Leszek Balcerowicz w sposób przysłowiowy „wsadził kij w mrowisko” krytykując spis przywilejów o nazwie „Karta Nauczyciela”. Spadły na niego cięgi ze stron wszelkich, rolę husarii wypełnia udanie luminarz polskiej literatury,Paweł Huelle. Rozpętała się dyskusja nad losemnauczyciela, wg. jednych lenia odrabiającego 18 godz. tygodniowo w oczekiwaniu na wakacje, wg. innych stachanowca pracującego 70 godz. tygodniowo przy sprawdzaniu klasówek, które to klasówki całe wakacje przygotowywał (bo w roku szkolnym nie będzie miał na to czasu).
Od zawsze irytują mnie dyskusje o szkolnictwie skupiające się na nauczycielach. Z pełnym szacunkiem – ale szkoła nie została stworzona po to, by mieli gdzie odbywać rady pedagogiczne. Szkoły od wieków istnieją po to, by kształcić uczniów, przyjmować ich głodnych wiedzy i wypuszczać z odpowiednim poziomem umiejętności. To jest dla mnie priorytetem w dyskusji – a samo usytuowanie nauczyciela, z kartą czy bez jest wtórne wobec celu głównego.
Chwalimy się boomem edukacyjnym, wysokim odsetkiem studentów – z drugiej strony raz na rok mniej więcej przetacza się przez media dyskusja o niskim poziomie absolwentów szkół, uczelni, o produkcji rzesz bezrobotnych w nikomu niepotrzebnych zawodach. Wszystko to się układa w pewien obraz systemu edukacji, którego częścią są nauczyciele z ich kartą.
Nauczyciele w systemie demotywacyjnym
5-10% spośród nas umie pracować bez motywacji – są pasjonatami, pracę traktują jak hobby. Pozostali „grają jak przeciwnik (pracodawca) pozwala” – odpowiednio zmotywowani mogą być mistrzami świata, bez takich bodźców są maruderami ciągnącymi się w ogonie. Na temat zarządzania zasobami ludzkim powstało mnóstwo opracowań, są kierunki studiów i specjaliści w każdej szanującej się firmie. Karta Nauczyciela uniemożliwia stosowania tych mechanizmów – dlaczego jej obrońcy uważają, że kadra nauczająca nie podlega prawom rządzącym resztą ludzkości – nie mam pojęcia.
Nie mam pojęcia, dlaczego akurat w tym środowisku, złożonym przecież z ludzi wykształconych, pokutuje przywiązanie do urawniłowki – i tu jest relikt socjalizmu – miejmy wszyscy mało, ale na pewno i po równo. A dlaczego nauczyciel- gwiazdor nie może zarabiać 10 czy 15 tys. zł i być po 5 latach świetnej pracy dyplomowanym? Taki, spod którego ręki wychodzą laureaci konkursów przedmiotowych, którego lekcje budują renomę szkoły i przyciągają uczniów powinien zarabiać znacząco więcej, pewnie kilka razy więcej od przeciętniaka, rozbawiającego uczniów klasówkami – testami ściągniętymi z internetu. Są też tacy, którzy po prostu do tego zawodu się nie nadają – powinni znaleźć sobie inne zajęcie, a nie być bronionymi do krwi ostatniej na podstawie karty.
Czekanie na emeryturę
Nauczyciel dzięki karcie jest chyba ostatnim zawodem, gdzie pracuje się w oczekiwaniu na emeryturę. Kolejne szczeble tzw. awansu zależą przede wszystkim od stażu pracy, bo tzw. osiągnięcia każdy z aplikujących, jeśli tylko nie jest idiotą, zdobędzie niewielkim wysiłkiem. Takie są realia, co nauczyciele w prywatnych rozmowach przyznają bez żenady. Stażysta- kontraktowy – mianowany-dyplomowany – emeryt – taka jest ścieżka kariery bez względu na jakość pracy. Dopóki nauczyciel nie prowadzi lekcji kompletnie pijany, nie pobije ucznia lub dyrektora szkoły w tym cyklu spokojnie pożyje. Za marne pieniądze – zgadzam się. Ale czy dzisiejsza szkoła i jej pracownicy – którzy świadczą usługi na rzecz uczniów – zasłużyli nawet na te marne?
Usługa dla ucznia
Usługi edukacyjne w szkołach publicznych są świadczone generalnie na niskim poziomie. I tak jak przykłady nauczycieli – pasjonatów nie bronią masy nauczycielskiej pracującej źle, tak przykłady szkół dobrych nie obronią dominującej masy szkół złych. Nie jest tajemnicą, że szkoła jest elementem biernym w zdobywaniu wiedzy. Szkoła w żaden sposób nie stymuluje ucznia, nie premiuje zdolnych, nie odkrywa talentów i nie pomaga w ich rozwoju. Źródłem boomu edukacyjnego jest głębokie społeczne przekonanie o wartości wykształcenia – to rodzice, bez pomocy szkoły a czasem nawet wbrew niej organizują edukację swoich dzieci. Finansują korepetycje, prywatne szkoły językowe, wysyłają na obozy edukacyjne, kursy. Tworzy to naturalną nierówność – premiowani są ci, którzy mają szczęście pochodzić z zamożnej rodziny, którą stać na inwestycję w rozwijanie zdolności dziecka. Szkoła oferuje niewiele. Uczniowie ze szkół językowych śmieją się po kątach z nauczycielki tego języka – mówiącej z błędami składniowymi. Uczestnicy konkursów przedmiotowych zwalniają się z lekcji, by spokojnie, indywidualnie lub z korepetytorem przygotować się do konkursów. Szkoła jest potrzebna do wystawienia świadectwa, sama się do tego ogranicza.
Nie mam wątpliwości, że ci sami nauczyciele, odpowiednio zmotywowani – tak finansowo jak i prestiżowo – byliby o niebo lepsi, a większość żali jakie wylewam powyżej nie miałaby uzasadnienia. Bo mamy do czynienia z klasycznym przypadkiem, w którym system promuje bylejakość i przeciętność.
Do zmiany nie tylko karta, ale cały system
Można się zżymać na Balcerowicza – ekonomistę, który wtrąca się w mistyczny świat edukacji, ale nie można nie przyjmować faktów do wiadomości. Szkoły w swojej masie dają nam usługę niskiej jakości – więc zżymamy się na koszta jakie ponosimy. Nauczyciele zarabiają marnie i mają o to żal do całego świata. Cały system pochłania wielkie sumy – także przez to, że samo zaplecze materialne i techniczne edukacji jest źle zarządzane i niewykorzystane. Szkoły, w których nie ma lekcji na dwie zmiany po 16 umierają – zamiast stać się centrami kulturalno-oświatowymi w swoich gminach i dzielnicach. Systemowym idiotyzmem jest to, że dyrektor – biolog czy polonista powinien zweryfikować moc zamówioną ciepła dla szkoły lub ustalić plan konserwacji na podstawie dokumentacji techniczno-ruchowej. Ile jako płatnicy podatków tracimy na takich absurdach – albo ile środków zaoszczędzonych dzięki prawidłowemu ustawieniu tzw. krzywych grzewczych w szkolnych kotłowniach można by przeznaczyć na podwyżkę płac dla ambitnego i wybijającego się nauczyciela? Porównajmy aspekt zarządzania powierzonym mieniem i koszty ponoszone przez szkoły prywatne i stowarzyszeniowe z publicznymi. Piszę o poważnych sumach.
Nie ma sensu debata o nauczycielach i ich karcie – ma sens szukanie rozwiązań, dzięki którym usługi naszych szkół będą na wyższym poziomie, staną się aktywnym elementem edukacji naszych dzieci, dając im równe szanse i dobry start w dorosłe życie. Karta nie jest jedynym problemem – ale nie będzie dobrej szkoły bez dobrych nauczycieli, a z kartą w obecnym kształcie dobrzy będą tylko pozytywnie zakręceni pasjonaci – a tych zawsze będzie za mało.
Marcin Celiński
Komentarze
Pokaż komentarze (1)