził z Tarnowa, a jego ojcem był znany malarz pejzażysta Aleksander Plutzer.

Termin składania tych listów wyznaczono na 11 grudnia 1990 roku. Do tego dnia nie dotarła do naszego hotelu część bagażu. Niektóre elementy uroczystego stroju, jak odpowiedni krawat i czarne buty, mogłem uzupełnić jedynie dzięki uprzejmości jednego z kolegów z ambasady. Na szczęście podczas uroczystości nie był wymagany smoking, który przed wyjazdem musiałem uszyć na „usilne zalecenie” wspomnianego już wyżej pana P. Warto tu zaznaczyć, że nie miałem go na sobie podczas pobytu w Izraelu ani razu. Znany luz Izraelczyków w zakresie etykiety okazał się w gorącym klimacie rzeczywiście wygodny. Potrafili przyjść na uroczyste przyjęcie u prezydenta kraju w jasnym ubraniu z kołnierzykiem koszuli wywiniętym à la Słowacki. Podobnie niektórzy oficjalni izraelscy goście naszej ambasady po formalnym przywitaniu się ze mną i resztą naszego personelu dyplomatycznego pytali niekiedy moją żonę, czy mogą już rozwiązać krawat. Nam to nie przeszkadzało, ale niektórzy zawodowi dyplomaci z innych krajów krytykowali ten styl, zbyt ich zdaniem swobodny.

Prezydent Chaim Herzog (1918-1997), któremu składałem listy uwierzytelniające, był synem naczelnego rabina Łomży. Od 1935 roku przebywał w Palestynie, podczas II wojny światowej służył w brytyjskim wywiadzie wojskowym. W 1945 roku wrócił do Palestyny, a po proklamowaniu niepodległości Izraela był generałem i szefem wywiadu wojskowego armii izraelskiej. W latach 1975-1978 był ambasadorem Izraela przy ONZ, w 1983 roku został wybrany na prezydenta i funkcję tę pełnił przez dwie kadencje (do 1994 roku). Miał wygląd i maniery brytyjskiego dżentelmena. Liczni Izraelczycy uważali jego nieco sztywne i chłodne zachowanie za przejaw snobizmu. W bardzo egalitarnym społeczeństwie izraelskim, gdzie nie istnieją bariery społeczne, jest to poważny zarzut. Poznałem go bliżej, towarzysząc mu w 1992 roku podczas jego wizyty w Polsce, w tym także w jego rodzinnej Łomży. Sądzę, że był nieco nieśmiały, co sprawiało wrażenie, że chce trzymać ludzi na dystans. Dwukrotny wybór na prezydenta świadczy jednak o szacunku i popularności, jakimi się cieszył. Jego żona Aura pochodziła z Zamościa, dokąd jej przodkowie sprowadzeni zostali z Włoch przez rodzinę Zamoyskich poszukujących zdolnych rzemieślników.

Po złożeniu listów uwierzytelniających zostałem przez prezydenta Herzoga zaproszony na prywatną rozmowę do jego gabinetu. Była ona przyjazna i bezpośrednia. Przy kieliszku wina trwała też znacznie dłużej niż protokolarny kwadrans i towarzyszący mi ambasador Palzur kilkakrotnie stawał w drzwiach, wymownie patrząc na zegarek. Za każdym razem prezydent dawał mu znak, że rozmowa trwa i zakończył ją dopiero, gdy uznał, że został wystarczająco poinformowany o sytuacji w Polsce i o mojej sytuacji osobistej. Przed wyjściem z prezydenckiej rezydencji młody oficer w stopniu pułkownika podał mi księgę pamiątkową, prosząc w bezbłędnej polszczyźnie o wpisanie się. Równie dobrze mówił po polsku dyrygent orkiestry wojskowej, która na moje powitanie po przyjeździe do rezydencji prezydenta odegrała Mazurka Dąbrowskiego. Z trudem mogłem ukryć wzruszenie, gdy słuchałem mego doskonale wykonanego hymnu narodowego. Chwilami jednak niemal fizycznie czułem, że gdzieś z kosmosu przypatruje mi się uważnie krzywa gęba patrona wszystkich karierystów – nieśmiertelnego Nikodema Dyzmy. Moje kwalifikacje na funkcję ambasadora nie przewyższały przecież tych, które jemu byłyby potrzebne, gdyby przyjął nominację na premiera.

Byłoby błędem sądzić, że okres, w którym pracowałem w Izraelu, stanowił jedno pasmo wydarzeń przyjemnych i krzepiących. Jako pierwszy polski ambasador po blisko 23 latach braku stosunków dyplomatycznych zerwanych w 1967 roku przez Polskę ( a także przez inne państwa bloku sowieckiego z wyjątkiem Rumunii) musiałem się borykać z mniej lub bardziej jawną niechęcią do Polski i Polaków znacznej części społeczeństwa izraelskiego. Sięgające daleko w przeszłość korzenie tej niechęci nie mogą być w krótkim tekście przedmiotem wnikliwej analizy. Pozostaje tylko wymienić niektóre powodujące tę niechęć czynniki. Należały do nich: narastające w Polsce pod koniec lat trzydziestych ubiegłego stulecia przejawy antysemityzmu, przypisywana społeczeństwu polskiemu powszechna kolaboracja z Niemcami w realizacji Holokaustu, antyżydowskie czystki po okresie „odwilży” 1956 roku, a także wydarzenia marcowe 1968 roku. Zarzuty takie były często i niekiedy bardzo ostro formułowane wobec przedstawiciela kraju, do którego pretensje narastały wraz z latami braku stosunków dyplomatycznych i ograniczenia jakichkolwiek innych kontaktów mogących stanowić naturalny czynnik rozładowywania emocji. Moją sytuację mogłem więc porównywać do roli bokserskiego worka treningowego zbierającego nie zawsze zasłużone ciosy.

Za przykład sytuacji trudnych, z którymi miewałem do czynienia, niech posłuży następujący epizod. W styczniu 1992 roku odbywała się organizowana przez Uniwersytet w Tel Awiwie i Światową Federację Żydów Polskich konferencja na temat stosunków polsko-żydowskich w XX w. Brali w niej udział ze strony polskiej m.in. historycy: Krystyna Kersten, Jerzy Tomaszewski i Władysław Bartoszewski, izraelskiej zaś m.in. także historycy: Israel Gutman, Emanuel Melcer, Matityahu Minc i pracujący w USA David Engel. Moje wystąpienie na otwarciu konferencji zostało przez liczną widownię przyjęte życzliwie, a cała konferencja przebiegała na ogół w dobrej i — jak ją oceniałem — koncyliacyjnej atmosferze. W tym duchu utrzymany był ważny referat prof. Krystyny Kersten „Przyczyny polsko-żydowskiego antagonizmu w ostatnich czasach”. Powiedziała ona m.in. (cytuję na podstawie otrzymanego od niej maszynopisu): „Na każdym niemal kroku spotykamy się z nieuprawnionymi generalizacjami. Tak Polacy, jak i Żydzi skłonni są półprawdy i prawdy cząstkowe podnosić do rangi prawdy o wzajemnych stosunkach. Konkurują tu ze sobą dwie zasadnicze tendencje: jedna, aby w złożonym wzorze dostrzegać przede wszystkim (jeśli nie wszystkim) zachowania nieprzyjazne – antysemityzm Polaków i tzw. antypolonizm Żydów – druga, by koncentrować się na zjawiskach pozytywnych, minimalizując przejawy wrogości wobec drugiej strony. I tak w polskim społeczeństwie chętnie zaprzecza się występowaniu antysemityzmu, sprowadza się go do nieistotnego marginesu przy jednoczesnym eksponowaniu i wyolbrzymianiu nieprzyjaznych Polakom i agresywnych poczynań Żydów w przeszłości i współcześnie. Wśród Żydów zaś, zwłaszcza w niektórych środowiskach diaspory, ogląd rzeczywistości przez pamięć krzywd, jakich Żydzi doznali od Polaków – krzywd fizycznych, by przypomnieć przedwojenne ekscesy i powojenne mordy oraz pogromy, ale także krzywd moralnych i materialnych – zdominowany tak dalece, że nierzadko naród polski traktuje się jako naród endemicznych antysemitów, odrzucając a limine wszelkie zarzuty i żale, z jakimi Polacy występują wobec Żydów”.

Ten ton wyważonej analizy sytuacji i szukania środków jej poprawy dominował podczas konferencji. Z dużym zaskoczeniem przyjąłem więc komunikat prasowy, który ukazał się po jej zakończeniu. Roił się on od ataków na Polskę i Polaków oraz na antysemityzm panujący w naszym kraju dawniej i obecnie. Po interwencjach zarówno u władz uniwersytetu, jak i w Światowej Federacji Żydów Polskich otrzymałem zapewnienia, że bezzwłocznie zostanie przygotowane sprostowanie. Nigdy go nie zobaczyłam.

Tymczasem trwała wojna Iraku z zainicjowaną przez USA koalicją 39 państw (tzw. pierwsza wojna nad Zatoką Perską). 18 stycznia 1990 roku na Tel Awiw i inne miasta Izraela zaczęły spadać irackie, sowieckiego pochodzenia, rakiety Scud. Kilka dni później jedna z nich uszkodziła niegroźnie mury naszej ambasady znajdującej się wówczas w budynku wynajmowanym przez nasze MSZ w Ramat Gan – wschodnim przedmieściu Tel Awiwu. Ze scudami walczyły (nie zawsze z sukcesem) amerykańskie rakiety Patriot, których baterie rozlokowane były w kilku punktach dookoła Tel Awiwu. Rodziny pracowników ambasady, w tym i moja, zostały odesłane do kraju. Pozostali w Izraelu mężczyźni obowiązani byli do poruszania się po ulicach z maskami przeciwgazowymi noszonymi na ramieniu w kartonowych pudłach. Po zakończeniu działań wojennych okazało się, że część z nich była niesprawna. Zwracała uwagę dyscyplina społeczeństwa izraelskiego, które precyzyjnie wypełniało polecenia władz wojskowych.

Mieszkałem jeszcze wówczas w hotelu Ramada, w którym zatrzymaliśmy się po przylocie do Izraela. Tel Awiw był opustoszały, turystyka zamarła. Wielu stałych mieszkańców wyjechało za granicę w obawie przed scudami. Wyjechała także większość personelu placówek dyplomatycznych i ich rodziny, nie funkcjonowało więc bogate zwykle życie towarzyskie tej grupy. Podczas zimowych wieczorów ulice były ciemne i niegościnne. W hotelu budziły mnie często alarmy, podczas których nie można było używać wind i zbiegało się do piwnicy, bijąc własne życiowe rekordy (z mojego 16. piętra osiągnąłem kiedyś wynik poniżej 4 min).

Dyrektorem i współwłaścicielem hotelu był p. Leon Batycki, niegdyś kierownik słynnej warszawskiej knajpy Kameralna położonej przy ul. Foksal. Pochodził z Czortkowa, miasteczka położonego na południowo-wschodnich Kresach przedwojennej Rzeczypospolitej. Miał w życiorysie bitwę pod Lenino, podczas której uzyskał stopień kapitana artylerii, był też przed wyjazdem z Polski prezesem jakiejś spółdzielni szewskiej. Jego biuro, które nazywałem „jaskinią występku”, mieściło się w małej i ciemnej klitce na tyłach hotelu. Pomimo pewnych niejasności w CV p. Leona zaprzyjaźniliśmy się serdecznie. Zapraszał mnie często na kieliszek dobrego koniaku, którego był znawcą. Zdarzało się też, że jadaliśmy razem kolację w hotelowej restauracji. Zasady kaszrut (koszerności) nie pozwalają na publiczne spożywanie alkoholu w sobotę. Przestrzegania tego zakazu pilnowali zmieniający się rabini, więc butelkę stawialiśmy zwykle na podłodze koło nogi stołu. Kiedyś zapomnieliśmy ją tam postawić. Zobaczyłem wchodzącego do sali młodego, ale mającego surowy wygląd rabina i zwróciłem na to uwagę Batyckiego. Ten obejrzał się i odparł: „Proszę się nie martwić – on błatnoj”. W rosyjskiej gwarze więziennej oznaczało to, że życzliwość stróża moralności kupiona została za właściwą cenę.

Prowadzone przez pracowników ambasady poszukiwania domu spełniającego wymogi rezydencji ambasadora przyniosły wreszcie rezultat i na początku 1901 roku przeniosłem się do niego. Była to stara, ale sympatyczna piętrowa willa ze sporym, dobrze utrzymanym ogrodem, położona w miasteczku Kfar Shmaryahu, ok. 12 km na północ od Tel Awiwu. Została wynajęta na dobrych warunkach. W piwnicy znajdował się schron przeciwlotniczy, do którego schodziłem podczas nocnych alarmów. Miał on dość archaiczne drzwi pancerne, które w razie ataku gazowego miały być oklejane od wewnątrz papierem. Na szczęście podczas wojny nie miał miejsca żaden atak gazowy. Już po zakończeniu działań wojennych okazało się, że drzwi były nieszczelne, a gazy bojowe mogły przedostawać się do wewnątrz nie tylko przez nie, ale także przez otwory wywiercone w ścianach w celu przeprowadzenia przewodów elektrycznych. Niedaleko mieszkał Staszek Aronson z żoną, oficer AK, uczestnik Powstania Warszawskiego, legendarny „Rysiek z Kedywu”, bohater książki, którą pod tym tytułem opublikowała Alicja Bukalska (2009). Nasza bliska przyjaźń trwa do dziś.

Praca w ambasadzie przebiegała w zwolnionym tempie. Brakowało odesłanej do Polski żeńskiej części personelu, poruszanie się po mieście bywało często utrudnione przez alarmy. Podobne utrudnienia dotyczyły wyjazdów poza Tel Awiw. Szczególnie często musiałem jeździć do Jerozolimy, gdzie znajduje się większość ministerstw, w tym MSZ. Wracając stamtąd po jakimś spotkaniu, usłyszałem wycie syreny. Zgodnie z instrukcją należało się wtedy zatrzymać na poboczu szosy i czekać, aż ucichnie przenikliwy dźwięk. Zastosowałem się do tego, a alarm podobnie jak wiele innych okazał się fałszywy.

Wyjazd większości szefów placówek powodował też ograniczenie obowiązków protokolarnych. Tam gdzie było to możliwe, składałem zgodnie z zasadą precedencji kolejne wizyty starszym ode mnie stażem w Izraelu kolegom z korpusu dyplomatycznego i przyjmowałem ich rewizyty. Nie obyło się bez momentów zabawnych. Na przykład przyjmujący mnie ambasador Myanmaru wyraził radość z powodu zwiększenia się w Izraelu ilości przedstawicieli krajów azjatyckich. Był dość zdziwiony, kiedy próbowałem wytłumaczyć mu, gdzie leży Polska…

Izraelczycy wysoko cenili tych, którzy nie wyjechali z obawy przed wojną i jej możliwymi skutkami. Od burmistrza Tel Awiwu Szlomo Lahata (skądinąd potomka Żydów lwowskich) otrzymałem pamiątkową nalepkę na szybę samochodu z napisem: „I remained in Tel Aviv…”. W liście, który dołączył do nalepki, znajdowała się żartobliwa uwaga, że moja żona nie jest uprawniona do używania tak ozdobionego samochodu.

28 lutego 1991 roku prezydent USA George Bush ogłosił całkowite oczyszczenie Kuwejtu z wojsk irackich, a ostatnie starcie wojsk koalicji z armią iracką miało miejsce 2 marca. Pierwsza wojna nad Zatoką Perską (określana tak przez historyków) była skończona. Do Izraela wróciły wszystkie osoby odesłane do kraju ze względu na ich bezpieczeństwo, wśród nich moja żona i syn. Życie normalizowało się szybko.

Pierwszą oficjalną wizytę w Izraelu prezydenta Lecha Wałęsy przewidziano na drugą połowę maja. Do tego czasu trzeba było zakończyć remont kapitalny zakupionego przez Polskę, a położonego w centrum Tel Awiwu budynku, w którym wcześniej znajdowała się ambasada niemiecka, i przenieść tam ambasadę z Ramat Gan. Było to zadanie karkołomne. Remont prowadziło przedsiębiorstwo palestyńskie, którego pracownicy dojeżdżali na budowę z Zachodniego Brzegu Jordanu. Obostrzenia komunikacyjne i wzmożone kontrole związane z trwającą wojną powodowały, że dojazdy te były nieregularne, a przestoje bardzo częste. Całą operację udało się jednak dokończyć dosłownie w przeddzień przylotu prezydenta i jego świty.

Zbliżająca się wizyta głowy państwa polskiego nie wszędzie była oczekiwana z entuzjazmem. W połowie maja zostałem zaproszony na spotkanie w Komitecie Centralnym bloku Likud (Zjednoczenie), rządzącej wówczas w Izraelu partii konserwatywno-liberalnej kierowanej przez premiera Icchaka Szamira. Wielka sala im. Żabotyńskiego w Tel Awiwie była niemal pełna, spotkanie prowadził sekretarz generalny Likudu Gil Samsonow. Przedstawił mnie po hebrajsku, jak mogłem się zorientować – uprzejmie, po czym poprosił o zabranie głosu. W tym momencie w różnych punktach sali pojawiły się transparenty z polskimi i hebrajskimi napisami o treści znacznie mniej uprzejmej i zabrzmiały wrogie okrzyki. Część uczestników zebrania wstała i zaczęła się zbliżać do stołu, przy którym siedzieliśmy z Samsonowem i kilkoma innymi osobami. Na jednym z przyniesionych bliżej transparentów widniało pytanie: „Po co się Pan tu wałęsa?” (pisownia oryginalna). Przypomniała mi się przeczytana kiedyś relacja Kisiela z przedwojennego spotkania dyskusyjnego socjalistów z narodowcami na Uniwersytecie Warszawskim. Po jego zakończeniu, jak twierdził Kisielewski, „zęby wynoszono koszami”.

Finał incydentu, który trwał nie dłużej niż 10 minut, był równie nieprzewidziany jak jego początek. Straż porządkowa łagodnie wyparła manifestantów z sali, na zewnątrz której hałasowali jeszcze przez chwilę. Samsonow przeprosił mnie, „wyjaśniając” jednocześnie, że Izrael jest wolnym krajem i że każdy obywatel może wyrażać swoje przekonania, gdzie chce i jak chce. Mogłem kontynuować wystąpienie. Nazajutrz pojawiła się w ambasadzie delegacja z Samsonowem na czele. „Na zgodę” otrzymałem kwiaty i pięknie wydaną książkę pt. „Geografia Izraela”.

Szczegółowa informacja o powyższym zdarzeniu, którą przekazałem do MSZ, wzbudziła tam zaniepokojenie o przebieg wizyty prezydenta w Izraelu. Kiedy 20 maja 1991 roku witałem go na lotnisku w Lod, zauważyłem, że jest poważny i spięty. Jego wystąpienie w Knesecie wypadło jednak dobrze, zwłaszcza że odbiegając od przygotowanego wcześniej tekstu włączył do swego przemówienia przeprosiny za winy Polaków wobec Żydów.

Spotkanie Wałęsy z Żydami z Polski, które odbyło się następnego dnia w Muzeum Diaspory w Tel Awiwie i które obserwowałem z bliska, zapowiadało się źle. Życzliwi mi Żydzi ostrzegali przed możliwą awanturą. Prezydent pokazał jednak cały swój polityczny kunszt. Odłożył na bok podany mu tekst przemówienia, mówił „z głowy” i to tak, że ludzie wcześniej patrzący na niego wilkiem po zakończeniu tego wystąpienia oklaskiwali go na stojąco, niektórzy ze łzami w oczach. Mówił m.in. o wspólnej historii i wspólnych cierpieniach obu narodów, a nawiązując do świeżych przypadków profanacji nagrobków żydowskich w Kielcach, oświadczył, że gdyby nie był tak daleko, pojechałby tam z wiaderkiem farby, żeby zamalować obraźliwe napisy. Nie jestem dziś jego wielbicielem, ale muszę przyznać, że spotkanie to rozegrał wspaniale.

Przed samym wylotem Wałęsa z towarzyszącymi mu osobami odwiedził naszą ambasadę. Na środku mojego gabinetu postawiliśmy dla niego wysoki, obity skórą bujany fotel, z którego jego nogi nie sięgały podłogi.Odprężony prezydent, machając nimi, powtarzał: „Spadnem?, nie spadnem?”.

Celowo nie wspominam o innych, mniej lub bardziej zabawnych incydentach, jakie miały miejsce podczas tej wizyty. Dowiedziałem się wtedy, jaki najpiękniejszy zapach może poczuć ambasador. Jest to zapach spalin dochodzący z samolotu, który startuje, mając na pokładzie powracającą do kraju oficjalną delegację państwową.

Wbrew dość powszechnemu przekonaniu, że dyplomata, a w szczególności ambasador, jest najczęściej nierobem i sybarytą oddającym się wyłącznie przyjemnościom towarzyskim, gastronomicznym i turystycznym, nie mogę tego potwierdzić na własnym przykładzie. To samo dotyczy mojej żony, która w przeciwieństwie do żon innych pracowników ambasady nie miała prawa do pracy zarobkowej. Kilkuletnia przerwa spowodowała, że nabyła uprawnienia jedynie do najniższej emerytury. Obowiązywały ją natomiast różne funkcje mniej lub bardziej reprezentacyjne, np. udział w przyjęciach wydawanych na cześć odwiedzających Izrael głów innych państw czy w pracach organizacji żon członków korpusu dyplomatycznego. W oczywisty sposób odpowiadała też za pracochłonne przygotowanie przyjęć wydawanych w ambasadzie czy w rezydencji ambasadora. Radziła sobie dzielnie, ale kosztowało ją to dużo wysiłku.

Wprowadzoną przeze mnie podstawą organizacji pracy ambasady były odbywające się w każdy poniedziałek odprawy wyższego personelu. Były podczas nich omawiane sprawozdania z poprzedniego tygodnia, przedstawiane projekty bieżące i stopień zaawansowania ich realizacji, zadania na bliższą i dalszą przyszłość. Integracji personelu sprzyjał udział w tych zebraniach niepodlegających mi: attaché wojskowego i radcy handlowego. W razie potrzeby zapraszani byli także kierownicy funkcjonujących w Izraelu polskich instytucji, jak oddziału Banku PKO SA czy przedstawicielstwa PLL LOT.

Specyfika pracy przedstawiciela Polski w Izraelu polega m.in. na tym, że stykając się z Żydami pochodzącymi z Polski, ma on do czynienia zarówno z polskimi patriotami czy też osobami wspominającymi z nostalgią przeżytą w naszym kraju młodość, jak i z osobnikami o mało chwalebnej, często nawet kryminalnej przeszłości. Liczebność obu tych grup spada oczywiście z przyczyn biologicznych, ale blisko ćwierć wieku temu, kiedy obejmowałem swoją funkcję, były one liczne i aktywne. Nie ukrywałem swojego negatywnego stosunku do drugiej z nich. Już na przyjęciu powitalnym, jakie Towarzystwo Przyjaźni Izraelsko-Polskiej zorganizowało z okazji objęcia przeze mnie funkcji ambasadora, podziękowałem odchodzącemu kierownikowi Sekcji Interesów Polskich p. C. Jackowskiemu za lojalne wprowadzenie mnie w nowe obowiązki, pomimo że pochodzimy z różnych środowisk politycznych. Także później unikałem zapraszania do ambasady osób takich jak profesor prawa międzynarodowego M. czy wysoki oficer Milicji Obywatelskiej J., choć bardzo o to zabiegali po przeniesieniu się z Polski do Izraela.

Całkiem inaczej traktowaliśmy liczne wówczas w Izraelu związki Żydów pochodzących z różnych polskich miast i miasteczek. Duża część członków tych związków szukała kontaktów z ambasadą, próbując uzyskać pomoc w sprawach konsularnych. W miarę możliwości staraliśmy się tej pomocy udzielać. Motywy innych miały charakter sentymentalny: chcieli pogadać w języku swojej młodości, którym niektórzy władali jeszcze bezbłędnie, powspominać, sprawdzić, co się dzieje w ich dawnym miejscu zamieszkania. Na takie rozmowy ani ja, ani moi współpracownicy nigdy nie żałowaliśmy czasu. Często owocowało to trwałymi przyjaźniami, jak np. w przypadku Związku Krakowian, na którego czele stała znana polskojęzyczna pisarka Miriam Akavia. Pochodzę z okolic Ostroga na Wołyniu, miałem więc bliskie kontakty ze Związkiem Ostrożan, od których otrzymałem pięknie wydaną monografię tego miasta i jego żydowskich mieszkańców. Ostrożaninem okazał się Szika Katzir, który wyemigrował do Palestyny jeszcze przed wojną. Mieszkał w położonym tuż przy południowej granicy Izraela kibucu Yad Mordechai, którego był współbudowniczym i w którym pracował. Mając do dyspozycji jedynie zdezelowane austriackie karabiny z I wojny światowej, mieszkańcy kibucu (w większości pochodzący z Polski) odparli w 1948 roku ofensywę dobrze uzbrojonych i znacznie liczniejszych oddziałów egipskich, utrzymując istniejącą do dziś granicę izraelsko-egipską.

Każdy przyjeżdżający do Izraela przedstawiciel innego kraju powinien obok złożenia listów uwierzytelniających prezydentowi i protokolarnej wizyty premierowi odwiedzić Yad Vashem (Instytut Pamięci Narodowej). Znajduje się tu Muzeum Holocaustu i siedziba komisji przyznającej medale Sprawiedliwego wśród Narodów Świata. Nie jest to nakaz protokolarny, ale ugruntowany od lat obyczaj, do którego zastosowałem się jeszcze w listopadzie 1990 roku. W eksponowanym punkcie muzeum zobaczyłem wielki fotogram bramy obozu w Oświęcimiu ze słynnym napisem: „Arbeit macht frei”. Obok umieszczone było objaśnienie, według którego obozy zagłady Żydów Niemcy budowali w Polsce częściej niż w innych okupowanych krajach, ponieważ było ich tu wyjątkowo dużo, istniała umożliwiająca transport z innych części Europy gęsta sieć kolejowa, a większość Polaków żywiła do Żydów tradycyjną niechęć. O ile trudno było kwestionować pierwsze dwa punkty tej argumentacji, o tyle trzeci był dla mnie nie do przyjęcia. Nie mogłem się zgodzić na to, żeby taka opinia o Polsce przekazywana była tysiącom osób odwiedzających corocznie Instytut. Ponadto wiedziałem, że w pierwszej połowie 1991 roku przewidywana jest wizyta Lecha Wałęsy w Izraelu i będzie to okazja do popularyzacji negatywnych opinii o Polsce. Kierownictwo Yad Vashem nie było szczególnie skłonne do zmiany stanowiska. Dopiero mój argument o niemożliwości udowodnienia, że nieprzyjazna Żydom była większość Polaków (połowa plus co najmniej jeden), spowodował, że kontrowersyjny zapis objaśnienia zmieniono. Nastąpiło to jeszcze przed wizytą prezydenta RP.

Któregoś wiosennego dnia 1991 roku otrzymałem z Yad Vashem zaproszenie na spotkanie z przybyłą z Polski grupą Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. Kolejną wyprawę kilkunastu starszych osób do Izraela inicjował i finansował zamożny kalifornijski prawnik Harvey Sarner, którego rodzina pochodziła z Sarn na Wołyniu. Był on zafascynowany bohaterstwem swoich podopiecznych, którzy ryzykując życie swoje i swoich rodzin, ratowali Żydów podczas II wojny światowej. Chcąc okazać swoją wdzięczność tym często niezamożnym i już mało sprawnym osobom, umożliwiał im w niezwykle taktowny sposób poznanie Izraela, na co sami nigdy nie mogliby się zdobyć.

Nawiązana wtedy przyjaźń z Harveyem, którego córka mieszkała z rodziną w Jerozolimie, zaowocowała dalszymi kontaktami. W kwietniu 1992 roku zorganizował on moją dwutygodniową podróż do USA (wraz z żoną i synem). Za zgodą MSZ odbyłem wówczas wiele spotkań ze środowiskami żydowskimi zarówno Zachodniego, jak i Wschodniego Wybrzeża, podczas których dyskutowane były problemy stosunków polsko-żydowskich. Spotkania te z reguły rozpoczynały się w atmosferze napiętej, która poprawiała się w miarę wzajemnego wyjaśniania sobie mitów i uprzedzeń. W 1995 roku Harvey wraz z żoną przyjechali do Polski. W ciągu dwutygodniowego pobytu w Domu Pracy Twórczej ZLP w Oborach napisaliśmy rodzaj wywiadu ze mną. Ukazał się on w tym samym roku w USA.

W marcu 1991 roku zostałem zaproszony przez prezydenta Uniwersytetu Hebrajskiego do złożenia tam wizyty. Kontakty z poznanymi wówczas polskojęzycznymi profesorami: fizykiem (i rektorem) Hanochem Gutfreundem, historykiem Jakubem Goldbergiem i językoznawcą Chone Szmerukiem, przerodziły się niebawem w przyjaźnie. Te z kolei pozwoliły wypracować wspólną koncepcję polskiej katedry humanistycznej, w której pracowaliby przyjeżdżający z Polski profesorowie wizytujący, a współfinansowałyby ją obie strony. Po moim powrocie do kraju udało się zorganizować fundację, której zadaniem było zbieranie funduszy na koszty działalności katedry i którą zarejestrowaliśmy pod nazwą Polska Katedra w Uniwersytecie Jerozolimskim. Uroczystość inauguracyjna odbyła się 23 czerwca 1999 roku.

Wiele jeszcze można by napisać w tym szkicu. O planach i ich realizacji, błędach i osiągnięciach, poznanych ludziach i zawartych przyjaźniach, a także lepszych i gorszych sąsiadach. O izraelskich politykach i o Żydach ortodoksyjnych. O stosunkach żydowsko-arabskich, fali nowej imigracji z Rosji i osobach emigrujących z Izraela w poszukiwaniu bezpieczeństwa… Na choćby powierzchowne poruszenie tych czy innych tematów nie pozwala określona przez wydawców objętość tekstu. Podsumowując go, wolno mi chyba zaryzykować opinię, że opuszczając polską placówkę dyplomatyczną w Izraelu, pozostawialiśmy — moja żona i ja — stosunki polsko-izraelskie i polsko-żydowskie nieco lepsze niż te, które zastaliśmy.

Bibliografia (wybrane pozycje) 
Dowgiałło J., Sarner H. 1995. From Science to Diplomacy. A Pole’s Experience in Israel. 80 pp Brunswick Press, Cathedral City CA, USA 
Dowgiałło J. 1994. Sprawozdanie z działalności w okresie pełnienia misji ambasadora RP w Izraelu w latach 1990-1994. mps. s. 31. MSZ. Warszawa 
Dowgiałło J., 2002. Polska katedra w izraelskim uniwersytecie [w:] Prawda i pojednanie. W 80. rocznicę urodzin Władysława Bartoszewskiego. s. 471-477. Rytm. Warszawa 
Dowgiałło J., 2009. Niełatwa dyplomacja [w:] Brzemię pamięci. Współczesne stosunki polsko-izraelskie.Neriton. Warszawa

Proszę rozpoznać osoby i określić ich pochodzenie !

Refleksje historyczne

Author Julian Kulski on the Final Days of WWII