Dla kogo równe prawa

Fundamentem liberalizmu jest nadrzędność praw podmiotowych, takich jak wolności lub prawo dziecka do opieki. Państwo nie może w imię "wyższych" celów odbierać wolności obywatelom ani poświęcać zdrowia dzieci, ani zaniedbywać obrony jakichkolwiek innych praw podmiotowych, ponieważ ochrona takich praw jest celem najwyższym. Dlatego najważniejszą kwestią liberalizmu jest sprawiedliwe i racjonalne zdefiniowanie podmiotów chronionych przez prawo, tak żeby było jasne, które prawa podmiotowe jakim podmiotom przysługują.

Aby zobrazować zagadnienie, na początek wyróżnię trzy rodzaje podmiotów prawa: dzieci, osoby dojrzałe i osoby ubezwłasnowolnione. Oczywiście istnieją inne rodzaje podmiotów (np. podmioty gospodarcze), ale nie jest teraz moim celem zdefiniowanie ich wszystkich. Teraz pragnę zwrócić uwagę na podstawową kwestię, jaką jest odróżnienie dziecka od osoby dojrzałej. Procedura ubezwłasnowolnienia posłuży mi za analogię do procedury kwalifikowania dziecka jako osoby dojrzałej. Obecne prawo posługuje się kryterium wieku metrykalnego. Wg obowiązującego prawa istnieje kluczowa noc, podczas której dziecko przemienia się w osobę dojrzałą - wieczorem jeszcze podlega władzy rodziców, rano w swoje osiemnaste urodziny budzi się już jako wolny człowiek. Zauważmy, że ubezwłasnowolnienie z powodu demencji starczej nie następuje w wyniku przekroczenia jakiejś granicy wieku.

Moim zdaniem, kryterium wieku metrykalnego jest kryterium nieracjonalnym i niesprawiedliwym. Jest to jednakowo prawdziwe dla dzieci i osób starych, chociaż być może nie jednakowo oczywiste. Demencja nie dotyka wszystkich staruszków, podczas gdy dzieciństwo jest udziałem każdego człowieka - być może dlatego intuicja pozwala nam akceptować kryterium metrykalne dzieciństwa, a nie pozwala nam dopuścić myśli o metrykalnym kryterium starości. Niemniej faktem jest, że każda(y) dojrzała(y) siedemnastolatka(ek) jest krzywdzona(y) tak samo jak zdrowa(y) i aktywna(y) staruszka(ek) ubezwłasnowolniona(y) w wyniku zmowy przestępców.

Najważniejszym punktem liberalnego programu politycznego jest więc, moim zdaniem, wprowadzenie procedury nadania dziecku statusu osoby dojrzałej na wniosek dziecka, zanim osiągnie ono ustawowy wiek metrykalny, powodujący automatyczne nadanie tego statusu.

Warto zauważyć, że wprowadzenie takiego prawa pozwoliłoby zracjonalizować istniejące prawo, np. podwyższyć limit wieku automatycznej dojrzałości, wprowadzić inne automatyczne kryteria, jak: zdanie matury, urodzenie dziecka, płacenie podatków z własnej działalności gospodarczej lub stałej pracy... To można jednak wprowadzać później - stopniowo, po dyskusjach i debatach. Najważniejszy jest dobry początek - prawo dziecka do zainicjowania procedury nadania mu statusu osoby dojrzałej.