Wycieczka do Czeczenii

Czeczenia. Skojarzenia są jasne: wojna, terror, zniszczenie. Czeczenia jawi się jako symbol rosyjskiego autorytaryzmu i imperializmu. Widzę biedny, wycięty, uciemiężony lud, który bezskutecznie walczy o wolność przeciwko moskiewskiej opresji. Czeczenia to wyrzut sumienia Europy, która bezczynnie patrzy na łamanie praw człowieka przez słabą, ale zbyt wielką Rosję.

Reportaż Jonathana Littella pt. Czeczenia. Rok III tylko częściowo koryguje ten obraz. Okazuje się na przykład, że kraj (a właściwie region, bo Czeczenia przecież wciąż należy do Federacji Rosyjskiej) został już w dużej mierze odbudowany. Ponadto wygląda na to, że zachowuje dosyć dużą autonomię – Czeczenią rządzi Czeczen Ramzan Kadyrow. Co z tego, że twardą ręką? Co z tego, że jego władza jest niepodzielna i niekontrolowana, ani przez lud, ani inne instytucje? Co z tego, że „cała Czeczenia do niego należy”? Moskwa mu w tym nie przeszkadza. Nawet nie przejmuje się za bardzo tym, że Kadyrow całą mocą dąży do rewitalizacji islamu. Ciekawe, zważywszy na to, że to wojna przeciwko Czeczenom była usprawiedliwiana jako wojna przeciwko terroryzmowi. Ale to nie islamski fundamentalizm wzbudza niepokój, lecz „bakcyl separatyzmu”. „Wiara to wasza sprawa, ważne, byście byli posłuszni – tak brzmi komunikat Moskwy.”

Najbardziej namacalnym objawem totalitaryzmu jest stosunek władzy do kobiet. Poligamia jest nie tylko akceptowana, ale wręcz patriotycznym obowiązkiem w sytuacji, gdy wojna spowodowała poważny brak mężczyzn. Kadyrow mówi z rozbrajającą szczerością: „Lepszym wyjściem dla kobiet jest być drugą czy trzecią żoną, niż utracić życie”. Kobieta nie powinna pracować, bo świadczy to o tym, że nie docenia opieki męża. Ten ma prawo ją bić, a nawet zabić, jeśli uzna, że jest mu nieposłuszna.

Posłuszeństwo to słowo klucz do zrozumienia tego, co się dzieje w Czeczeni. Wszechobecna korupcja jest absolutnie dopuszczalna, dopóki nie godzi w interesy Kadyrowa. Jego podwładni mogą się bogacić, ale nie za dużo. A jeśli uzna, że czyjś biznes się zbyt dobrze kręci, zabiera go mu. Totalne bezprawie. Feudalizm. Jakiś inny świat. Jakaś inna, bardzo odległa epoka. To chyba nie możliwe, żebyśmy pisali XXI wiek.

Wojna w Czeczenii się skończyła, ale do prawdziwego pokoju daleko.