Istniała niegdyś w polskiej korespondencji, także urzędowej, zasada tytułowania pewnych osób terminem: „Wielmożny Pan”. I tu następował ciąg dalszy, np. wojewoda, starosta, hetman, podskarbi, itd. Często ów zwrot skracano do dwóch liter: WP, co już zupełnie – dla późniejszych generacji – zaciemniało jego wcześniejsze znaczenie.
Otóż niegdyś nie był to zwrot grzecznościowy. Wielmożny Pan, to ktoś, kto wiele może. Tak to rozumiano w czasach, w których ów wielmoża (termin mający ten sam źródłosłów!) rzeczywiście wiele mógł. Władze współczesnego państwa mogą (niestety lub na szczęście – zależnie od wyznawanej filozofii) niewiele. I w kwestiach gospodarki to, co mogą zrobić przynosi więcej nieoczekiwanych szkód niż oczekiwanych korzyści. Dotyczy to także innowacji.
Przykład konkretny, to klapa tzw. Strategii Lizbońskiej, wedle której w dekadzie 2001-2010 Unia Europejska miała prześcignąć Stany Zjednoczone jako światowe centrum innowacji. Już w połowie ubiegłej dekady nazwałem w felietonie tę strategię „poganianiem zdechłego mustanga”. Jak stwierdziłem to w poprzednim felietonie nikt nie zbudował jeszcze Doliny Krzemowej za państwowe pieniądze. Nie pomogły bowiem wezwania by państwa UE zwiększyły wydatki na B+R powyżej 3% PKB. Niewiele też dały kolejne międzynarodowe ramowe programy (nie wiem, czy teraz jest już VIII, IX, czy może X program badawczy; nie śledzę spraw mało istotnych). Biurokratycznych pomysłów było w międzyczasie wiele, ale kraje Unii, jak pozostawały w tyle za USA, tak pozostają i dzisiaj.
Państwowa darmocha niewiele jest w stanie zmienić na lepsze, natomiast posiada (znaczny) potencjał zmiany na gorsze. Najlepiej to widać w przypadku poganiania zdechłego mustanga. Gdyby Polska byłą wtedy w UE, to być może – chcąc się wykazać – gwałtownie zwiększylibyśmy wydatki na B+R. Ale gwałtownie zwiększyć można tylko wydatki państwowe. Jednym z rezultatów nadmiaru pieniędzy państwowych byłby odpływ licznych pracowników naukowych i technicznych z firm do instytutów, o b n i ż a j ą c potencjał innowacyjny firm, w których byli wcześniej zatrudnieni. (Większość woli bowiem badać problemy teoretyczne i inne, które interesują ich samych, a nie ich firmy. W instytutach, które mają nikłe na ogół związki z praktyką jest to możliwe, ale w firmach pracujących dla zysku - n i e !)
Tak więc, od państwowych pieniędzy zależy stosunkowo niewiele. Nawet jeśli – jak zaleca się w dyskutowanym niedawno raporcie - będą to pieniądze przeznaczone na finansowanie przedsięwzięć obarczonych ryzykiem. Pamiętajmy, że obniżanie poziomu ryzyka, np. jeśli państwo ponosi całość lub część kosztów za firmę w ramach jakichś programów „wspierających innowacje”, czyni z kolei prywatnych przedsiębiorców nadmiernie skłonnymi do ryzyka. Taki związek, znany w ekonomii, nazywa się hazardem moralnym (polski termin, to „pokusa nadużycia).
Dodam, iż jest to też jest kamyczek do ogródka tych, którym więcej pieniędzy kojarzy się z postępem. Jak państwowe B+R niewiele wpływają na innowacyjność firm, tak to samo da się powiedzieć o wydatkach na oświatę. „Dosypanie pieniędzy”, które postulują środowiska naukowe, jest także postulatem środowisk oświatowych. Ale badania nad efektami szkolnictwa z ostatnich lat kilkunastu wskazują, że od wzrostu wydatków na edukację zależy w najlepszym razie zaledwie 10% osiągniętych efektów nauczania. Tak wynika z badań programu PISA (patrz wypowiedź szefa badań, Andreasa Schleichera, The Economist, 17.09.2011). W niektórych krajach zresztą wydatki te wzrosły dwu-trzykrotnie przez ćwierć wieku, a wyniki nie zmieniły się lub nawet uległy pogorszeniu. Powtarzam: państwo nie jest wielmożą; może niewiele i do tego więcej popsuć niż naprawić.


Komentarze
Pokaż komentarze (2)