Liberte Liberte
89
BLOG

Nowe rekomendacje do „Raportu o stanie samorządności terytorialn

Liberte Liberte Polityka Obserwuj notkę 0

 W odpowiedzi na zapotrzebowanie twórców Raportu dodajemy 2 nowe propozycje do przygotowanych wcześniej rekomendacji. Pierwsza z nich dotyczy kwestii partycypacji obywatelskiej, a druga – zasad budżetowania.

 

Referenda lokalne w ważnych decyzjach ekonomicznych
Istotne decyzje ekonomiczne podejmowane przez organ jednostki samorządu mają bezpośredni skutek dla członków wspólnoty. Katalog takich decyzji jest bardzo szeroki. Obejmuje inwestycje finansowane w dużej części lub w całości z kredytów bankowych, leasing środków trwałych, wieloletnią umowę na realizację usługi czy dostawy, udzielenie pożyczek z budżetu lub pomoc innemu podmiotowi w formie gwarancji. Członkowie wspólnoty gminnej i powiatowej jako podatnicy, osoby wnoszące opłaty za usługi komunalne (także świadczone przez spółki komunalne) i adresaci działalności prowadzonej przez samorząd powinni mieć zapewnioną wiedzę o okolicznościach i następstwach planowanych decyzji, które obciążają finanse samorządu w danym roku budżetowym lub – co będzie miało miejsce zdecydowanie częściej – przez dłuższy okres. Dodatkowo, powinni być w tych sprawach konsultowani.

W tym celu w ustawie o finansach publicznych powinna zostać ustanowiona dla gmin i powiatów nowa zasada gospodarowania środkami publicznymi (np. jako art. 50b):

  • Zanim podjęta zostanie decyzja dotycząca inwestycji, projektu lub innego zobowiązania przekraczającego 20% dochodów własnych bieżącego roku budżetowego, zarząd jednostki samorządu terytorialnego zobowiązany jest do przeprowadzenia oceny jej wpływu na finanse samorządu (ust. 1). Tego rodzaju ustalenia mogą dotyczyć m.in. inwestycji budowlanych, inwestycji w majątek, umów o usługi i dostawy, sprzedaży nieruchomości, umów finansowania, gwarancji czy poręczeń.
  • Powyższa zasada powinna mieć odpowiednie zastosowanie do inwestycji, projektu lub innego zobowiązania każdej samorządowej osoby prawnej, na którą decydujący wpływ posiada dany samorząd (ust. 2).
  • Ocena wpływu decyzji musi dotyczyć jej skutków dla kosztów w okresie wieloletnim. W przypadku, gdy inwestycja, projekt lub inne zobowiązanie jest podzielone na różne lata lub podmioty, należy taką decyzję uznawać za całość. Oceny powinni dokonywać specjaliści zewnętrzni, niezwiązani z danym samorządem (ust. 3).
  • Zanim w samorządzie zapadnie decyzja o omawianej inwestycji, projekcie lub innym zobowiązaniu, władze samorządowe mają obowiązek przeprowadzenia referendum lokalnego (ust. 4).
  • Równocześnie zasada jawności gospodarowania środkami publicznymi wymaga, by ta ocena była podawana do publicznej wiadomości, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w ustawie (np. jako art. 34 ust. 1 pkt 3 lit. e).

Wprowadzenie wymogu przeprowadzania referendum wiąże się z nowelizacją ustawy o referendum lokalnym (art. 2).

Zasada zrównoważenia budżetu w średnim okresie zamiast art. 243
Od dnia 1 stycznia 2014 r. wejdzie w życie art. 243 ustawy o finansach publicznych, który wprowadza tzw. indywidualny wskaźnik obsługi zadłużenia jst. Wyznaczając limit obciążenia budżetu samorządowego spłatami zadłużenia, skomplikowany wzór opiera się na średniej nadwyżce operacyjnej z okresu trzech lat. Ta, już wkrótce podstawowa dla samorządów reguła fiskalna ma słabości. Bazuje na danych historycznych, uniemożliwia rolowanie długu w celu obniżenia jego kosztu odsetkowego, zawiera wyłączenia (związane m.in. ze środkami unijnymi) i pozwala na poprawianie relacji sprzedażą majątku.

Można ocenić, że wybór obecnej reguły fiskalnej, co do której coraz większe zastrzeżenia mają sami samorządowcy wcześniej silnie lobbujący na jej rzecz, wyrasta z przekonania, że szanse rozwoju ma każdy samorząd, a metodą na to są inwestycje. Zasada solidarności międzygeneracyjnej, perspektywa starzejącego się społeczeństwa przy nieuniknionym wyludnianiu się obszarów peryferyjnych, a także nieodległy kres istotnej pomocy unijnej (po Perspektywie Finansowej 2014-2020) nakazuje dokonać głębokiej redefinicji reguł fiskalnych w samorządach. Kluczem jest ustanowienie zasady zrównoważenia wydatków dochodami w średnim okresie czasu.

W tym celu należy wprowadzić do ustawy o finansach publicznych nowy art. 242a zawierający następujące zasady:

  • Jeżeli w danym roku budżetowym wydatki budżetowe jst są wyższe niż dochody, uwzględniając dwa kolejne lata budżetowe, łączne wydatki z trzech lat nie mogą być wyższe niż łączne dochody (ust. 1).
  • Organ stanowiący jst najpóźniej w drugim roku po wystąpieniu deficytu budżetu tej jednostki, podejmuje uchwałę budżetową w kształcie pozwalającym na zachowanie powyższej zasady
    (ust. 2).

Równocześnie należy uchylić art. 243-245 ustawy o finansach publicznych.

Aby nowa reguła fiskalna art. 242a stała się spójnym elementem systemowym, ważnych modyfikacji wymagają przepisy o wieloletniej prognozie finansowej (WPF) jednostki samorządu terytorialnego.

  • Elementem WPF powinien być dla każdego roku limit wydatków, a nie tylko jego prognoza (art. 226 ust. 1 pkt 8). Będzie to pułap wydatków, podlegający aktualizacji wraz z każdym kolejnym rokiem budżetowym, gdyż WPF ma charakter kroczący.
  • Fakt, że limit wydatków dla pierwszego roku budżetowego będzie „powtórzony” także w WPF, należy zaakcentować w zasadzie określającej zakres zgodności WPF z budżetem (art. 229).
  • Negatywna opinia regionalnej izby obrachunkowej powinna skutkować takimi zmianami uchwały w sprawie WPF i uchwały budżetowej, by zachowana została zasada z art. 242a (art. 230 ust. 5), a nie art. 243, który będzie uchylony.

Równocześnie, by potwierdzić, że zawarta w WPF łączna kwota wydatków dla danego roku ma charakter limitu, należy wprowadzić zasadę analogiczną, jak dla wydatków budżetu samorządu (art. 52 ust. 1).

W efekcie zmian w samorządach powinny obowiązywać następujące reguły fiskalne:

  • zasada zrównoważenia budżetu w części operacyjnej (art. 242);
  • zasada zrównoważenia budżetu w średnim okresie (nowy art. 242a).
Liberte
O mnie Liberte

Nowy miesięcznik społeczno - polityczny zrzeszający zwolenników modernizacji i państwa otwartego. Pełna wersja magazynu dostępna jest pod adresem: www.liberte.pl Pełna lista autorów Henryka Bochniarz Witold Gadomski Szymon Gutkowski Jan Hartman Janusz Lewandowski Andrzej Olechowski Włodzimierz Andrzej Rostocki Wojciech Sadurski Tadeusz Syryjczyk Jerzy Szacki Adam Szostkiewicz Jan Winiecki Ireneusz Krzemiński

Nowości od blogera

Komentarze

Pokaż komentarze

Inne tematy w dziale Polityka