Liberte Liberte
396
BLOG

Jan Winiecki: Innowacyjne przykazania. Po czwarte, państwo nie j

Liberte Liberte Gospodarka Obserwuj notkę 2

 Istniała niegdyś w polskiej korespondencji, także urzędowej, zasada tytułowania pewnych osób terminem: „Wielmożny Pan”. I tu następował ciąg dalszy, np. wojewoda, starosta, hetman, podskarbi, itd. Często ów zwrot skracano do dwóch liter: WP, co już zupełnie – dla późniejszych generacji – zaciemniało jego wcześniejsze znaczenie.

Otóż niegdyś nie był to zwrot grzecznościowy. Wielmożny Pan, to ktoś, kto wiele może. Tak to rozumiano w czasach, w których ów wielmoża (termin mający ten sam źródłosłów!) rzeczywiście wiele mógł. Władze współczesnego państwa mogą (niestety lub na szczęście – zależnie od wyznawanej filozofii) niewiele. I w kwestiach gospodarki to, co mogą zrobić przynosi więcej nieoczekiwanych szkód niż oczekiwanych korzyści. Dotyczy to także innowacji.

Przykład konkretny, to klapa tzw. Strategii Lizbońskiej, wedle której w dekadzie 2001-2010 Unia Europejska miała prześcignąć Stany Zjednoczone jako światowe centrum innowacji. Już w połowie ubiegłej dekady nazwałem w felietonie tę strategię „poganianiem zdechłego mustanga”. Jak stwierdziłem to w poprzednim felietonie nikt nie zbudował jeszcze Doliny Krzemowej za państwowe pieniądze. Nie pomogły bowiem wezwania by państwa UE zwiększyły wydatki na B+R powyżej 3% PKB. Niewiele też dały kolejne międzynarodowe ramowe programy (nie wiem, czy teraz jest już VIII, IX, czy może X program badawczy; nie śledzę spraw mało istotnych). Biurokratycznych pomysłów było w międzyczasie wiele, ale kraje Unii, jak pozostawały w tyle za USA, tak pozostają i dzisiaj.

Państwowa darmocha niewiele jest w stanie zmienić na lepsze, natomiast posiada (znaczny) potencjał zmiany na gorsze. Najlepiej to widać w przypadku poganiania zdechłego mustanga. Gdyby Polska byłą wtedy w UE, to być może – chcąc się wykazać – gwałtownie zwiększylibyśmy wydatki na B+R. Ale gwałtownie zwiększyć można tylko wydatki państwowe. Jednym z rezultatów nadmiaru pieniędzy państwowych byłby odpływ licznych pracowników naukowych i technicznych z firm do instytutów,  o b n i ż a j ą c  potencjał innowacyjny firm, w których byli wcześniej zatrudnieni. (Większość woli bowiem badać problemy teoretyczne i inne, które interesują ich samych, a nie ich firmy. W instytutach, które mają nikłe na ogół związki z praktyką jest to możliwe, ale w firmach pracujących dla zysku -  n i e !)

Tak więc, od państwowych pieniędzy zależy stosunkowo niewiele. Nawet jeśli – jak zaleca się w dyskutowanym niedawno raporcie - będą to pieniądze przeznaczone na finansowanie przedsięwzięć obarczonych ryzykiem. Pamiętajmy, że obniżanie poziomu ryzyka, np. jeśli państwo ponosi całość lub część kosztów za firmę w ramach jakichś programów „wspierających innowacje”, czyni z kolei prywatnych przedsiębiorców nadmiernie skłonnymi do ryzyka. Taki związek, znany w ekonomii, nazywa się hazardem moralnym (polski termin, to „pokusa nadużycia).

Dodam, iż jest to też jest kamyczek do ogródka tych, którym więcej pieniędzy kojarzy się z postępem. Jak państwowe B+R niewiele wpływają na innowacyjność firm, tak to samo da się powiedzieć o wydatkach na oświatę. „Dosypanie pieniędzy”, które postulują środowiska naukowe, jest także postulatem środowisk oświatowych. Ale badania nad efektami szkolnictwa z ostatnich lat kilkunastu wskazują, że od wzrostu wydatków na edukację zależy w najlepszym razie zaledwie 10% osiągniętych efektów nauczania. Tak wynika z badań programu PISA (patrz wypowiedź szefa badań, Andreasa Schleichera, The Economist, 17.09.2011). W niektórych krajach zresztą wydatki te wzrosły dwu-trzykrotnie przez ćwierć wieku, a wyniki nie zmieniły się lub nawet uległy pogorszeniu. Powtarzam: państwo nie jest wielmożą; może niewiele i do tego więcej popsuć niż naprawić.

Liberte
O mnie Liberte

Nowy miesięcznik społeczno - polityczny zrzeszający zwolenników modernizacji i państwa otwartego. Pełna wersja magazynu dostępna jest pod adresem: www.liberte.pl Pełna lista autorów Henryka Bochniarz Witold Gadomski Szymon Gutkowski Jan Hartman Janusz Lewandowski Andrzej Olechowski Włodzimierz Andrzej Rostocki Wojciech Sadurski Tadeusz Syryjczyk Jerzy Szacki Adam Szostkiewicz Jan Winiecki Ireneusz Krzemiński

Nowości od blogera

Komentarze

Pokaż komentarze (2)

Inne tematy w dziale Gospodarka